Anusik, Zbigniew

Acta Universitatis Lodziensis Folia Historica

Polish

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Słowo wstępneW kolejnym tomie serii wydawniczej „Folia historica” prezentujemy zbiór 11 artykułów, które są rezultatem studiów młodych badaczy z Uniwer-sytetu Łódzkiego, Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Uniwersytetu Warszawskiego oraz Uniwersytetu Wrocławskiego. Prezentują oni wyniki swoich ostatnich dociekań naukowych. Autorzy opracowań to uczestnicy studiów doktoranckich lub studenci studiów magisterskich. W swoich artykułach podejmują oni problemy z szeroko pojętej historii społecznej, politycznej, woj-skowej czy dziejów dyplomacji.Warte odnotowania wydaje się również to, że siedem spośród prezentowanych tu tekstów poświęconych zostało historii Polski, a cztery pozostałe to prace z za-kresu dziejów powszechnych. Autorzy poszczególnych opracowań poruszają się w przestrzeni czasowej od XVI do niemalże końca XX w. Z reguły podejmują oni zagadnienia nieznane, dotychczas słabo zbadane  i niemające z  reguły odzwier-ciedlenia w historiografii polskiej. Wszystkie prezentowane  tu artykuły zostały oparte na pokaźnej bazie źródłowej i bogatej literaturze przedmiotu. Można więc śmiało wyrazić nadzieję, że przynajmniej część tych studiów stanowi zapowiedź przygotowania w przyszłości szerszych opracowań monograficznych.Całość prezentowanego tomu ma układ chronologiczny. Najodleglejszych cza-sowo problemów dotyczy  artykuł Łukasza Ćwikły,  który  zaprezentował  treść inskrypcji upamiętniającej Waleriana Olszowskiego, budowniczego silnej pozycji majątkowej i gospodarczej swego rodu. Dokładna analiza materiału epigraficzne-go – inskrypcji upamiętniającej bohatera tego opracowania – w połączeniu z ba-daniami genealogiczno-heraldycznymi świadczy tak o sprawności warsztatowej, jak i o wiedzy Autora.W swym artykule Maciej Dębski przybliżył wzajemne relacje królowej Marii Kazimiery Sobieskiej z jej najstarszym synem, królewiczem Jakubem, zwracając uwagę zwłaszcza na genezę  ich „konfliktu”. Młody badacz polemizuje z usta-lonymi, wydawałoby  się,  tezami  istniejącymi w  polskiej  historiografii  i  kreśli interesujący pogląd na  temat wzajemnych stosunków panujących między tymi postaciami.Opracowanie Adriana Gendery wpisuje się w obchody 550. rocznicy wystą-pienia Marcina Lutra i zapoczątkowania reformacji. Autor w szczegółowy sposób omówił konflikt między katolikami i ewangelikami w Osiecznej w Wielkopol-sce  na  przestrzeni  ponad wieku  (1656–1769).  Jest  to  bardzo  dobrze  napisany http://dx.doi.org/10.18778/0208-6050.98.01Zbigniew Anusik6i interesujący pod każdym względem tekst o charakterze naukowym, w którym wskazano również na problemy wciąż oczekujące na zbadanie.Artykuł  Grzegorza  Szymborskiego  jest  natomiast  próbą  analizy  kwestii obronności  i  stanu wojska w Rzeczypospolitej w okresie  ostatniego bezkróle-wia w 1764 r. Autor omówił  także działania wojska państwowego oraz milicji magnackich toczących walki z Rosjanami. Opracowanie oparto na solidnej ba-zie źródłowej, zasobach rękopiśmiennych i starodrukach, wykorzystano ponadto najistotniejsze pozycje z literatury przedmiotu.Arkadiusz Sieroń przygotował z kolei artykuł na temat wolności gospodar-czej, prywatnej przedsiębiorczości, znaczenia imigrantów jako przyczyn rozwoju gospodarczego Łodzi w XIX w.  Jest  to bez wątpienia opracowanie ze wszech miar godne polecenia i uważnego przestudiowania.W swym opracowaniu Tomasz Olejnik przedstawił skrócony życiorys Juliana Dunajewskiego – wybitnego profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego, skupiając się na jego działalności politycznej i jego dokonaniach zwłaszcza jako ministra skarbu Monarchii Habsburgów. Autor dokonał  także próby analizy myśli poli-tycznej bohatera swojego tekstu. Artykuł przynosi kilka interesujących ustaleń i z tego względu wydaje się wart uważnej lektury.Aneta  Stawiszyńska  podjęła  się  natomiast  zaprezentowania  problemów aprowizacyjnych w Łodzi w czasie I wojny światowej, skupiając się na jednym z artykułów higienicznych – mydle. Autorka zwróciła uwagę zarówno na jego rosnące ceny w czasie Wielkiej Wojny, działalność organizacji społecznych pró-bujących zaradzić niedoborowi tego produktu, jak i pojawiające się porady w tej materii w lokalnych gazetach. Jest to bardzo dobrze napisany i interesujący pod każdym względem tekst o charakterze naukowym, w którym podjęto rozważania z zakresu szeroko rozumianej historii społecznej.Kolejne opracowania dotyczą historii powszechnej. Pierwszy z nich, autor-stwa Antoniny  Pawłowskiej,  poświęcony  został  ewolucji  taktyki  wojennej Irlandczyków i Brytyjczyków w czasie wojny o niepodległość Irlandii w latach 1919–1921.  Autorka  chronologicznie  zaprezentowała  działanie  obydwu  stron konfliktu. Tekst został oparty na dokładnej analizie relacji świadków tych wyda-rzeń, dzięki czemu w istotny sposób wzbogaca naszą wiedzę na temat konfliktu brytyjsko-irlandzkiego.Następny  tekst  stanowi  niejako  kontynuację  tematyki  brytyjskiej.  Adam Mordzak podjął zagadnienie nawiązania relacji brytyjsko-rosyjskich w 1929 r. Autor  przeanalizował  wiele  aspektów  tego  zagadnienia:  zarówno  spraw  we-wnętrznych  Wielkiej  Brytanii  (kwestie  handlowe),  jak  i  międzynarodowych (pośrednictwo Norwegii,  rola Międzynarodówki  i  jej propaganda). Sposób  re- alizacji wytyczonego celu badawczego bardzo dobrze świadczy zarówno o warsz-tacie, jak i o kompetencjach Autora.Słowo wstępne 7Problemy Wielkiej  Brytanii  podjęła  także Autorka  kolejnego  opracowania – Anna Szczepańska. W swoim tekście zaprezentowała relacje rodezyjsko-bry-tyjskie  w  latach  sześćdziesiątych  i  siedemdziesiątych  XX w. Młoda  badaczka przeanalizowała kolejne kroki Rodezji do zdobycia niepodległości, także w kon-tekście międzynarodowym. Opracowanie to uznać można za istotny, kolejny już tej Autorki  przyczynek  do  badań  nad  dziejami  najnowszymi  jednego  z  krajów afrykańskich.Ostatni  z  prezentowanych  tekstów,  autorstwa  Tomasza  Fijałkowskiego, dotyczy  codzienności  żołnierzy Armii Radzieckiej w  trakcie  dziesięcioletniej wojny w Afganistanie. Autor poruszył  szereg zagadnień: braki aprowizacyjne, złe warunki życia żołnierzy  radzieckich,  ich niskie morale. Wykorzystał  także wiele  źródeł,  w  tym wspomnienia  radzieckich  żołnierzy,  dzięki  czemu  otrzy-maliśmy  dobrze  udokumentowany,  ciekawy  tekst  na  temat  historii wojskowej postrzeganej przez pryzmat nie wielkich bitew, lecz dnia codziennego.Jako  pierwszy,  uważny,  ale  i  krytyczny  zarazem  czytelnik  prezentowanych tu artykułów pozwalam sobie wyrazić przekonanie, że wszyscy zainteresowani przeszłością  znajdą  tu  dla  siebie  oryginalne, wartościowe  i  ciekawe materiały. W większości artykułów poruszane są kwestie nowe, słabo  jeszcze przebadane lub  też  całkowicie pomijane w  literaturze przedmiotu. Niech więc  ta  skrótowa z konieczności prezentacja wielowątkowej i różnorodnej zawartości tomu stanie się skuteczną zachętą do przestudiowania go w całości.Zbigniew Anusik

