Filak, Łukasz

Polish

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

119Jak wyszedłem z masarniŁukasz Filak  Katedra FotograFii PWSFTviT w ŁodziWszędobylski dźwięk uderzającego lustra aparatu już dawno przestał mnie zaskakiwać. Bez zastanowie-nia rozróżniam odgłosy automatycznych małpek, w pełni zaawansowanych „luster-kowców”, migawek, szczelinowych, cen-tralnych, udających aparaty fotograficzne telefonów wszelkiej maści, aż na kamerze obscurze kończąc (choć w tym wypadku czasami bywam omylny). Tytułem wstępu, pragnę jednocześnie przeprosić za moją nonszalancję, jednak wynika ona z przy-czyn ode mnie niezależnych, które dawno już przestały spędzać sen z powiek, dając w zamian obojętność przyprawioną cza-sami sarkazmem. Stan ten zawdzięczam obranej przed paru laty drodze życiowej, którą nadal kroczę i – niech Bóg (w którego zresztą nie wierzę) mi świadkiem – nie za-mieniłbym na żadną inną. Jeżeli nie jest się gwiazdą wielkiego czy średniego formatu, droga z poręcznym małym obrazkiem jest całkiem przyjemna i tym lepsza o tyle, o ile porzucimy go przy pierwszej nadarzają-cej się okazji. Świat bowiem jest bardziej wyraźny, jeśli przyglądamy się mu bez pośrednictwa mechanicznego sprzętu, czę-sto ze zmienną ogniskową. Doświadczymy wówczas więcej, prawdziwiej i mocniej niż zdołalibyśmy zaledwie zauważyć przez wizjer z ograniczonym kadrem.To właśnie przez ograniczone pole widze-nia postanowiłem wziąć rozbrat z aparatem, jednak nie z fotografią. Decyzja ta nie wywią-zuje się bynajmniej z kwestii wynikających z wygody, jaką mogły mi przynieść spacery bez uwiązanego na szyi paska kamery, lecz z przyczyn czysto ideowych. Otóż po paru latach obcowania z materią światłoczułą zdałem sobie sprawę z wielu ograniczeń i przywar z nią związanych, a kryją się one już w samej foto-terminologii, która ma więcej wspólnego z wyrachowaniem Machiavellego niż z odkrytą „reprezentacją rzeczywistości” Niépce'a, wynalazcy fotograficznego zapisu.Weźmy za przykład z pozoru prozaiczną sytuację, kiedy wyruszamy w przysłowiową drogę, celem poszukiwania inspiracji, po czym potykamy się o kamień. Skamielina wywołuje w nas pewne emocje, których jako twórcy wizualni oczekiwaliśmy, by mo-gły powodować u odbiorcy wrażenie podob-ne do naszego, w momencie szczęśliwego (lub przeciwnie – w zależności od usposo-bienia) zbiegu okoliczności. Obojętnym jest, czy jesteśmy typem fotografa-odkrywcy czy fotografa-wynalazcy, prędzej czy później wyciągniemy aparat i wykonamy zdjęcie posiadające ładunek chwili, kiedy nasza równowaga została zachwiana. Sposób w jaki wykonamy zdjęcie za pomocą kame-ry jest nieistotny w mojej dywagacji, gdyż chodzi tu raczej o akt percepcji, który jest przedstawiany przez samo medium. Z tej niechęci tłumaczy mnie jedynie fakt ograni-czonej formy pisemnej, gdzie nie starczyło-by miejsca dla tak ogromnej dywersyfikacji osobistych pobudek, z których twórcy materii fotograficznej generują swoje obrazy. Mamy więc do czynienia z pewnego esejrodzaju dychotomią obrazu, który zawiera w sobie jego składowe: obraz zewnętrz-ny i wewnętrzny. Takie pojęcie może być pojmowane tylko i wyłącznie przez pryzmat antropologiczny.Przyglądając się z bliska tejże materii, możemy zaobserwować wiele biologicz-nych cech, podobnych struktur fotografii i człowieka. Skala mikro odsłania jedną z nich – jest nią komórka, prymarny skład-nik obu organizmów, przy czym ten człowie-czy jest z pewnością ożywiony. W fotografii głównym składnikiem, analogicznym do komórki, jest w przypadku formy analogo-wej – ziarno, a w przypadku cyfrowej – pik-sel. Warto zauważyć, że obraz fotograficzny jest jedynie odbiciem