Domański, Marek

Polish

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Dlaczego fotografia otworkowa?

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

99Dlaczego fotografia otworkowa?Marek Domański AkaDeMia Sztuk Pięknych w ŁoDziFotografia otworkowa to technika po-legająca na wykorzystaniu małego ot-worka w miejsce szklanego obiektywu. Proces rejestracji obrazu, zarówno fotoche-miczny jak i cyfrowy, pozostaje bez zmian. Fotografia otworkowa, z angielskiego na-zywana „pinhole”, w świadomości wielu fo-tografów zwłaszcza młodego pokolenia, to po prostu jedna z wielu dostępnych technik kreowania obrazu. Jej medialne właściwo-ści zostały dość gruntownie przebadane w drugiej ołowie XX wieku. Często można spotkać się z przekonaniem, że ruch pinho-lowy to głównie powrót do źródeł fotografii. Jeśli tak jest, to w aspekcie postawy foto-grafa a nie techniki. Już pobieżny rzut oka na historię camery obscury uzmysłowi nam, że poszukiwanie korzeni fotografii w historii tego urządzenia nie jest do końca zasadne. Camera obscura czyli ciemny pokój u zara-nia była zjawiskiem przyrodniczym, które mogło się pojawić w każdej zaciemnionej przestrzeni, na przykład jaskini. Pół żartem pół serio można wyobrazić sobie naszego neolitycznego przodka obserwującego pro-jekcję na ścianie jaskini. Jako urządzenie celowo wytwarzane przez człowieka came-ra obscura była stosowana przez astrono-mów do obserwacji zaćmienia słońca już w starożytności. Wśród użytkowników tego urządzenia wymienić można: Arystotelesa, Rogera Bacona, Viteliusza oraz wielu renesansowych twórców badających perspektywę i poszukujących natury świat-ła. Leonardo da Vinci w „Codex Atlanticus” pisał: „Gdy fronton domu lub krajobraz jest oświetlony słońcem, a w zaciemnionej ścia-nie znajdującej się naprzeciw domu uczyni się otwór, to oświetlone przedmioty będą wysyłać przez ten otwór swój obraz i obraz ten będzie odwrócony”. Najstarszy znany rysunek kamery obskury, pochodzi z „De ratio astronomico et geometrico” autor-stwa Reinera Gemma Frisiusa i ilustruje jej użycie do obserwacji zaćmienia słońca 24 stycznia 1544 roku. Giambattista dela Porta i Johanes Kepler na stulecia sformatowali nasze rozumienie percepcji wzrokowej, objaśniając budowę oka przez analogię do camery obscury. Keplerowi zawdzięczamy również zastosowanie terminu „camera obscura” nie tylko do ciemnego pokoju, ale także dla każdego, nie wyłączając przenoś-nego urządzenia, wykorzystującego zasadę projekcji. Udoskonalenia czarnego pudełka, takie jak umieszczenie zwierciadła, prze-słony, a przede wszystkim soczewek przez Girolamo Cardano i niemal jednocześnie Daniele Barbaro, doprowadziły do powsta-nia aparatu fotograficznego. Powszechnie stosowane przez artystów urządzenia optyczne, między którymi na pewno znaj-dowała się camera obscura, pozwoliły na zbudowanie percepcyjnego modelu naszej wiedzy o świecie, który został ostatecz-nie potwierdzony w fotografii. Nie ulega esejwątpliwości, że artyści tacy jak Vermeer czy Bernardo Bellotto znany jako Canaletto, posługiwali się urządzeniem przypomi-nającym kamerę. W 1839 roku aparaty fotograficzne czekały już na wynalazców fotografii, którzy mogli nabyć je w sklepie z urządzeniami optycznymi. Istotne dla nas rozróżnienie terminologiczne pozwalające oddzielać pudełko z dziurką, potocznie nazywane camera obscura od wszelkich in-nych urządzeń optycznych nazywanych tak samo, poczynił dopiero w połowie XIX w. sir David Brewster wprowadzając termin pinhole. Obecnie pinholem nazywamy tylko aparaty fotograficzne wyposażone w dziur-kę zamiast szklanej optyki. Prawdziwy renesans fotografii otworkowej obserwuje-my na zachodzie od lat siedemdziesiątych ubiegłego stulecia, w których organizo-wane były pierwsze wystawy i powstały specjalistyczne czasopisma.Jakie są przyczyny dużej popularności fo-tografii otworkowej w ostatnich kilku deka-dach? Dlaczego współcześni artyści mający dostęp do wszystkich najbardziej wyszuka-nych technologii, fotografują przez włas-noręcznie wykonaną dziurkę, szparkę lub wiele dziurek jednocześnie? Odpowiedzi jest tyle ilu artystów, ale można je uporząd-kować w kilku grupach.Często używanie pinhola jest wyrazem postawy kontestującej konformistyczny i konsumpcyjny styl życia. Przejawia się głównie w zastosowaniu do budowy kamer materiałów odpadowych.Dla wielu budowanie aparatu przez autora jest integralnym elementem krea-cji, częścią „filozofii pinhola”. Pobrzmiewa w tym echo eseju Vilema