Słowo wstępne

http://dx.doi.org/10.18778/0208-6050.94.0   Słowo wstępne    W kolejnym tomie serii wydawniczej „Folia historica” prezentujemy zbiór 12 artykułów, które są rezultatem studiów historyków z Uniwersytetu Łódzkiego, Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie, Uniwersytetu Jana Kochanow-skiego w Kielcach oraz badaczy niezwiązanych instytucjonalnie z żadną szkołą wyższą. Przedstawiają oni wyniki swoich ostatnich dociekań badawczych. Pię-cioro Autorów legitymuje się już stopniem doktora nauk humanistycznych, pod-czas gdy pozostała siódemka to uczestnicy studiów doktoranckich. W swoich artykułach podejmują oni problemy z szeroko pojętej historii społecznej, gospo-darczej i politycznej. Wart odnotowania wydaje się również fakt, że aż siedem spośród prezentowanych tu tekstów poświęconych zostało dziejom powszech-nym, a jedynie pięć uznać można za prace z zakresu dziejów ojczystych. Autorzy poszczególnych opracowań poruszają się w przestrzeni czasowej od starożytno-ści do początku drugiej połowy XX w. Należy przy tym podkreślić, że z reguły podejmują oni zagadnienia nieznane, dotychczas słabo zbadane i niemające od-zwierciedlenia w historiografii polskiej. Wszystkie prezentowane tu artykuły zostały oparte na pokaźnej bazie źródłowej i bogatej literaturze przedmiotu. Można więc śmiało wyrazić nadzieję, że większość tych studiów stanowi zapo-wiedź przygotowania w przyszłości szerszych opracowań monograficznych. Całość prezentowanego tomu ma układ chronologiczny. Najodleglejszych czasowo problemów dotyczy obszerny artykuł KATARZYNY CAŁUS, która podjęła próbę odpowiedzi na pytanie o rolę Lucjusza Sergiusza Katyliny w wydarzeniach politycznych w Rzymie na przełomie lat 66 i 65 przed Chr. Jest to tekst bardzo starannie udokumentowany, w którym Autorka, podejmując się opracowania zagadnienia wielokrotnie opisywanego w literaturze przedmiotu, dokonała grun-townej analizy źródeł antycznych oraz opinii formułowanych przez późniejszych historiografów i przedstawiła na koniec własny, oryginalny sposób postrzegania analizowanych tu wydarzeń i zjawisk.  Bardzo solidny i dobrze udokumentowany artykuł MICHAŁA SIERBY, w któ-rym Autor na podstawie analizy źródeł oraz dotychczasowych ustaleń historiogra-fii dokonał korekty daty nadania praw miejskich Tykocinowi na Podlasiu, jest bez wątpienia cennym przyczynkiem do dziejów społecznych i gospodarczych ziem położonych na zachodnich rubieżach Wielkiego Księstwa Litewskiego  w XV w. Zaprezentowany tu materiał dobrze świadczy tak o sprawności warszta-towej, jak i o wiedzy Autora. 6                                                                                                                                ZBIGNIEW ANUSIK  KINGA GRZEGORZEWSKA w bardzo ciekawym i dobrze napisanym artykule, na przykładzie postaci Inés Suárez i Beatriz de la Cueva, podjęła stosunkowo słabo zbadany problem udziału kobiet w podboju Ameryki Środkowej i Połu-dniowej przez Hiszpanów w XVI stuleciu. Co wydaje się równie interesujące, tytułowe bohaterki tego opracowania uczestniczyły nie tylko w konkwiście, lecz  także w zarządzaniu zdobytymi w Nowym Świecie terytoriami.  DOROTA DUDEK w obszernym i opartym na szerokiej bazie źródłowej, jak również dobrze dobranej, w przeważającej mierze angielskojęzycznej literaturze przedmiotu artykule zajęła się z kolei omówieniem zjawiska śmierci oraz towa-rzyszących jej uroczystości pogrzebowych widzianych przez pryzmat zapisek dokonywanych przez siedemnastowiecznych przedstawicieli angielskiej klasy średniej. Jest to bardzo interesujące opracowanie, dobrze wpisujące się w nurt ba-dań modnych ostatnio zarówno w Polsce, jak i w krajach Europy Zachodniej. Artykuł JUSTYNY BIEDY poświęcony został systemowi penitencjarnemu Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Autorka podjęła w nim próbę odpowiedzi na pytanie o cele, jakie przyświecały sądom orzekającym wobec podsądnych kary pozbawienia wolności. Zwróciła też uwagę na organizację zakładów karnych funkcjonujących na terytorium państwa polsko-litewskiego w XVI–XVIII w. MONIKA MODŁASIAK podjęła się natomiast opracowania dziejów osiemna-stowiecznego Londynu, postrzeganego przez angielskich moralistów jako miasto grzechu, rozpusty i występku. Na podstawie artykułów ze słynnego „Spectatora” oraz pamiętników z epoki i odpowiednio dobranej literatury przedmiotu Autorce udało się przedstawić, dodajmy, że w sposób ciekawy i sugestywny, „grzeszny” obraz tego miasta i jego mieszkańców w XVIII stuleciu.  WOJCIECH JAWORSKI, na podstawie szerokiej kwerendy przeprowadzonej  w najważniejszych archiwach polskich oraz bogatej literatury przedmiotu, podjął się zadania zrekonstruowania działalności Towarzystw Muzycznych działających na terenie Królestwa Polskiego w latach 1870–1914. Artykuł wyróżnia się solid-nością warsztatową oraz dużą wartością merytoryczną. Na szczególne podkreśle-nie zasługuje też wkład Autora w opracowanie problemu, który pozostawał dotąd na obrzeżu zainteresowań profesjonalnych badaczy.  ANETA STAWISZYŃSKA w swoim ciekawym i dobrze udokumentowanym źródłowo artykule podjęła się natomiast zadania przedstawienia działalności Milicji Obywatelskiej w Łodzi w okresie od sierpnia 1914 do lipca 1915 r. Oparte na nieznanych dotąd w większości źródłach to ważne studium dotyczące historii społecznej miasta w okresie I wojny światowej z pewnością warte jest uwagi.  