Szukalski, Piotr

Polish

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

VLA STAM MLVOVNa zdjęciu: artysta grafik, współtwórca szkoły polskiego plakatu, Andrzej Pęgowski.Regionalna polityka senioralnaTekst: Piotr SzukalskiI Jeśli przyjgć za dokumentami Rzgdu RP, że polityka senioralna to działania admi­nistracji publicznej wszystkich szczebli oraz innych organizacji i instytucji, które reali- zujg zadania i inicjatywy kształtujgce warunki godnego i zdrowego starzenia się, to pojawia się pytanie o podział tych zadań. Spróbuję wskazać na najważniejsze cechy polityki senioralnej prowadzonej w regionach.W  działaniach publicznych realizowanych z myślą o zróżnico­wanej społeczności osób w tzw. trzecim wieku wyraźnie widać następujące priorytety: utrzymanie samodzielności osób star­szych; zapewnienie warunków do aktywności własnej seniorów i wobec innych; kształtowanie sposobu myślenia o osobach star­szych, starości, relacjach międzypokoleniowych.Samodzielność seniorówDziałania na rzecz samodzielności odnoszą się w dużym za­kresie do organizacji systemu opieki zdrowotnej: zapewnienia porady właściwej dla osób starszych oraz promocji zdrowego trybu życia. Chodzi zatem o to, by dostarczać informacji umoż­liwiających lepsze panowanie nad własnym zdrowiem, a tymNR 1/2015 POLITYKA SENIORALNAsamym zmniejszających prawdopodobieństwo pojawienia się problemów.Ważne jest również dostarczanie informacji o »protezach cywilizacyjnych", czyli technicznych i organizacyjnych udogod­nieniach umożliwiających zastąpienie utraconej sprawności, a w skrajnej postaci dostarczanie usług opiekuńczo-pielęgna- cyjnych pozwalających mieszkać w dotychczasowym miejscu. Ten ostatni cel można też osiągnąć, dostosowując odpowiednio przestrzeń publiczną i mieszkalną.Władze regionalne mogą osiągać założone cele w różny sposób:• wpływając na podmioty opieki zdrowotnej, dla których są or­ganami założycielskimi;• organizując i finansując kampanie społeczne promujące za­chowania prozdrowotne czy badania okresowe / przesiewo­we;• prowadząc centra informacji na temat urządzania domostw seniorów, protez cywilizacyjnych czy miejsc, z których można sprzęt wypożyczyć;• w przypadku dofinansowania rewitalizacji przestrzeni publicz­nych, wpisując obowiązek uwzględniania rozwiązań architek­tonicznych i urbanistycznych przyjaznych mniej sprawnym osobom, w tym seniorom.Pola aktywności osób starszychGdy mówimy o aktywności własnej, warto wspomnieć o trzech typach usług rozwijających seniorów: edukacyjnych, kulturalnych i rekreacyjno-sportowych. W  tym przypadku władze regionalne najczęściej wspierają finansowo i logistycznie podmioty realizu­jące takie usługi: organizacje pozarządowe działające na rzecz seniorów i podmioty oferujące usługi turystyczne, sportowe czy rehabilitacyjne.Natomiast aktywność wobec innych to najczęściej działania wspierające wolontariat lub samoorganizacja seniorów. Umoż­liwiają one pomoc wewnątrzpokoleniową, a także wsparcie mię­dzypokoleniowe. Warto, by inspirowały do aktywności obywatel­skiej, w tym np. lokalnych rad seniorów. Działania regionalne powinny skupiać się przede wszystkim na ułatwianiu dostępu do informacji o celach, sposobach działania oraz możliwości uzyskania wsparcia od lokalnych jednostek samorządu teryto­rialnego. Na razie władze regionalne najczęściej ograniczają się do dofinansowania działań lokalnych.Zmiany myślenia o sprawach seniorówOstatni priorytet odnosi się do kształtowania sposobu my­ślenia o seniorach, starości i relacjach międzypokoleniowych. W  praktyce działania skupiają się na ograniczaniu ageizmu, czyli zmniejszaniu uprzedzeń, stereotypów, a przede wszystkim dyskryminacji ze względu na wiek poprzez kampanie społecz­ne. Budują też poczucie odpowiedzialności międzypokoleniowej, wskazując na współzależności między osobami w różnym wieku, ułatwiając wolontariat senioralny, promując uczestnictwo osób