rzeczywistości, zapisanym w niepołączonych ze sobą punk-tach, co w formalnej kwestii bardziej zbliża fotografię do malarstwa, zwłaszcza pointy-listycznego. Skoro ta pozorna dokładność oceniana z pewnej odległości daje wielu z nas przesądzenie o wiarygodności przed-stawianych form, jest zatem oczywiste, że wiąże się z nią zjawisko widmowości.Obraz, po określeniu nadających mu właś-ciwości formalnych i treściowych, przestaje być bezzwłocznie tworzony i staje się produ-kowany. Etapy tejże produkcji wytyczył już Hans Belting, dzieląc je na: obraz–medium–widz lub obraz–aparat obrazu–żywe ciało (przy czym ten ostatni należy rozumieć jako ciało medialne lub mediatyzowane). Naciśniecie przycisku migawki, któremu towarzyszy charakterystyczny dźwięk, jest dla mnie istotnym symbolem zwiastującym początek najgorszego: „uczty rzeźników”, wieszających smaczne obrazy w swych zakładach pod skrzętnie uprasowaną mary-narką. Zanim jednak do tego dojdzie, trzeba uprzednio odnaleźć obiekt (ofiarę?) fotogra-ficzny i bezceremonialnie wycelować w nie-go obiektyw, naciskając ów spust. Mogłoby się wydawać, że w słusznej sprawie, wszak dokonaliśmy być może ważnej dla nas ma-terializacji bezpowrotnej chwili. Następnie przychodzi pora na wywoływanie, proszę mi wierzyć niczym wilka z lasu fotografii, wszak jest to materia niezwykle chytra w swej oka-załości, zwłaszcza dla widza, któremu nigdy nie zda relacji rzeczywistości. Zastanawiające jest zjawisko chęci posiadania obrazu o jak najlepszej jakości odwzorowania. Jesteśmy przecież w stanie rozpoznać piktogramy i łączyć je z rzeczywi-stym przedmiotem czy osobą. Redundancja informacji, jakie niesie ze sobą obraz sre-browy, jest niebywałym dowodem na bar-barzyńską wręcz naturę człowieka, która potwierdza, że pragniemy posiadać wszyst-ko co się „mieni” a także to, co z pozoru chociaż żywe. Jestem przekonany, że gdyby istniała możliwość materializacji kopii człowieka i to w pełnym trójwymiarze, dziś większość z nas miałaby „odbicie lustrzane” pierwszej miłości w swej szafie. Nie jest to jednak zjawisko, które zasługuje na poklask czy nawet dozę uśmiechu. Przypatrując się zabiegom, jakie funduje się fotografii na poziomie 2D i to w pełni kulturalnym wymiarze, gdyż są to zabiegi praktykowane głównie w galeriach, jestem nie tyle pełen obaw przyszłości, co świadom wielkiej tragedii sztuki, która ma na swoich rękach „ślady krwi” w dniu dzisiejszym. Otóż nie je-stem w stanie znieść faktu z jaką pieczoło-witością odbicia obiektów, natury a często samych ludzi, którzy wierzą, że to co widzą to rzeczy realne, są (zupełnie jak w rze-miośle masarskim) oprawiane. I to w ramy najrozmaitszych sortów! Co więcej prace te są również WIESZANE i często przybijane do ścian, a ludzie, jak gdyby nigdy nic chodzą między nimi, sącząc wino, oddając się prak-tykom towarzyskim w iście handshake'owej atmosferze. Na całe szczęście często ramy Jak wyszedłem z masarni 121bywają czarne i zachowawcze, jednak tylko eksponują te oprawione, smakowite kąski.Porównanie sfery sztuki do pewnego rodzaju organizmu zauważył również sam Marshall McLuhan w swoim tekście The relation of environment to anti-environment. Z powodzeniem można zestroić go z rosną-cą liczbą fotografujących i odbierających fotografię nie tylko jako sztukę, ale również jako medium samo w sobie. Mówi on, że wprowadzenie kolejnych przekaźników i technik służących przedłużaniu nas sa-mych stanowi zbiorową operację chirurgicz-ną, przeprowadzoną na ciele społeczeństwa bez użycia jakichkolwiek środków bakterio-bójczych. Musimy zatem być świadomi nie-uniknionego zainfekowania całego systemu, bezbronnie ulegającego kolejnym zmianom