Artykuł KAMILA PISKAŁY, pod intrygującym tytułem Kto chce roztrzaskać wolność, ten musi tworzyć niewolę. Polscy socjaliści wobec konstytucji BBWR  z lutego 1929 roku (płaszczyzny krytyki i strategie argumentacji, jest bardzo so-lidnym, opartym na szerokiej kwerendzie bibliotecznej, opracowaniem w istotny Słowo wstępne                                                                                                                    7                             sposób wzbogacającym wiedzę na temat polskiego ruchu socjalistycznego w okre-sie dwudziestolecia międzywojennego.  Ciekawy tekst KATARZYNY ŚLIWAK, w dużej części bazujący na przeprowa-dzonej przez Autorkę kwerendzie archiwalnej, poświęcony został natomiast funkcjonowaniu szkoły polskiej w Algierze w czasie II wojny światowej. W par-tii poprzedzającej zasadniczą część artykułu zamieszczony został zarys dziejów polskiego osadnictwa w Algierii oraz polskiego szkolnictwa w tym kraju w okresie poprzedzającym wybuch II wojny światowej. Ważnym uzupełnieniem rozważań Autorki wydają się także wykorzystane przez nią wspomnienia jednej z uczennic, która w sposób niezwykle plastyczny i sugestywny zarazem opisała tak warunki życia codziennego w mieście, jak i własne doświadczenia edukacyjne z okresu uczęszczania do polskiej szkoły w stolicy francuskiej Algierii.  BEATA ŻELAZNY jest z kolei autorką interesującego studium o funkcjonowaniu gospodarki rolnej na Zachodniej Białorusi i na Zachodniej Ukrainie, więc na wschodnich terenach II Rzeczypospolitej inkorporowanych do Związku Sowiec-kiego. Problem ten rozpatrywany jest przez pryzmat artykułów zamieszczanych na łamach centralnej prasy radzieckiej, a głównym źródłem informacji wykorzy-stanych w tym opracowaniu są artykuły publikowane w „Izwiestiach”. Nie umniejsza to rzecz jasna w niczym dokonań Autorki, która w sposób więcej niż poprawny poradziła sobie z przedstawieniem tego zagadnienia. MIROSŁAW ROMAŃSKI jest zaś Autorem zamykającego tom studium, w któ-rym przedstawiono politykę wewnętrzną Gwatemali w okresie od zakończenia  II wojny światowej do wybuchu wojny domowej w tym kraju w 1960 r. Z treści artykułu wyłania się ciekawy obraz państwa i społeczeństwa nękanego wielora-kimi problemami natury gospodarczej, społecznej i politycznej. Tekst ten uznać można za dość istotny przyczynek do badań nad dziejami najnowszymi państw Ameryki Środkowej.  Jako pierwszy, uważny, ale i krytyczny zarazem czytelnik prezentowanych tu opracowań pozwalam sobie wyrazić przekonanie, że wszyscy zainteresowani przeszłością znajdą tu dla siebie oryginalne, wartościowe i ciekawe materiały. Niech więc ta skrótowa z konieczności prezentacja wielowątkowej i różnorodnej zawartości tomu stanie się skuteczną zachętą do przestudiowania go w całości.      ZBIGNIEW ANUSIK  

Zbigniew Anusik

Crossref

Słowo wstępneW kolejnym tomie serii wydawniczej „Folia historica” prezentujemy zbiór 14 artykułów, które są rezultatem studiów historyków z Uniwersytetu Łódzkiego, Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach oraz ba-daczy niezwiązanych instytucjonalnie z żadną szkołą wyższą. Przedstawiają oni wyniki swoich ostatnich dociekań naukowych. Dwoje Autorów legitymuje się już stopniem doktora nauk humanistycznych, podczas gdy pozostała 12 to w zdecy-dowanej większości młodzi uczestnicy studiów doktoranckich. W swoich artyku-łach podejmują oni problemy z szeroko pojętej historii społecznej, gospodarczej i politycznej. Wart odnotowania wydaje się również fakt, że pięć spośród prezen-towanych tu tekstów poświęconych zostało dziejom powszechnym, a dziewięć pozostałych uznać można za prace z zakresu historii ojczystej. Autorzy poszcze-gólnych opracowań poruszają się w przestrzeni czasowej od XVI do początku XXI w. Należy podkreślić, że podejmują oni z reguły zagadnienia nieznane, do-tychczas słabo zbadane i niemające z reguły odzwierciedlenia w historiografii polskiej. Wszystkie prezentowane tu artykuły zostały oparte na pokaźnej bazie źródłowej i bogatej literaturze przedmiotu. Można więc śmiało wyrazić nadzieję, że przynajmniej część tych studiów stanowi zapowiedź przygotowania w przy-szłości szerszych opracowań monograficznych.Całość prezentowanego tomu ma układ chronologiczny. Najodleglejszych czasowo problemów dotyczy artykuł Ewy Paczkowskiej, która na podstawie wybranych źródeł i literatury przedmiotu przedstawiła opinie na temat drugiej żony Henryka VIII Tudora – Anny Boleyn. Warto zwrócić uwagę na fakt, że w kręgu zainteresowania Autorki pozostawały zarówno opinie formułowane w XVI stuleciu, jak i późniejsze, m.in. zawarte w opracowaniach naukowych po-wstałych już w XXI w. Jest to tekst dobrze udokumentowany, w którym Autorka, podejmując się opracowania problemu wielokrotnie już opisywanego w literatu-rze przedmiotu, przedstawiła na koniec własny, oryginalny sposób postrzegania opisywanej tu postaci.Bardzo solidny jest także obszerny artykuł Adrianny Czekalskiej, poświę-cony drugiemu etapowi rokoszu Zebrzydowskiego (od października 1606 do czerwca 1608 r.). Autorka, na podstawie analizy kilkudziesięciu druków ulotnych zamieszczonych w monumentalnym wydawnictwie Jana Czubka, przedstawiła tu poglądy czołowych polemistów ze środowiska rokoszan na najistotniejsze http://dx.doi.org/10.18778/0208-6050.96.01Zbigniew Anusik6kwestie polityczne, religijne i społeczne pozostające w centrum uwagi tak ówcze-snych elit, jak i szeregowych uczestników życia politycznego. Zaprezentowany tu materiał dobrze świadczy zarówno o sprawności warsztatowej, jak i o wiedzy Autorki.Tekst Szymona Wachonia jest natomiast dość interesującym studium po-święconym udziałowi hetmana Stanisława Koniecpolskiego w działaniach wojennych na terenie Prus w czasie wojny Rzeczypospolitej ze Szwecją z lat 1626–1629. Podstawą źródłową tego tekstu są przede wszystkim listy pisane przez hetmana do króla Zygmunta III. Autor wykorzystał też najistotniejsze pozycje z obszernej literatury przedmiotu.Opracowanie autorstwa Aleksandry Bartosiewicz zatytułowane Charles Vane i złota era piractwa wyróżnia się konsekwencją w realizacji założonych przez Autorkę celów badawczych. Precyzja wywodów, język oraz wykorzysta-nie źródeł i literatury przedmiotu są w tym przypadku niemal wzorcowe. Spo-sób realizacji wytyczonego