Kostrzewa, Katarzyna

Przegląd Socjologii Jakościowej

Polish

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Przegląd Socjologii Jakościowej • www.przegladsocjologiijakosciowej.org 203©2014 PSJ Tom X Numer 1202Katarzyna KostrzewaUniwersytet ŁódzkiRecenzja książkiAmbrozik Wiesław, Kieszkowska Anna, red., (2012) Tożsamość grupowa dewiantów a ich reintegracja społeczna. Część II. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”Katarzyna Kostrzewa, magister socjologii oraz dziennikarstwa i komunikacji społecznej, studentka studiów doktoranckich na kierunku socjologia. Głów-ne obszary zainteresowań naukowych to socjolingwi-styka, socjologia organizacji oraz badania jakościowe nad tożsamością społeczną członków wspólnot reli-gijnych.Dane adresowe autorki:Katedra Socjologii Organizacji i ZarządzaniaInstytut SocjologiiWydział Ekonomiczno-Socjologiczny UŁul. Rewolucji 1905 r. nr 41/43, 90-214 Łódźe-mail: kszk@op.plfunkcjonowania w społeczeństwie jednostek obar-czonych piętnem dewianta. Redakcję naukową nad tytułem objęli – posiadający bogate doświad-czenie związane z publikacjami na temat dewiacji wychowawczych, profilaktyki oraz pracy socjalnej – Anna Kieszkowska oraz Wiesław Ambrozik. Ar-tykuły zostały przygotowane przez autorów o róż-nych afiliacjach, których łączy zainteresowanie tożsamościowymi aspektami społecznej readapta-cji dewiantów. Książka zadedykowana została profesorowi Lesła-wowi Pytce – kierownikowi Zakładu Pedagogiki Resocjalizacyjnej Instytutu Profilaktyki Społecz-nej i Resocjalizacji Uniwersytetu Warszawskiego z okazji 40-lecia jego pracy naukowej. Publikacja rozpoczyna się od podsumowania osiągnięć na-ukowych i pedagogicznych Jubilata oraz wspo-mnień jego bliskich i współpracowników. Zamieszczone w recenzowanym opracowaniu ar-tykuły podzielono na trzy duże rozdziały. Pierw-szy z nich dostarcza wiedzy na temat założeń teo-retycznych dotyczących dewiacji, tożsamości gru-Wydana w 2012 roku przez „Impuls” książka Tożsamość grupowa dewiantów a ich reintegra-cja społeczna stanowi kontynuację ubiegłorocznej publikacji o podobnym tytule: Tożsamość osobowa dewiantów a ich reintegracja społeczna (Kieszkowska 2011). Obie prace odnoszą się do zagadnień z za-kresu resocjalizacji, które opisywane są z perspek-tywy różnych ujęć teoretycznych. Część II – będąca przedmiotem recenzji – to ponad trzystustronico-wy zbiór dwudziestu jeden artykułów dotyczących powej oraz terapii i resocjalizacji. Drugi rozdział traktuje o kryzysie tożsamości dzieci i nieletnich oraz o sposobach zapobiegania wykluczeniu ró-wieśniczemu, zaś rozdział trzeci, a zarazem ostat-ni, próbuje zapoznać czytelnika z problemami re-adaptacji jednostek dewiacyjnych i ich powrotu do odgrywania akceptowanych przez środowisko ról społecznych. Celem publikacji, sformułowanym we wprowa-dzeniu przez twórców tomu, jest rozbudowanie wiedzy oraz praktyki na temat tożsamości grupo-wej dewiantów. We wstępie autorzy sygnalizują także warunki, które ich zdaniem powinny towa-rzyszyć działaniom zapobiegającym wykluczeniu eksdewiantów. Podkreślają jednocześnie potrzeby, jakie zaspokaja u osób mających konflikt z prawem więź ze środowiskiem dewiacyjnym. Jednostki marginalizowane przez społeczeństwo nie zatra-cają potrzeby przynależności i integracji z grupą, która daje poczucie wspólnoty oraz jest ważnym elementem budującym tożsamość jednostkową oraz społeczną. Należy o tym pamiętać, próbując lepiej zrozumieć położenie