Sprawozdanie ze zjazdu socjologicznego ISA w Jokohamie w 2014 rok

Czech, Franciszek

Polish

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Nowa utopia  i ostatni pozytywista Sprawozdanie z XVIII Światowego Kongresu Socjologii International Sociological Associacion w JokohamieFranciszek Czech Uniwersytet JagiellońskiW lipcu 2014 roku w Jokohamie odbył się XVIII Światowy Kongres Socjologii International Sociological Associacion. Był to zdecy-dowanie największy jak dotąd zjazd, tej założonej krótko po wojnie z inicjatywy UNESCO, organizacji zrzeszającej socjolo-gów z całego świata. Wzięło w nim udział ponad 6 tysięcy prelegentów i wygłoszono prawie 9 tysięcy odczytów (wśród uczestni-ków znalazło się 83 socjologów z Polski, co wydaje się znaczną liczbą, zważywszy, że cztery lata wcześniej w kongresie odbywa-jącym się w znacznie bliższym Goteborgu wzięło udział 89 Polaków). Jak zazwyczaj bywa w wypadku tego rodzaju olbrzymich zjazdów, trudno uczestniczyć nawet w dzie-siątej części wszystkich zaplanowanych sesji, paneli, grup dyskusyjnych oraz innych spotkań. Dość powiedzieć, że sama księga abstraktów liczyła niemal 1200 stron. Jest więc całkiem prawdopodobne, że kilkoro uczestników wybierających różne sesje napisałoby relacje z zupełnie innych kon-gresów (inna sprawa, że po kameralnym seminarium również może powstać kilka zupełnie różnych sprawozdań). Niemniej jednak przygotowania do kongresu, w tym wertowanie programu i wybór paneli, w których chce się uczestniczyć, wystą-pienia i dyskusje w trakcie zjazdu, a nawet z pozoru błahe sytuacje mające miejsce w czasie obrad, zachęcają do próby sfor-mułowania ogólniejszej opinii o wielowąt-kowym, złożonym wydarzeniu, w którym się brało udział. Taki właśnie charakter ma niniejsza notka.Wiele o Kongresie mówi jego temat – Facing the unequal world: Challenges for Global Sociology. Tak jak na poprzednich zjazdach, ramy tematyczne obrad zostały wskazane przez kierownictwo ISA, które-go kadencja właśnie upływała. Kończący w Jokohamie przewodnictwo Michael Buravoy od dłuższego czasu propaguje program socjologii publicznej, w którym zasadniczy rdzeń stanowi właśnie od-zwierciedlone w haśle kongresu badanie nierówności w kontekście globalnym. To nie przypadek, że dokładnie tak samo za-tytułowana jak zjazd jest ogromna – liczą-ca około 1000 stron – trzytomowa praca zbiorowa wydana w 2010 roku pod redak-cją Buravoya i jego współpracowników1. 1 Michael Burawoy, Mau-kuei Chang, Michelle Fei-yu Hsieh (red.), Facing an Unequal World: Challenges for a Global Sociology, vol. 1–3, Taipei, Taiwan: sprawozdanieFot. Karolina ZielińskaNowa utopia i ostatni pozytywista. Sprawozdanie z XVIII Światowego Kongresu Socjologii International 129Ale nie można powiedzie, że temat kon-gresu został narzucony wbrew środowisku. Tendencję do uwzględniania kontekstu glo-balnego (nawet jeżeli badania koncentrują się na lokalnych zjawiskach) i uwypuklania problematyki nierówności można dostrzec w całej dzisiejszej socjologii, nie tylko na kongresie, gdzie, po części także z racji obranego hasła, zagadnienia te domino-wały (choć nie zawsze musi tak być, o czym świadczy przykład ostatniego Zjazdu Polskiego Towarzystwa Socjologicznego w Szczecinie, gdzie obrady wręcz zdomino-wała tematyka miejska, mimo że w tytule zjazdu nie była ona wspomniana).Nieco precyzyjniej zainteresowania prelegentów można poznać, analizując popularność poszczególnych komitetów badawczych (Research Comittee – RC), do których prelegenci zgłaszali swoje wystąpienia. Najwięcej referatów, bo aż 328, wygłoszonych zostało w sesjach zorganizowanych przez RC32 Women in Society. Ponad 250 wystąpień wy-głoszonych zostało jeszcze w trzech innych komitetach: RC04 Sociology of Education, RC06 Family Research, RC24 Environment and Society. Natomiast najmniej aktywnych uczestników, tylko 39, wzięło udział – co jest na swój sposób wymowne – w pracach Komitetu RC26 