celu badawczego bardzo dobrze świadczy zarówno o warsztacie, jak i szerzej, o kompetencjach Autorki.Maciej Dębski w swoim artykule zajął się z kolei przybliżeniem wzajem-nych relacji między królową wdową Marią Kazimierą Sobieską a jej najstarszym synem, królewiczem Jakubem w okresie po śmierci Jana III, czyli w czasach panowania Augusta II Mocnego. Artykuł wyróżnia się śmiałością niektórych spośród formułowanych przez Autora sądów i wartkością narracji.Joanna Dobkowska podjęła się natomiast przedstawienia dominujących na ziemiach polskich w drugiej połowie XIX oraz na początku XX w. poglądów na temat potrzeby i zakresu edukacji kobiet. Jest to artykuł napisany z dużym temperamentem. Autorka oparła się na solidnej bazie źródłowej. Wykorzystała także obszerną literaturę przedmiotu. Możemy zatem śmiało powiedzieć, że jest to bardzo dobrze napisany i interesujący pod każdym względem tekst o charakte-rze naukowym, w którym podjęto rozważania o kluczowych kwestiach z zakresu szeroko rozumianej historii społecznej.Ewa Kiełb przygotowała z kolei artykuł zatytułowany Nałęczów w przewodni-kach uzdrowiskowych przełomu XIX i XX wieku. Treść tego opracowania w pełni koresponduje z jego tytułem. Artykuł jest bardzo solidny pod względem warszta-towym. Wykorzystano tu wszystkie najważniejsze źródła i literaturę przedmiotu. Na podkreślenie zasługuje też wkład Autorki w opracowanie problemu, który pozostawał dotąd zdecydowanie na obrzeżu zainteresowań profesjonalnych badaczy.Artykuł Wojciecha Jaworskiego pt. Legalne żydowskie związki zawodowe w Królestwie Polskim (1906–1914) jest bardzo solidnym, opartym na szerokiej kwerendzie archiwalnej, studium w istotny sposób wzbogacającym wiedzę na te-mat żydowskiego ruchu związkowego z początków XX stulecia. Jest to bez wąt-pienia opracowanie ze wszech miar godne polecenia i uważnego przestudiowania.Słowo wstępne 7Ciekawy tekst Antoniony Pawłowskiej poświęcony został natomiast przed-stawieniu zagadnień omawianych podczas dyskusji na temat powstania wielka-nocnego w Irlandii w roku 1916 na forum brytyjskiej Izby Gmin. Podczas debat szeroko omawiano m.in. kwestię odpowiedzialności administracji brytyjskiej za wybuch rebelii. Dyskutowano wówczas także m.in. o karach dla uczestników powstania, zakresie władzy generała Johna Maxwella oraz zasadności wprowa-dzenia stanu wojennego na terenie Irlandii. Oparty na gruntownej analizie ste-nogramów Izby Gmin parlamentu brytyjskiego oraz raportu Komisji do spraw Irlandzkiej Rebelii, artykuł ten uznać należy za ważny głos w dyskusji o dziejach irlandzkiej irredenty z 1916 r.Dominik Flisiak, w swoim ciekawym i dobrze udokumentowanym źródło-wo artykule pt. Statut Stowarzyszenia Żydów-Chrześcijan w Polsce. Nieznany element dobroczynnej działalności anglikanów w międzywojennej Polsce, podjął się zadania przedstawienia okoliczności zawarcia porozumienia między dwiema misjami Kościoła anglikańskiego (Londyńskie Towarzystwo Szerzenia Chrze-ścijaństwa wśród Żydów oraz Misja Barbikańska), które działały w II Rzeczy- pospolitej, a których celem była działalność misyjna wśród wyznawców judaizmu. Zadaniem powołanego do życia w 1930 r. stowarzyszenia było niesienie pomocy materialnej chrześcijanom pochodzenia żydowskiego. Jest to z pewnością stu-dium warte odnotowania i uwagi.Adam Mordzak jest z kolei autorem interesującego studium o Nowym Ładzie Franklina Delano Roosevelta, czyli programie społeczno-gospodarczym, którego celem było przezwyciężenie skutków wielkiego kryzysu. Problem ten rozpatry-wany jest przez pryzmat opracowania autorstwa Wiktora Podoskiego, pracowni-ka polskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych, który opisał realizację założeń Nowego Ładu w Stanach Zjednoczonych w latach 1933–1936. Należy podkreślić fakt, że Autor w sposób więcej niż poprawny poradził sobie z przedstawieniem wspomnianego tu zagadnienia.W artykule autorstwa Dariusza Marcińca podjęto natomiast zagadnienia związane z tematyką kulturalną podejmowaną na łamach pisma „Pion” w latach 1933–1939. Ponieważ wspomniane tu pismo było istotnym tytułem na mapie cza-sopiśmiennictwa II Rzeczypospolitej, to rozważania Autora na ten temat nabie-rają dodatkowej wartości. Trzeba też wyraźnie zaznaczyć, że jest to tekst oparty na solidnej bazie źródłowej. Artykuł ten uznać więc można za dość istotny przy-czynek do badań nad dziejami czasopiśmiennictwa w Polsce międzywojennej.Paulina Fronczak jest autorką tekstu zatytułowanego Doktor Herta Obe-rheuser i jej działalność medyczna w KL Ravensbrück w świetle zeznań świad-ków i ofiar eksperymentów. Treść tego opracowania w pełni koresponduje z jego tytułem. Artykuł jest bez wątpienia wartościowy pod względem merytorycznym i dopracowany stylistycznie. Z pewnością wart jest przestudiowania i uwagi.Zbigniew Anusik8Ostatnim artykułem wchodzącym w skład prezentowanego tomu jest opraco-wanie autorstwa Katarzyny Popek zatytułowane Doświadczenie w narracjach nauczycieli – imperatyw w formowaniu tożsamości dojrzałej. Jest to studium o charakterze interdyscyplinarnym, wykraczające zdecydowanie poza problema-tykę podejmowaną dotychczas na łamach naszego pisma. Niemniej jednak jest to tekst na tyle interesujący i wartościowy pod względem naukowym, że podjęliśmy decyzję o jego publikacji.Jako pierwszy, uważny, ale i krytyczny zarazem czytelnik prezentowanych tu opracowań pozwalam sobie wyrazić przekonanie, że wszyscy zainteresowani przeszłością znajdą tu dla siebie oryginalne, wartościowe i ciekawe materiały. W większości artykułów poruszane są kwestie nowe, słabo jeszcze przebadane lub też całkowicie pomijane w literaturze przedmiotu. Niech więc ta skrótowa z konieczności prezentacja wielowątkowej i różnorodnej zawartości tomu stanie się skuteczną zachętą do przestudiowania go w całości.Zbigniew Anusik