osób wykluczonych, których readaptacja jest jednym z zadań praktyki profilaktyczno-resocjalizacyjnej.W przypadku tak zróżnicowanego wewnętrznie opracowania, jakim jest opisywana pozycja, trud-no zaprezentować główną tezę, która stanowiłaby szkielet wszystkich opublikowanych tekstów. Czy-telnik odnajdzie w trakcie lektury zarówno arty-kuły stanowiące podsumowanie rozważań (np.: A. Bałandynowicz, Podmiotowość osoby i dobro wspól-ne w procesie reintegracji społecznej a system probacji I. Pospiszyl, Identyfikacja z grupą jako sposób rozwią-zywania problemów własnej tożsamości, E. Wysocka, Resocjalizacja z perspektywy psychologii pozytywnej), jak i prace będące efektem długotrwałych badań terenowych (np.: E. Mazur, Szanse i bariery readap-tacji społecznej, M. Marczak, Uwięziona jednostka czy uwięziona rodzina? O funkcjonowaniu rodzin osób przebywających w warunkach izolacji więziennej). Au-torzy stosowali także, w zależności od indywidu-alnych preferencji oraz przedmiotu badania, różne metody gromadzenia oraz analizowania danych. Dla potwierdzenia tej dywersyfikacji warto wspo-mnieć chociażby o statystycznym opracowaniu autorskiej Skali Poczucia Odpowiedzialności wśród młodzieży Ireny Mudreckiej (s. 100), metodzie socjometrycznej zastosowanej w badaniach nad dziećmi wywodzącymi się z rodzin emigrantów (s. 154) czy wywiadach eksperckich z wychowaw-cami świetlic korekcyjnych w tekście Macieja Ber-nasiewicza Społeczność korekcyjna dzieci i młodzieży niedostosowanych społecznie jako forma reintegracji społecznej (s. 116).Uważam, że spośród wszystkich tekstów szcze-gólnie godne uwagi są artykuły opracowane na podstawie badań przeprowadzanych wśród osób skazanych, osadzonych w więzieniu (S. Przyby-liński „Czy ja wyglądam na zabójcę?” – czyli skaza-ni „niebezpieczni” o sobie i swoim życiu; R. Opora, A. Głogowska Potrzeby seksualne kobiet w kontekście izolacji więziennej – dewiacja czy alternatywa?). Roz-mówcy-więźniowie stanowią bowiem grupę her-metyczną, w której niezwykle trudno realizować wywiady ze względu na sformalizowane otocze-nie instytucjonalne, brak zaufania ze strony bada-nych oraz niski poziom akulturacji badań. Autorzy wspomnianych artykułów opisują ograniczenia, Recenzja książki: Ambrozik Wiesław, Kieszkowska Anna, red., (2012) Tożsamość grupowa dewiantów a ich reintegracja społeczna. Część II. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”Przegląd Socjologii Jakościowej • www.przegladsocjologiijakosciowej.org 205©2014 PSJ Tom X Numer 1204z jakimi spotkali się w trakcie gromadzenia ma-teriału badawczego: wyeliminowanie dyktafonu w zbieraniu wypowiedzi skazanych na temat sek-sualności, zabezpieczenia techniczno-ochronne w kontakcie z więźniami niebezpiecznymi czy problemy z wyrażeniem własnych myśli – cha-rakterystyczne dla osób odizolowanych. Mimo wspominanych barier, teksty pozwalają poznać niewielki wycinek społecznego świata osadzo-nych, który pogłębia ich destruktywną tożsamość społeczną.W kolejnym artykule, który zwrócił moją uwagę (Gra w wykluczenie społeczne w świecie płynnej no-woczesności). Małgorzata Michel prezentuje orygi-nalną hipotezę dotyczącą położenia i postaw osób stygmatyzowanych. Autorka analizuje definicję wykluczenia społecznego, zgodnie z którą jednost-ka marginalizowana to taka, która chce uczestni-czyć w życiu szerszej zbiorowości, ale jest ograni-czana przez własne dysfunkcje lub poprzez bariery natury: politycznej, ekonomicznej czy