starszych w zrzeszeniach obywatelskich i srebrną gospodarkę. W  działania wykorzystuje się dwa typy instrumentów:• wspieranie przedsiębiorców komercyjnie rozwijających dzia­łalność skoncentrowaną na seniorach postrzeganych jako interesująca nisza rynkowa;• rozwijanie ekonomii społecznej, działań o charakterze quasi- komercyjnym prowadzonych przez osoby w gorszej sytuacji na rynku pracy (w tym starszych pracowników), oferujących usługi lub produkty dostosowane do potrzeb seniorów.Z perspektywy regionalnych strategiiRegionalna polityka senioralna jako wyodrębniona część re­gionalnej polityki rozwoju jest różnie traktowane przez polskie województwa. Zdaniem Marii Zrałek, badającej ten problem, tę różnorodność można zaobserwować na kilku płaszczyznach. Po pierwsze, niektóre regiony wpisują zadania związane ze wspie­raniem seniorów do strategii rozwoju, inne do wojewódzkich strategii w zakresie polityki społecznej. Po drugie, widoczne sq dwa podejścia - problemy osób starszych są włączane do działań różnych wydziałów: opieki społecznej, zdrowotnej, trans­portu, kultury itp., albo powstają odrębne programy międzysek- torowe dla tej grupy wieku.W  niektórych regionach wdrażane są specyficzne rozwiąza­nia - uwzględnia się osoby starsze w wydzielonych strategiach lub programach związanych z ochroną zdrowia, rynkiem pracy, kapitałem ludzkim lub przeciwdziałaniem niekorzystnym ten­dencjom ludnościowym.(A SENIORALNACZYM JEST POLITYKA SENIORALNA?Przykładem może być opolska Specjalna Strefa Demograficz­na lub łódzki Plan przeciwdziałania depopulacji. Zdaniem Marii Zrałek, każde z rozwiązań ma podobną słabość - traktuje senio­rów jako homogeniczną zbiorowość. Nie uwzględnia się zatem niejednorodności populacji osób starszych ze względu na wiek: nie bierze się np. pod uwagę specyfiki osób wygaszających ak­tywność zawodową i najstarszych seniorów przekraczających dziewięćdziesiąty rok życia; a także sytuacji osób starszych za­mieszkujących tereny słabo zurbanizowane.Dlaczego regionalne polityki senioralne sq ważne?Rolą regionów jest przede wszystkim - pomijając finansowa­nie niektórych form polityki senioralnej dzięki środkom własnym i unijnym - dostarczanie przykładów dobrych praktyk i inno­wacji społecznych, czyli działań, które umożliwiają lepsze osią­gnięcie założonych celów. Chodzi o upowszechnianie informacji o rozwiązaniach, które przyniosły pożądane rezultaty w innych miejscach lub które są możliwe do wdrożenia.Województwo to duża jednostka administracyjna, więc two­rzenie komórek, które przy okazji innych zadań informują o no­wych rozwiązaniach w aktywizowaniu i wspieraniu seniorów, ma sens organizacyjny i ekonomiczny. Ze względu na efekt skali jest duża szansa, iż z wiedzy osób pracujących w tych jednost­kach skorzysta przynajmniej część z wielu potencjalnych bene­ficjentów.Drugą specyficzną płaszczyzną działań regionalnych jest pro­wadzenie szkoleń dla pracowników instytucji samorządowych realizujących politykę senioralną. W  takim przypadku wojewódz­two ma przewagę nad innymi jednostkami administracyjnymi, ponieważ umożliwia szkolenie w odpowiednio dużej grupie, któ­rej nie da się zgromadzić w powiecie czy podregionie.Zajęcia dotyczące aktywizacji seniorów, promocji zdrowia, umiejętności kontaktowania się z osobami starszymi, a także informacje z gerontologii społecznej i klinicznej umożliwiają pracownikom służb samorządowych, przede wszystkim tym odpowiedzialnych za integrację społeczną i usługi opiekuńczo- pielęgnacyjne, lepiej zrozumieć specyfikę pracy z seniorami. Pojawia się naturalne pytanie, jakie agendy regionalne powinny być odpowiedzialne za politykę senioralną. W  praktyce - jak ła­two się domyślać - są to regionalne ośrodki polityki społecznej, które wojewódzcy decydenci utożsamiają z odpowiedzialnością za problemy seniorów.Przede wszystkim informacjaWażną, a niedocenianą rolą samorządu regionalnego