   Słowo wstępne    W kolejnym tomie serii wydawniczej „Folia historica” prezentujemy zbiór 13 artykułów, które są rezultatem studiów młodych badaczy z Uniwersytetu Łódzkiego, Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Mikołaja Kopernika  w Toruniu, Uniwersytetu Wrocławskiego, Akademii im. Jana Długosza w Czę-stochowie oraz starszego nieco autora reprezentującego środowisko historyków rzeszowskich. Wszyscy oni przedstawiają wyniki swoich najnowszych badań  i poszukiwań źródłowych. Zwraca uwagę fakt, że osiem spośród przygotowanych przez nich tekstów poświęconych zostało dziejom ojczystym, dwa podejmują problematykę styku pomiędzy historią Polski a historią powszechną, a jedynie trzy uznać można za prace z zakresu dziejów powszechnych. Warto też odnoto-wać, iż aż w dziewięciu tekstach podjęto zagadnienia związane z historią XX w., a jedynie w czterech sięgnięto do problemów z epok wcześniejszych. Zdecydo-wana większość publikowanych tu artykułów stanowi zapowiedź powstających rozpraw doktorskich. Autorzy poszczególnych opracowań poruszają się w prze-strzeni czasowej od drugiej połowy IV do końca XX w. Należy przy tym podkre-ślić, że podejmują oni z reguły zagadnienia nieznane, dotychczas słabo zbadane  i nieposiadające większego odzwierciedlenia w historiografii polskiej. Można więc śmiało wyrazić przypuszczenie, że pogłębienie tych studiów zaowocuje  w przyszłości powstaniem szerszych opracowań monograficznych. Całość prezentowanego tomu ma układ chronologiczny. Najodleglejszych czasowo problemów dotyczy artykuł ADRIANA DRABIKA, poświęcony kampanii perskiej cesarza Juliana z roku 363. Władca Imperium Rzymskiego, nazwany później przez chrześcijańskich dziejopisów Julianem Apostatą, wyruszył ze swą armią z Antiochii w marcu. W maju oddziały rzymskie dotarły do Ktezofontu nad Tygrysem. Tu jednak Rzymianie zostali zablokowani przez Persów, którzy niszcząc okolicę, odcięli dowóz zaopatrzenia do obozu wojsk rzymskich. To właśnie brak żywności zmusił Juliana najpierw do zmniejszenia żołnierskich racji, a następnie do podjęcia decyzji o odwrocie w kierunku granic Cesarstwa. Żeby zrealizować to zadanie, Rzymianie musieli przebić się przez stojącą na ich drodze armię perską. W czasie nierozstrzygniętej bitwy pod Samarrą stoczonej najpewniej pomiędzy 24 a 26 lipca 363 r. cesarz został (w dość niejasnych oko-licznościach) ugodzony włócznią. Jego rana okazała się śmiertelna. Oprócz cesa-rza, w bitwie tej zginęło również wielu rzymskich dostojników. Nie spowodowało to jednak paniki w oddziałach cesarskich, a armia rzymska zachowała pełną war-4                                                                                                                                ZBIGNIEW ANUSIK   tość bojową. Śmierć Juliana była jednak wydarzeniem ze wszech miar nieko-rzystnym dla interesów Cesarstwa. Jego następca zawarł bowiem z Persami po-kój na warunkach, jakich zmarły cesarz najpewniej nigdy by nie zaakceptował. Dokonując analizy zachowanych przekazów źródłowych, Autor wydobył z nich wiele informacji dotyczących militarnych aspektów wojny rzymsko-perskiej  z 363 r. Na szczególną uwagę zasługują jego rozważania dotyczące działań podej-mowanych przez armię perską. W sumie mamy tu więc do czynienia z ciekawym przyczynkiem do historii wojen prowadzonych przez Rzymian na Wschodzie.  Artykuł AGNIESZKI LADDACH, wprowadza nas w zagadnienia związane  z szeroko pojętą kulturą słowa mówionego na ziemiach polskich w dobie baroku. Autorka porusza się w przedziale czasowym umownie wyznaczonym na lata 1563–1720. W kręgu jej zainteresowań badawczych znalazły się takie zagadnie-nia, jak barokowa nauka o retoryce, kaznodziejstwo, mowy polityczne i okolicz-nościowe oraz gawędziarstwo. W swoim tekście zajęła się także słowem jako narzędziem komunikacji i sposobem na przeżywanie codzienności oraz relacjami z podróży przekazywanymi przez pielgrzymów i różnego rodzaju wędrowców. Przekazy źródłowe zostały umiejętnie skonfrontowane z literaturą przedmiotu, co pozwoliło nadać rozważaniom Autorki w miarę zobiektywizowany charakter.     ANNA GAWRYSZCZAK przygotowała interesujący artykuł poświęcony ży-dowskim neofitom w Łodzi w XIX w. Na szerokim tle historycznym przedstawiła przyczyny porzucania judaizmu i przyjmowania chrześcijaństwa przez Żydów zamieszkałych na ziemiach polskich. Autorka zwróciła uwagę na fakt, że o ile  w poprzednich stuleciach Żydzi przechodzili wyłącznie na katolicyzm, to w wie-ku XIX zdarzały się również konwersje z judaizmu na wyznania protestanckie. Przyjęcie nowej wiary przez konwertytów żydowskich łączyło się najczęściej ze zmianą imienia i nazwiska. To ostatnie zjawisko zostało poddane gruntownej analizie przez Autorkę, która skupiła się na problemie nadawania konwertytom  z judaizmu tzw. nazwisk neofickich. W tym przypadku ważna wydaje się konsta-tacja, że w 1850 r. Rada Administracyjna Królestwa Polskiego zabroniła neofi-tom przybierania nowych nazwisk. Decyzja ta oznaczała w praktyce zakończenie procesu powstawania tzw. nazwisk neofickich.  ŁUKASZ CHOLEWIŃSKI poświęcił swój artykuł przedstawieniu działalności społeczno-gospodarczej Stanisława ks. Lubomirskiego (1875–1932) w okresie do wybuchu I wojny światowej. Bohater tego studium był nowocześnie myślącym biznesmenem. Inwestował swoje kapitały w działalność bankową, przemysł  i wydobywanie surowców mineralnych. Był współwłaścicielem znanej stajni wyścigowej. Interesował się motoryzacją i lotnictwem. Żadne z licznych przed-sięwzięć nie przyniosły jednak księciu spodziewanej fortuny. Paradoksalnie, największe zyski czerpał on ze źródła, które stanowiło podstawę utrzymania wszystkich bez mała przedstawicieli jego sfery, a więc z gospodarowania na roli.  Słowo wstępne                                                                                                                                     5   Artykuł ANETY STAWISZYŃSKIEJ przynosi z kolei szereg cennych informacji o przeżyciach mieszkańców Łodzi w czasie zażartych walk, jakie w listopadzie  i grudniu 1914 r. toczyły w najbliższym sąsiedztwie miasta oddziały rosyjskie  i niemieckie. W swoim opracowania Autorka wykorzystała pamiętnik dziennika-rza i literata – Cezarego Jellenty, który przebywając w tym czasie w Warszawie, z zainteresowaniem śledził przebieg tzw. bitwy łódzkiej. Na kartach swojego memuaru zawarł też Jellenta szereg ciekawych obserwacji dotyczących tych mieszkańców Łodzi, którzy w obawie przed okropnościami wojny zdecydowali się porzucić swoje rodzinne miasto i przenieść się do Warszawy. Niemniej jed-nak również i on zdawał się utrwalać w swoich wspomnieniach stereotypowy obraz Łodzi i jej mieszkańców funkcjonujący w środowisku inteligencji war-szawskiej w okresie przed wybuchem I wojny światowej.  