kulturowej. Badaczka stwierdza przy tej okazji, że wiele jedno-stek świadomie traktuje etykietę osoby wykluczo-nej jako element strategii adaptacyjnej i okazję do samowykluczania. W przypadku takiej indywidu-alnej i dobrowolnej decyzji, która wiąże się z okre-ślonymi korzyściami, trudno mówić o prawdziwej opresji i dominacji ze strony otaczającego środowi-ska. Należy również pamiętać, iż uparte bazowa-nie na deficytach i towarzysząca mu stygmatyzacja powodują jedynie wzmacnianie pozycji społecznej i pogłębianie się syndromu wyuczonej bezradno-ści. Autorka z pełnym wyczuciem stawia hipotezę odważną, być może polemiczną, ale na pewno cie-kawą i nowatorską.Większość artykułów zamieszczonych w książce odnosi się do polskiego systemu penitencjarnego. Wyjątek stanowią dwie prace, które nawiązują do zagranicznych rozwiązań problemu przynależ-ności dewiantów do destruktywnych grup spo-łecznych (A. Barczykowska, M. Muskała, Sankcje pośrednie w amerykańskim i angielskim systemie kar – szanse i zagrożenia; S. Dzierzyńska, Działalność rein-tegracyjna Drug Court w Stanach Zjednoczonych Ame-ryki). Oba artykuły prezentują potencjalne szanse i zagrożenia w implementowaniu opisywanych działań przez rodzime służby socjalne.Podsumowując, mogę stwierdzić, że mamy do czy-nienia z pracą wewnętrznie zróżnicowaną, a przez to tematycznie bogatą, wyczerpującą i niemono-tonną, której struktura posiada wewnętrzną logikę pozwalającą czytelnikowi na stopniowe zgłębianie prezentowanych zagadnień. Książka może okazać się interesująca nie tylko dla teoretyków zaintere-sowanych zagadnieniami związanymi z tożsamo-ścią społeczną, ale również dla praktyków, którzy zawodowo zajmują się pomocą postpenitencjarną i readaptacją społeczną byłych przestępców. Auto-rzy większości tekstów nie ograniczają się bowiem tylko i wyłącznie do diagnozy zjawiska dewiacyj-nego. Wielu z nich na podstawie własnych badań i doświadczeń podejmuje próbę sformułowania czynników i postulatów, które stanowić mogą po-czątek pożądanych czy potrzebnych zmian. Do-datkowo, ze względu na bogate zróżnicowanie podejść badawczych w obszarze tożsamości gru-powej dewiantów, książka może stanowić dosko-nałą inspirację dla studentów, którzy poszukują odpowiednich metod i technik w trakcie realizacji własnych projektów.Katarzyna KostrzewaKieszkowska Anna, red., (2011) Tożsamość osobowa dewiantów a ich reintegracja społeczna. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.BibliografiaCytowanieKostrzewa Katarzyna (2014) Recenzja książki: Ambrozik Wiesław, Kieszkowska Anna, red., (2012) „Tożsamość grupowa dewiantów a ich reintegracja społeczna. Część II”. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”. „Przegląd Socjologii Jako-ściowej”, t. 10, nr 1, s. 202–205 [dostęp dzień, miesiąc, rok]. Dostępny w Internecie: ‹www.przegladsocjologiijako-sciowej.org›.Recenzja książki: Ambrozik Wiesław, Kieszkowska Anna, red., (2012) Tożsamość grupowa dewiantów a ich reintegracja społeczna. Część II. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”

Recenzja książki: Ambrozik Wiesław, Kieszkowska Anna, red., (2012) Tożsamość grupowa dewiantów a ich reintegracja społeczna. Część II. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/7539/1/PSJ_10_1_Kostrzewa.pdf

Recenzja książki: Ambrozik Wiesław, Kieszkowska Anna, red., (2012) Tożsamość grupowa dewiantów a ich reintegracja społeczna. Część II. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)