jest dostarczanie informacji na temat prognozowanych procesów demograficznych w województwie, a przede wszystkim konse­kwencji zmian. O ile władze powiatów i gmin są w stanie samo­dzielnie przyswoić prognozy demograficzne GUS, to z reguły nie dysponują kadrami, które powiążą dane z zapotrzebowaniem na konkretne usługi społeczne.Samorząd regionalny powinien więc wspierać organy samo­rządowe niższych szczebli. Po pierwsze, opracowując szczegó­łowe projekcje dotyczące przemian demograficznych w ciągu kilku - kilkunastu lat i ich wpływu na zapotrzebowanie na kon­kretne usługi np. pobyt w domach pomocy społecznej w powia­tach, a po drugie, wskazując na wyłaniające się problemy zwią­zane z masową długowiecznością czy pojawianiem się rodzin światowych - ich członkowie rozsiani są po różnych regionach i krajach, nie mają możliwości bezpośredniego kontaktu i wspie­rania się.Z reguły władze lokalne inaczej podchodzą do konieczności prowadzenia polityki senioralnej w związku z informacją, że Pol­ska się starzeje; a inaczej, gdy otrzymują konkretne dane, jak zmieniać się będzie liczba i odsetek seniorów w ich gminie czy powiecie.0  fyżeczce dziegciuDzisiejsza polityka senioralna regionów w dużym stopniu jest pochodną dwóch tendencji:• konieczności uwzględniania w województwach celów i priory­tetów strategicznych dokumentów unijnych i krajowych;• chęci wykorzystania polityki senioralnej do wpływania na si­wiejący elektorat.Kolejne województwa zaczynają w coraz większym stopniu przebudowywać politykę senioralną zgodnie z duchem aktyw­nego starzenia się. Zaczynają - na razie deklaratywnie - do­strzegać znaczny potencjał społecznej produktywności starszych mieszkańców. Polityka senioralna jest jednak wciąż w znacznym zakresie traktowana, jeśli nie jako zło konieczne, to jako dani­na, którą należy spłacić wymogom dokumentów strategicznych1 założeń rządowej polityki. Daniną, w przypadku której chodzi bardziej o ,odhaczenie" niż wdrożenie skutecznych i sensow­nych działań. Po części dzieje się tak z powodu słabości partne­rów społecznych, z którymi można by dyskutować o docelowym kształcie polityki senioralnej.W idać bowiem zawłaszczanie polityki senioralnej przez orga­nizacje reprezentujące seniorów lepiej wykształconych, zamoż­niejszych, o lepszej kondycji zdrowotnej. Uniwersytety Trzeciego Wieku, dzięki znakomitej sieci ogólnokrajowej i regionalnej, sta­ły się przykładem dobra politycznego. Co to oznacza? W  teorii wyboru publicznego terminem tym określa się (współorgani­zowane lub (współ)finansowane ze środków publicznych usługi społeczne, w których koszt jest rozproszony, czyli pokrywany przez wszystkich podatników; zaś korzyści ma jedna, dobrze zorganizowana grupa nacisku.Choć podstawowa działalność UTW  zasługuje na uznanie, jasno trzeba powiedzieć, iż instytucje te przejęły na siebie re­prezentowanie środowiska seniorów, choć takimi zdecydowanie nie są z powodu nadreprezentacji osób relatywnie młodych, wy­kształconych, z miast przynajmniej powiatowych.Niech ta konstatacja - pokazująca słabość regionalnej po­lityki senioralnej prowadzonej głównie z myślą o zaspokojeniu potrzeb grup najlepiej zorganizowanych i stosunkowo dobrze funkcjonujących - jednocześnie będzie wskazówką, iż polityka ta w dużym stopniu jest odzwierciedleniem społecznych naci­sków. Tak się gra, jak pozwala przeciwnik - mawiał trener Ka­zimierz Górski. Tak się uprawia regionalną politykę senioralną, jak pozwalają ją kształtować partnerzy społeczni reprezentują­cy beneficjentów.Dr hab. Piotr Szukalski jest demografem i gerontologiem, adiunktem w Katedrze So­cjologii Stosowanej i Pracy Socjalnej Uniwer­sytetu Łódzkiego.NR 1/2015 POLITYKA SENIORALNA

Regionalna polityka senioralna

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/7566/1/Polityka%20Senioralna.pdf

Regionalna polityka senioralna

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)