JAROSŁAW KUBIAK jest autorem artykułu poświęconego powstaniu i działal-ności Narodowej Partii Robotniczej-Lewicy w Łodzi w latach 1926–1932. Pro-blem podjęty przez Autora jest słabo rozpoznany w polskiej literaturze przedmio-tu. Warto zatem przypomnieć, że Narodowa Partia Robotnicza-Lewica powstała w wyniku secesji z Narodowej Partii Robotniczej części jej działaczy, którzy poparli zamach majowy Józefa Piłsudskiego. W latach wyznaczających cezury czasowe wyróżnione w tytule artykułu Narodowa Partia Robotnicza-Lewica uchodziła za najbardziej lewicową część obozu sanacyjnego. W centrum zainte-resowań Autora znalazły się jednak głównie działania podejmowane przez tere-nowe struktury tej partii na terenie Łodzi. Trzeba przyznać, że partia działała  w Łódzkiem w coraz trudniejszych warunkach. W 1928 r. podjęto na szczeblu wojewódzkim decyzję o jej przystąpieniu do Bezpartyjnego Bloku Współpracy  z Rządem pod warunkiem zachowania odrębności organizacyjnej. Nie polepszy-ło to wizerunku partii, a liczne konflikty pomiędzy różnymi frakcjami Narodowej Partii Robotniczej-Lewicy doprowadziły w następnych latach do jej głębokiego kryzysu wewnętrznego i kolejnego spadku popularności wśród wyborców. Nara-stające tarcia personalne i spory ideologiczne pomiędzy najważniejszymi działa-czami łódzkiej Narodowej Partii Robotniczej-Lewicy skutkowały w rezultacie ostatecznym rozłamem w szeregach partii i zakończeniem jej działalności w do-tychczasowym kształcie. W 1932 r. partia zmieniła swoją nazwę na Narodowe Stronnictwo Pracy.  KATARZYNA ŚLIWAK podjęła się natomiast zadania przedstawienia kształce-nia i pracy nauczycieli w szkołach polskich oraz mniejszościowych na Górnym Śląsku w latach trzydziestych XX w. Warto przy tym zaznaczyć, że przedmiotem zainteresowania Autorki były zarówno szkoły polskie funkcjonujące na terenie Autonomii Śląskiej, jak i na terytorium Górnego Śląska, które po zakończeniu  I wojny światowej pozostało w granicach Niemiec. Jest sprawą oczywistą, że polskie szkoły po obu stronach granicy funkcjonowały w zasadniczo odmiennych warunkach. Szkoły polskie w granicach II Rzeczypospolitej mogły liczyć na 6                                                                                                                                ZBIGNIEW ANUSIK   wsparcie ze strony władz państwowych, które dbały o pozyskanie wykwalifiko-wanej kadry nauczającej, zabiegały o zwiększenie liczby szkół i dążyły do za-pewnienia dzieciom Ślązaków kształcenia na najwyższym możliwym poziomie. Osiągnięcia w tym zakresie były też niebagatelne i z pewnością warte odnotowa-nia. Zupełnie inaczej wyglądała natomiast sytuacja szkół polskich po drugiej stronie granicy. Przez cały badany okres borykały się one bowiem z brakiem nauczycieli, trudnymi warunkami materialnymi i nieprzychylnym stanowiskiem władz niemieckich.  Dość ważnym przyczynkiem do dziejów polonii na Węgrzech jest artykuł ALEKSANDRY SYLBURSKIEJ poświęcony akcji polskiej placówki dyplomatycznej w Budapeszcie skierowanej przeciwko „reakcyjnym” organizacjom polonijnym działającym w tym kraju w latach 1946–1950. Warta podkreślenia jest tu konsta-tacja Autorki, iż organizacje polonijne funkcjonujące na Węgrzech po zakończe-niu II wojny światowej od początku były kontrolowane przez polską placówkę dyplomatyczną Budapeszcie. W latach 1946–1950 wpływ polskiego poselstwa na te organizacje zwiększał się z każdym rokiem. Polscy dyplomaci, zgodnie  z dyrektywami napływającymi z Ministerstwa Spraw Zagranicznych, wpływali na funkcjonowanie organizacji polonijnych na Węgrzech, wywierając m.in. przemożny wpływ na wybór ich kierownictwa. W konsekwencji, działania pol-skiego poselstwa doprowadziły w 1950 r. do likwidacji wszystkich organizacji polonijnych (podejrzewanych w Warszawie o ścisłe związki z Kościołem kato-lickim) działających na Węgrzech.     KAROLINA FEDER jest z kolei autorką interesującego studium o procesach kobiet, członkiń organizacji Konspiracyjne Wojsko Polskie przeprowadzonych przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Łodzi w latach 1946–1955. Wspomniany  w tytule artykułu sąd wojskowy rozpoczął swoją działalność w marcu 1946 r. Na jego czele stali kolejno: Mikołaj Nippe, Bronisław Ochnio oraz Henryk Andry-siak. Sąd ten zakończył swoją działalność w kwietniu 1955 r. W ciągu dziewięciu lat jego istnienia osądzono i skazano 8644 osoby. Wśród skazanych były 103 kobiety sądzone za przynależność do Konspiracyjnego Wojska Polskiego. Naj-wyższą karę wymierzono Janinie Torczyńskiej, która została skazana na 15 lat więzienia. Większość kobiet stających przed Wojskowym Sądem Rejonowym  w Łodzi otrzymała wyroki 4,5 roku więzienia. Wynikało to z faktu, że oskarżano je nie o przynależność do organizacji konspiracyjnego podziemia, ale jedynie  o pomoc udzielaną ich członkom. PRZEMYSŁAW STAWARZ zajął się w swoim artykule przedstawieniem skom-plikowanych relacji pomiędzy państwem a Kościołem w Polsce w czasach stali-nizmu (1948–1953) widzianych przez pryzmat doniesień prasowych dwóch prze-ciwstawnych tytułów – „Tygodnika Powszechnego” i „Trybuny Ludu”. Autor starał się tak dobrać przytaczane przez siebie cytaty, aby oddać generalne stanowisko redakcji obu periodyków w omawianym okresie. Problem został przedstawiony Słowo wstępne                                                                                                                                     7   na szerszym tle wydarzeń politycznych rozgrywających się w tych latach. Na plan pierwszy wysunięte zostały działania podejmowane przez nowego prymasa – Stefana Wyszyńskiego, który podjął się niewykonalnego w owym czasie zada-nia, czyli ułożenia poprawnych relacji pomiędzy totalitarnym państwem a Ko-ściołem. MIROSŁAW  ROMAŃSKI jest autorem opracowania o polityce Norwegii wobec państw Bloku Wschodniego po wydarzeniach roku 1968 w Czechosłowacji. Nor-wegia należała do tych państw zachodnich, które najostrzej potępiły interwencję wojsk Układu Warszawskiego w Czechosłowacji. Niemniej jednak, stosunkowo szybko rząd norweski zdecydował się na „odmrożenie stosunków” zarówno  z ZSRR, jak i z innymi państwami Bloku Wschodniego. Polegało to głównie na rozwijaniu współpracy kulturalnej z państwami Europy Środkowowschodniej. Nie dostrzegając większego sensu w rozwijaniu stosunków politycznych z uza-leżnionymi od ZSRR państwami tego regionu, Norwegowie zdecydowali się na zacieśnienie współpracy z Europą Zachodnią i Stanami Zjednoczonymi, aczkolwiek w referendum z 1973 r. odrzucili pomysł wstąpienia swojego kraju do Wspólnoty Europejskiej. Warto również zaznaczyć, że po wydarzeniach w Czechosłowacji znacznemu osłabieniu uległa pozycja komunistów i norweskiej lewicy.   