prowadzącym do braku równowagi między zmysłami. Poszukiwane są więc sposoby całkowitego uniknięcia tych zmian albo przejęcia nad nimi kontroli, jednak żadne społeczeństwo nie zdobyło takiej wiedzy czy umiejętności by temu zaradzić. Według niego, tylko sztuka właśnie jest w stanie temu pomóc, ponieważ jest jedyną pseudo-nauką, która traktuje o tym jak radzić sobie z psychicznymi i społecznymi skutkami oddziaływania tych kolejnych przedłużeń. Jeżeli zawierzać teorii mówiącej, że sztuka jest kolejnym przekaźnikiem, możemy być pewni, że ów środowisko kiedyś się prze-kształci. Nie może być jednak narzędziem walki z technologią poprzez tworzenie anty-środowisk, tylko sposobem obserwacji i przewidywania zmian jakie w niej zajdą.W swojej postawie nie postulowałem, żeby zupełnie porzucić materię fotografii. Postanowiłem się jej przyglądać, mając świadomość tendencji do zacierania granic między gatunkami i mediami w sztuce. Oczywistym jest, że pewne systemy zostały już sprawdzone i nie oddziałują jak dawniej. Jestem jednak zdania, że posługując się prostymi metodami, jak np. ready-made, możemy komentować współczesne media i technologie. Cieszę się niezmiernie z mo-jego „wyjścia z masarni”, gdyż lepiej jest pytać, niż błądzić. CytowanieFilak Łukasz, (2014), Jak wyszedłem z masarni, „Władza sądzenia”, nr 3, s. 118–124 [dostęp dzień, miesiąc, rok]. Dostępny w Internecie: www.wla-dzasadzenia.pl“what for is it” Posługując się pierwszą techniką fotograficzną (heliografia) oraz jej charakterystycznymi atrybuta-mi (statyw, światło), autor bezpośrednio zadaje pytanie temu medium. W chłodnym, konceptuali-stycznym geście odwołuje się do początku kultury obrazu w symboliczny sposób. Podróż w czasie to także gra słów, która wydaje się odprowadzać nie tylko do pytania „po co” (what for) nam  obecnie obraz ale przede wszystkim czy w ogóle konotuje on z rzeczywistością (is it ?).Galeria „Leto”, Warsaw Gallery Week, 2014Jak wyszedłem z masarni 123„Fotostruktura” to wystawa mająca na celu ukazanie fotografii w czysto formalny sposób, za pomo-cą zjawisk fizycznych, bez których nie byłaby w stanie zaistnieć jako obraz. Obecny jest tu głównie symbol odnoszący się do podstawowych terminów i zjawisk fotograficznych. Wystawa jest więc próbą przedstawienia fotografii bez jej obecności. Główną rolę pełni światło – najważniejszy składnik obrazu – będący zarazem spoiwem wiążącym zestawione ze sobą obiekty i instalacje.Uchylone drzwi, zza których wydostaje się światło, nawiązują do migawki w aparacie; tak samo jak ów mechanizm umożliwiają, lub nie – dopływ światła. Znajdują się one naprzeciwko okna z usztywnioną firaną, która mimo przeciągu, podobnie jak fotografia; jest nieruchoma.By wykonać fotografię a także by ją następnie zo-baczyć, niezbędne jest światło. Wpisując je w ramę uzyskuje się najczystszą a zarazem najprostszą formę prezentacji fotografii.Tuż obok znajduje się neonowy krąg zatytułowany „krążek rozproszenia”. Wisi on naprzeciw zbudowa-nej w galerii kamery obscury, do której można wejść jakby do środka wyświetlanej właśnie fotografii. Na ścianie wewnątrz widnieje świetlna reprezentacja technicznego terminu „krążek rozproszenia”.Jak wyszedłem z masarniGaleria „Mieszkanie Geppertów”, Festiwal Fotografii „TIFF”, Wrocław 2014Krzywe zwierciadło symbolizuje w tym wypadku nieprawdziwie przedstawianą  przez fotografię rzeczywistość.

Jak wyszedłem z masarni

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/5803/1/jak-wyszedlem-z-masarni.pdf

Jak wyszedłem z masarni

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Jak wyszedłem z masarni

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w