Flussera „Ku filozofii fotografii”, w którym pisał: „Dopóki aparat fotograficzny nie jest całkowicie zautomatyzowany, dopóty też można manipulować, tzn. można manipulować kategoriami fotograficznej czasoprzestrze-ni.” [s. 39] Zatem fotograf ma szansę prze-stać być funkcjonariuszem aparatu.Ciekawą przesłankę dla której fotogra-fowie rozpoczynają swoją przygodę z ot-workiem wyodrębnił Zbigniew Tomaszczuk, nazywając ją „efektem niespodzianki”. Niestandardowa konstrukcja aparatu lub jego nietypowy kształt, często wręcz uniemożliwiają precyzyjne kadrowanie. Wymienione powyżej przyczyny uniemożli-wiają, zwłaszcza początkującemu fotogra-fowi, wizualizację przyszłego zdjęcia, które w ciemni pojawia się z całym bagażem niespodzianki. Przypomina to raczej zaba-wę lub eksperyment, choć nie wyklucza w pełni celowego działania. Efekt niespo-dzianki słabnie lub znika w miarę doskona-lenia warsztatu.Specyficzne cechy obrazów otworko-wych, takie jak miękkość rysunku czy nieograniczona głębia ostrości zdają się być zdominowane przez efekty uzyskiwa-ne dzięki długiemu czasowi ekspozycji. Wielkość przesłony rzędu 250 lub 450 w na-szym klimacie wymusza nawet kilkugo-dzinne ekspozycje. Taki sposób rejestracji powoduje, że aparat przestaje „wyjmować” wyglądy rzeczywistości, a staje się uczest-niczącym obserwatorem procesu zacho-dzącego przed kamerą. Zarejestrowanie kamerą otworkową nie jest wyjęciem poza czas, wycięciem momentu ze strumienia czasu i utrwaleniem w zastygłej formie – chwili. Możemy przyjąć, że czas zawarty w obrazie fotograficznym jest wielowy-miarowy, nieciągły, niespójny i cykliczny. Bardzo długie czasy ekspozycji, nawet wielomiesięczne, zdają się ujawniać nowe zaskakujące cechy rzeczywistości.Wielu fotografów swoje fotografie otwor-kowe pokazuje w formie odbitek kontakto-wych. Wydaje się, że w tym przypadku nad Dlaczego fotografia otworkowa? 101flusserowską koncepcją fotografii-obrazu pojęć, dominuje myśl Barhesa (fotografia jest obrazem bez kodu). Wprawdzie Walter Benjanin już w 1936 roku pisał: „Każdą fotografię można uznać za dokument, po-nieważ każda jest reprodukcją albo nawet faksymile fragmentu rzeczywistości”, to jednak w dobie powszechnej manipulacji i odejścia w zapomnienie paradygmatu realizmu, tylko fotografia kontaktowa jest prawdziwym śladem rzeczywistości. Można zatem przyjąć założenie, że sens odbitki kontaktowej zdaje się być dany w pełni i od razu, zatem nie jest kopią lecz bezpośrednią emanacją tego co zostało zarejestrowane.Nieostre, niewyraźne, poruszone fotogra-fie otworkowe, dalekie od inwentarycznej perfekcji fotografii cyfrowej, czasem są jedynym sposobem aby zarejestrować to, co wymyka się słowom... Marek Domański – fotograf. Studiował w PWSSP w Łodzi w latach 1990–95. Na jego dyplom złożyły się litografie wykonane w pra-cowni prof. Jerzego Grabowskiego oraz fotografie z pracowni prof. Ireneusza Pierzgalskiego. W la-tach 1995–2008 był asystentem prof. Grzegorza Przyborka. Obecnie prowadzi Pracownię Fotografii II w Katedrze Multimediów na Wydziale Sztuk Wizualnych ASP im. Wł. Strzemińskiego w Łodzi. Obok pracy dydaktycznej zajmuje się przede wszystkim twórczością w dziedzinie fotografii inscenizowanej, otworkowej i dokumentalnej. Swoje prace prezentuje zwykle w formie wielko-formatowych zdjęć pokrytych żywicą lub w formie odbitek kontaktowych. Od wielu lat konsekwen-tnie tworzy przy użyciu kamer otworkowych, które sam buduje. Fotografie Domańskiego można było oglądać na kilkudziesięciu wystawach indywidu-alnych oraz wielu wystawach zbiorowych w kraju i za granicą. Jego twórczość jest różnorodna i wielowątkowa. Artysta stosuje rozmaite techniki i sposoby prezentacji, za podstawę przyjmując przede wszystkim wewnętrzną potrzebę poszu-kiwania i eksperymentowania. Niektóre swoje realizacje celowo sytuuje na pograniczu fotografii.CytowanieDomański Marek, (2014), Dlaczego fotografia otwor-kowa?, „Władza sądzenia”, nr 3, s. 98–100 [dostęp dzień, miesiąc, rok]. Dostępny w Internecie: www.wladzasadzenia.plGaleria „Władzy sądzenia” – Marek Domański 103Galeria „Władzy sądzenia” – Marek Domański 105Galeria „Władzy sądzenia” – Marek Domański 107Galeria „Władzy sądzenia” – Marek Domański 109

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/5800/1/dlaczego-fotografia-otworkowa.pdf

Dlaczego fotografia otworkowa?

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Dlaczego fotografia otworkowa?

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w