W ciekawym artykule autorstwa AGNIESZKI KITY podjęto problem Malwi-nów/Falklandów w polityce zagranicznej prezydenta Argentyny Carlosa Mene-ma. Przegrana wojna o tytułowe wyspy oznaczała koniec junty wojskowej spra-wującej rządy w Argentynie. Mimo klęski wojennej, demokratyczny (od 1983 r.) rząd Argentyny nie wyrzekł się planów odzyskania tego spornego terytorium. Istotną rolę w odbudowaniu dwustronnych stosunków argentyńsko-brytyjskich odegrał prezydent Carlos Menem. W czasie jego podwójnej kadencji prezydenc-kiej (1989–1999) udało się nie tylko wznowić dwustronne stosunki dyploma-tyczne, ale również wymianę handlową i współpracę dyplomatyczną. Menem był też pierwszym od wielu lat przywódcą Argentyny, który złożył oficjalną wizytę w Wielkiej Brytanii. Problemu Malwinów/Falklandów nie udało się jednak roz-wiązać. Argentyńczycy chcieli bowiem odzyskać wyspy w wyniku dwustronnych rokowań pokojowych, podczas gdy Wielka Brytania nie zamierzała zrezygnować ze swojego zwierzchnictwa nad spornym terytorium.   EWA KACPRZYK jest z kolei autorką zamykającego tom artykułu, w którym zajęła się kampanią wyborczą i wyborami do rady miejskiej w Kutnie w 1990 r. Należy w tym miejscu przypomnieć, że wybory samorządowe z 27 maja 1990 r. były pierwszymi w pełni demokratycznymi wyborami w Polsce po załamaniu się w 1989 r. dotychczasowego systemu rządów. Autorka przeprowadziła drobia-zgową analizę zachowanych źródeł i na tej podstawie ustaliła, że w wyborach samorządowych w Kutnie uczestniczyło siedem komitetów wyborczych, które zgłosiły 117 kandydatów do 32 mandatów w radzie miejskiej. Przy frekwencji wyborczej wynoszącej 37,9%, zdecydowane zwycięstwo w wyborach odniósł 8                                                                                                                                ZBIGNIEW ANUSIK   Komitat Obywatelski, który poparło 69% wyborców, i który zdobył 22 mandaty w radzie miasta Kutna. Warta podkreślenia wydaje się również konstatacja  Autorki, że wybory majowe z 1990 r. w skali całego kraju miały charakter plebi-scytu, w którym rozstrzygało się starcie pomiędzy siłami starego i nowego ładu politycznego w Polsce.  Jako redaktor tomu pozwalam sobie wyrazić w tym miejscu przekonanie, że chociaż prezentowane tu teksty wyszły spod pióra badaczy rozpoczynających dopiero swoją naukową przygodę, to wszyscy zainteresowani poznawaniem przeszłości znajdą tu dla siebie oryginalne i ciekawe materiały. Niech więc ta, skrótowa z konieczności, prezentacja wielowątkowej i różnorodnej zawartości tomu stanie się skuteczną zachętą do przestudiowania go w całości.             ZBIGNIEW ANUSIK      

   Słowo wstępne    W kolejnym tomie serii wydawniczej „Folia historica” prezentujemy zbiór 12 artykułów, które są rezultatem studiów badaczy z Uniwersytetu Łódzkiego, Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie oraz Politechniki Rzeszowskiej. Przedstawiają oni wyniki swoich ostatnich dociekań badawczych. Troje Autorów legitymuje się już stopniem doktora nauk humanistycznych, podczas gdy pozo-stała dziewiątka to uczestnicy studiów doktoranckich. Wart odnotowania wydaje się również fakt, że cztery spośród przygotowanych przez nich tekstów poświę-conych zostało dziejom powszechnym, trzy podejmują problematykę styku po-między historią Polski a historią powszechną, a jedynie pięć uznać można za prace z zakresu dziejów ojczystych. Autorzy poszczególnych opracowań poru-szają się w przestrzeni czasowej od starożytności do końca XX w. Należy przy tym podkreślić, że podejmują oni z reguły zagadnienia nieznane, dotychczas słabo zbadane i nieposiadające odzwierciedlenia w historiografii polskiej. Wszystkie prezentowane tu artykuły zostały oparte na pokaźnej bazie źródłowej  i bogatej literaturze przedmiotu. Można więc śmiało wyrazić nadzieję, że więk-szość tych studiów stanowi zapowiedź przygotowania w przyszłości szerszych opracowań monograficznych. Całość prezentowanego tomu ma układ chronologiczny. Najodleglejszych czasowo problemów (od II w. p.n.e. do początków IV w. n.e.) dotyczy  artykuł ANNY KOWALCZYK, która podjęła próbę odpowiedzi na pytanie o stosunek władz rzymskich do społeczności żydowskiej. To skomplikowane i złożone za-gadnienie zostało omówione w sposób przystępny i wyczerpujący. Autorka bar-dzo precyzyjnie przedstawiła kolejne fale prześladowań Żydów przez władze Imperium Romanum. Warto jednak zaznaczyć, że jej zdaniem, prześladowania te wynikały raczej z chęci zapobieżenia zamieszkom o charakterze politycznym  i społecznym, niż ze względów religijnych. Dopóki Żydzi nie zakłócali stabilno-ści i pokoju w imperium, dopóty władze rzymskie nie interweniowały. Polityka Rzymian wobec społeczności żydowskiej w całym badanym okresie podyktowa-na była w większym stopniu względami pragmatycznymi, niż ideologicznymi. Źródłowy artykuł MICHAŁA SIERBY, w którym Autor zajął się analizą odna-lezionych przez siebie dokumentów archiwalnych, na podstawie których dokonał korekty daty nadania niepełnego prawa miejskiego Orli na Podlasiu jest bez wąt-pienia cennym przyczynkiem do dziejów społecznych i gospodarczych Rzeczy-4                                                                                                                                ZBIGNIEW ANUSIK  pospolitej na przełomie XVI i XVII w. Zaprezentowany tu materiał dobrze świadczy o sprawności warsztatowej i wiedzy Autora. JERZY JÓZEF GŁOWACKI w ciekawym i dobrze napisanym artykule podjął problem tolerancji i fanatyzmu religijnego szlachty katolickiej w Rzeczypospoli-tej w drugiej połowie XVIII w. Jest to z pewnością kwestia trudna i mocno dys-kutowana w dotychczasowej literaturze przedmiotu. Autor wywiązał się jednak ze swojego zadania badawczego w sposób poprawny, aczkolwiek tytuł artykułu może być nieco mylący, gdyż większość swoich rozważań poświęcił Autor po-stawom religijnym demonstrowanym przez zwolenników oraz przeciwników konfederacji barskiej.  