Sociotechnics, Sociological Practice. Za japoński akcent programu Kongresu można uznać, oprócz całego cyklu sesji poświęconych kulturze i społeczeństwu japońskiemu oraz imprez towarzyszących, znaczne zainteresowanie pracami Komitetu zajmującego się społecznym wymiarem katastrof naturalnych (RC39 Sociology of Disasters). Ta zupełnie nieobecna w Polsce subdyscyplina w Japonii ma długą tradycję, Institute of Sociology, Academia Sinica, and International Sociological Association, 2010.którą – niestety – podtrzymują częste trzę-sienia ziemi i katastrofy, takie jak w elektro-wni atomowej w Fukushimie w 2011 roku.Słuchając wielu referatów można było odnieść wrażenie, że kluczowe zagadnienie nierówności jest rozumiane przede wszyst-kim na sposób ekonomiczny – jako roz-warstwienie poziomu dochodów. Podczas sesji plenarnych najdobitniej ujął to Göran Therborn. Ten pracujący w Cambridge Szwed był jednym z najbardziej aktywnych (cztery różne wystąpienia) i przyciągają-cych uwagę prelegentów. W trakcie jednej z sesji plenarnych, w wystąpieniu Stunting and Deadly – Effects of Inequality, opartym na jego najnowszej książce The Killing Fields of Inequality, zaprezentował dane na temat liczby zgonów powodowanych nie-równościami w różnych krajach. Stwierdził na przykład, że w krajach byłego Związku Radzieckiego „od restauracji kapitalizmu” w ostatniej dekadzie XX wieku zginęły z powodu nierówności 4 miliony osób. Problematyczność tego rodzaju mocnych twierdzeń (czy rzeczywiście można powie-dzieć, że system, który powstał zaraz po rozpadzie ZSRR to kapitalizm; jak zostały wykluczone inne przyczyny zgonów niż nierówności w omawianym okresie – np. złe rządy albo korupcja?) nie została pod-niesiona w dyskusji. Można zrozumieć, że w trakcie krótkiego referatu nie są podane szczegóły metodologiczne i dlatego przy-dałaby się krytyczna analiza pracy, która w tytule porównuje nierówności społeczne do bestialskich mordów komunistycznych Czerwonych Khmerów.Skoro było o niepostawionych pyta-niach, to teraz o pytaniu, które padło na jednej z sesji plenarnych. Znamienna, jak sądzę, sytuacja miała miejsce po wystą-pieniu filipińskiej profesor Emmy Porio, która omawiając nierówności ekonomicz-ne w Azji i sposoby radzenia sobie z nimi, przywołała pracę Jeffreya Sachsa Koniec z nędzą. Uczestniczka z Niemiec z niekry-tym oburzeniem zadała pytanie, dlaczego w ogóle cytuje się prace człowieka, który swoimi radami pogrążył w kryzysie kilka krajów. Pytanie to zostało powitane spo-rym aplauzem. Na to Saskia Sassen, która miała wystąpienie w tej samej sesji (intere-sujący referat o społecznych konsekwen-cjach rosnącego zadłużenia współczesnych rodzin) stwierdziła, że zna Sachsa, ponie-waż czasami natyka się na niego na uczelni, i zwróciła się protekcjonalnie do Porio, że musi od niej jeszcze kilka rzeczy na jego temat usłyszeć, zanim zacznie go cyto-wać. To również spotkało się z aplauzem. Innymi słowy: można odnieść wrażenie, że są autorzy, których cytować się nie powin-no. W wypadku Sachsa dotyczy to nawet książki, w której wyraźnie zrywa on z neo-liberalizmem. A przecież nawet te stare neoliberalne poglądy i rady Sachsa, jak to doskonale widać w Polsce, mimo niepod-ważalnych kosztów społecznych przyniosły też wiele pozytywnych rezultatów i z po-wodu swej niejednoznaczności stanowią interesujący temat do ważkiej dyskusji i gruntownych badań.Mocnych oskarżeń neoliberalizmu, ale i kapitalizmu jako takiego, było znacz-nie więcej w salach podczepionego do ogromnego centrum handlowego ośrodka konferencyjnego. Choć oczywiście wiele, także krytycznych referatów, wymykało się ze schematu rytualnych oskarżeń. Sądzę, że znacznie ciekawsze i owocne byłoby zorganizowanie kilku paneli z udziałem zwolenników i przeciwników neolibera-lizmu (albo debaty na inne tematy) niż jednostronna krytyka idei bez obrońców. Wydaje się, że z braku autentycznych de-bat – przynajmniej w trakcie największych sesji plenarnych