ELIZA KWIATKOWSKA-JEZNACH zajęła się z kolei omówieniem zamieszcza-nych na łamach „Gazety Narodowej i Obcej” oraz „Gazety Warszawskiej” relacji z sejmików lutowych z 1792 r. Jest to artykuł poświęcony ważnemu zagadnieniu, jakim było „referendum lutowe”, w którym szlachta ziemiańska z terenu całej Rzeczypospolitej po raz pierwszy miała okazję zademonstrować swój stosunek do uchwalonej 3 maja 1791 r. Ustawy Rządowej. Oparty na rzetelnej analizie źródeł, jest to ważny przyczynek do poznania mechanizmów kształtowania opinii publicznej w tym kluczowym dla dziejów państwa polsko-litewskiego momencie dziejowym. Artykuł ANETY STAWISZYŃSKIEJ poświęcony został przedstawieniu losów zieleni miejskiej na terenie Łodzi w czasie I wojny światowej. Autorka podjęła tu próbę odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób wojna odcisnęła swoje piętno na stanie łódzkich terenów zielonych. Zwróciła uwagę na zniszczenia i  przejawy   dewastacji lasów i parków, ale również na próby powiększenia obszaru i lepsze-go wykorzystania zieleni znajdującej się w ówczesnych granicach miasta. JAN RATUSZNIAK podjął się natomiast niełatwego zadania przedstawienia dokonań Aleksandry Kołłontaj (z lat 1915–1926), znanej i wybitnej działaczki rosyjskiego i radzieckiego ruchu robotniczego, widzianych przez pryzmat donie-sień jednego z prowincjonalnych (wydawanego w Falun) dzienników szwedzkich – „Dalpilen. Tidning för Falu län och stad”. Ten interesujący artykuł napisany został bardzo poprawnie, z zachowaniem wszelkich wymogów naukowej krytyki źródeł. Warto też odnotować, że przedstawiany szwedzkim odbiorcom przez redakcję interesującego Autora czasopisma obraz Aleksandry Kołłontaj stopnio-wo ewoluował – od wizerunku carskiej agentki, do postaci przysłanej przez bol-szewików kobiety-ambasadora nadzorującej ze swojej placówki poczynania norweskich komunistów.  Ciekawym przyczynkiem do dziejów Legionów Polskich z czasów I wojny światowej jest artykuł PRZEMYSŁAWA STAWARZA, który w swoim artykule, ko-rzystając głównie ze wspomnień księdza pułkownika Józefa Panasia, kapelana  II Brygady Legionów Polskich oraz przedstawił internowanie na Węgrzech oraz przeprowadzony tam latem 1918 r. przed sądem wojskowym proces oficerów  Słowo wstępne                                                                                                                                     5  i żołnierzy tej właśnie jednostki, którzy nie zdołali przebić się przez linię frontu na stronę rosyjską w lutym 1918 r.  ALEKSANDRA SYLBURSKA jest z kolei autorką interesującego studium o poli-tyce tzw. państw sukcesyjnych, czyli Czechosłowacji, Rumunii i Jugosławii wo-bec zamieszkujących na ich terytorium przedstawicieli mniejszości węgierskiej. Warto jednak zwrócić w tym miejscu uwagę na fakt, że głównym źródłem infor-macji wykorzystanych w tym opracowaniu są artykuły zamieszczane na łamach czasopisma „Sprawy Narodowościowe” w latach 1927–1939. Nie umniejsza to rzecz jasna w niczym dokonań Autorki, która w sposób więcej niż poprawny pora-dziła sobie z przedstawieniem tego ważkiego i złożonego zarazem problemu.  PAULINA SOŁUBA, w swoim ciekawym i dobrze napisanym artykule, podjęła się natomiast zadania przedstawienia Igrzysk Olimpijskich odbytych w Berlinie w 1936 r., widzianych przez pryzmat wspomnień Amerykanów przebywających w tym czasie w Niemczech. Oparte na nieznanych dotąd w większości źródłach, to ważne studium z pewnością warte jest odnotowania i uwagi.  MONIKA NOWAK-VILELA, na podstawie kwerendy przeprowadzonej w ar-chiwach portugalskich, podjęła się zadania zrekonstruowania funkcjonującego  w świadomości społecznej wyobrażenia postaci tamtejszego dyktatora – António de Oliveira Salazara. Warto tu odnotować, że analizie i badaniu została poddana  w tym przypadku jedynie korespondencja (listy i kartki pocztowe) kierowana do Salazara przez dzieci i młodzież w latach 1929–1968. Pomimo tak zakrojonego zakresu poszukiwań źródłowych, osiągnięte przez Autorkę rezultaty uznać nale-ży za w pełni zadowalające.  Artykuł MIROSŁAWA ROMAŃSKIEGO poświęcony został funkcjonowaniu or-ganizacji partyjnych (PZPR) w polskich placówkach dyplomatycznych i konsu-larnych na terenie Stanów Zjednoczonych w latach 1945–1989. Wykorzystując do przeprowadzonych przez siebie analiz akta Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, Autor doszedł do szeregu interesujących i zaska-kujących niejednokrotnie wniosków. Z treści artykułu wyłania się przede wszyst-kim ciekawy obraz problemów związanych z utrzymaniem pozorów partyjnego zaangażowania wśród personelu polskich placówek działających na terenie USA. W tym zakresie jest to znaczące osiągnięcie Autora.  MAŁGORZATA KARKOCHA jest Autorką zamykającego tom studium, w któ-rym przedstawia zmiany demograficzne, jakie zaszły w parafii Rembieszyce (gmina Małogoszcz) po II wojnie światowej. Dokonując szeregu analiz na pod-stawie ksiąg parafialnych, Autorka w sposób kompetentny i niezwykle interesu-jący omówiła, co prawda na przykładzie stosunkowo nielicznej społeczności, złożony problem stopniowego wyludniania się obszarów wiejskich w Polsce powojennej. Warto też zwrócić uwagę na fakt, że przytaczane w opracowaniu dane liczbowe ujęte zostały w licznych tabelach i wykresach. Artykuł ten stanowi istotny wkład Autorki do badań nad dziejami najnowszymi.  6                                                                                                                                ZBIGNIEW ANUSIK  Jako redaktor tomu pozwalam sobie wyrazić przekonanie, że tak zaintereso-wani historią starożytną, jak i dziejami trzech ostatnich stuleci znajdą tu dla siebie oryginalne i ciekawe materiały. Niech więc ta skrótowa z konieczności prezenta-cja wielowątkowej i różnorodnej zawartości tomu stanie się skuteczną zachętą do przestudiowania go w całości.    ZBIGNIEW ANUSIK 

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/8827/1/0Wst%c4%99p%2cFolia92.pdf

Słowo wstępne

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Crossref

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)