i prezydenckich – broniły się zwłaszcza referaty w formie studiów przypadków i przyjmujące ograniczone cele, w tym swoiste teorie krytyczne śred-niego zasięgu (np. krytyka lub omówienie konkretnego mechanizmu, a nie ogólna krytyka całego systemu). Tym bardziej, że nie odnotowałem jakichś przełomowych propozycji teoretycznych. W trakcie głównych sesji zdecydowaną dyskusję ze szkicowanym tu, jak to kiedyś nazwałem, nowym ortodoksyjnym kon-sensusem2 podjął w zasadzie jedynie Piotr Sztompka. W po raz pierwszy zorganizowa-nym panelu byłych przewodniczących ISA przywołał wysuwane już wcześniej w tek-ście Another Sociological Utopia zastrzeże-nia wobec programu socjologii publicznej Burawoya zakładającej swoiste parytety dla socjologii spoza najbardziej rozwiniętych krajów3. Sztompka wyraźnie skrytykował też odejście od opisu zjawisk społecznych na rzecz ideologicznego zaangażowania socjologii. O tym, jak odosobnione było to stanowisko wśród najbardziej prominen-tnych socjologów, świadczyć mogły uwagi Buravoya, że Sztompka jest ostatnim po-zytywistą i wygłaszając takie poglądy sam sobie kopie grób.Sądzę, że przywołane wystąpienia dość dobrze obrazują nie tylko charakter obrad, ale i stan dzisiejszej socjologii. Trudno też spodziewać się w najbliższym czasie jakichś gwałtownych zmian. Świadczyć o tym mogą wyniki wyborów nowych władz ISA, które również odbyły się w Jokohamie. Przewodniczącą wybrana została Margaret Abraham – pochodząca z Indii 2 Zob. Franciszek Czech, Koszmarne scenariusze. Socjologiczne studium konstruowania lęku w dys-kursie globalizacyjnym, Kraków: Wydawnictwo UJ, s. 161–171.3 Por. Piotr Sztompka, Another Sociological Utopia¸ Contemporary Sociology, 40/4, 2011, s. 388–396. Zob. też Michael Buravoy, The Last Positivist, Contemporary Sociology, 40/4, 2011, s. 396–404.Nowa utopia i ostatni pozytywista. Sprawozdanie z XVIII Światowego Kongresu Socjologii Internationalprofesor Hofstra University w Stanach Zjednoczonych, odwołująca się w swoich pracach do programu socjologii publicz-nej i zajmująca się problematyką gender, migracjami oraz kwestiami etnicznymi. Zastępcami zostali: Markus Schulz (także pracujący w Stanach Zjednoczonych), Sari Hanafi z Amerykańskiego Uniwersytetu w Bejrucie (Liban), Vineeta Sinha (Singapur) i Benjamin Tejerina z Hiszpanii. Warto też odnotować, że do szesnastoosobowego Komitetu Wykonawczego na kadencję 2012–2016 wybrana została przewodniczą-ca Polskiego Towarzystwa Socjologicznego Grażyna Skąpska. dr Franciszek Czech – socjolog i politolog, pracownik Instytutu Studiów Międzykulturowych Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jest autorem monografii Koszmarne scenariusze. Socjologiczne studium konstruowania lęku w dyskursie globaliza-cyjnym (Kraków 2010). Ostatnio pod jego redakcją ukazała się antologia przekładów Struktura teorii spiskowych (Kraków 2014).Afiliacja autora:Instytut Studiów Międzykulturowych, Uniwersytet Jagiellońskiul. Gronostajowa 3, 30–387 Krakówe-mail: franciszek.czech@uj.edu.plCytowanieCzech Franciszek, (2014), Nowa utopia i ostatni pozytywista. Sprawozdanie z XVIII Światowego Kongresu Socjologii International Sociological Associacion w Jokohamie, „Władza sądzenia”, nr 3, s. 127–130 [dostęp dzień, miesiąc, rok]. Dostępny w Internecie: www.wladzasadzenia.pl

Nowa utopia i ostatni pozytywista. Sprawozdanie z XVIII Światowego Kongresu Socjologii International Sociological Associacion w Jokohamie

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/5804/1/nowa-utopia-i-ostatni-pozytywista.pdf

Nowa utopia i ostatni pozytywista. Sprawozdanie z XVIII Światowego Kongresu Socjologii International Sociological Associacion w Jokohamie

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Nowa utopia i ostatni pozytywista. Sprawozdanie z XVIII Światowego Kongresu Socjologii International Sociological Associacion w Jokohamie

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w