Szukalski, Piotr

Polish

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Długie życie - dłuższa aktywność i... pracaWpisany przez Piotr Szukalskiponiedziałek, 14 lipca 2014 12:18 - Poprawiony czwartek, 31 lipca 2014 13:43     W ostatnim stuleciu ludność świata doświadczyła gwałtownego wydłużania się trwania życia, wefekcie czego w większości współczesnych państw noworodek ma z reguły przynajmniejdwukrotnie dłuższą perspektywę życia niż dziecko urodzone wiek temu.  Jednocześnie wskutek wzrostu stopnia skomplikowania świata (zwłaszcza wzrostu stopniajego „utechnicznienia”) i wynikającej stąd konieczności dłuższego pobierania nauki, momentrozpoczynania dorosłego życia, przede wszystkim samodzielności ekonomicznej  utożsamianejz wykonywaniem odpłatnej pracy, uległ odroczeniu. Tymczasem w większości państw światazachodniego granica uzyskiwania uprawnień emerytalnych ustanowiona została, jeśli nie wkońcówce XIX w., to w pierwszych dekadach wieku XX.    Zmieniające się realia demograficzne i ekonomiczne sprawiły, iż powoli i niezauważalnienaruszone zostały relacje pomiędzy długością okresu aktywności ekonomicznej a okresempobierania emerytury. Proces ten w rzeczywistości po dziś dzień jest słabo zauważany, leczlogicznie wynikająca z niego dyskusja na temat konieczności wydłużania typowego okresuaktywności zawodowej – przede wszystkim podwyższania wieku uzyskiwania uprawnieńemerytalnych – wyłoniła się wskutek powolnego starzenia się pokolenia powojennegobaby-boomu, dużych liczebnie generacji urodzonych w trakcie kilkunastu lat bezpośrednio po IIwojnie światowej.   Dyskusję, mającą na celu znalezienie instrumentów zmniejszenia dopłat do systemówemerytalnych w długim okresie, można streścić jako:  1) poszukiwanie rozwiązań umożliwiających osobom chcącym dłużej być aktywnymi realizacjęswych zamierzeń;  2) poszukiwanie zachęt do dłuższego pozostawania na rynku pracy dla osób nie odrzucającychdłuższej pracy;  3) wprowadzanie zmian zmuszających do dłuższej kariery zawodowej.   1 / 5Długie życie - dłuższa aktywność i... pracaWpisany przez Piotr Szukalskiponiedziałek, 14 lipca 2014 12:18 - Poprawiony czwartek, 31 lipca 2014 13:43Kilka sposobów na długą aktywność   W niniejszym tekście chciałbym zaprezentować wyniki projektu systemowego „Wyrównywanieszans na rynku pracy dla osób w wieku 50 +”, realizowanego w latach 2010-2014 na zlecenieMinisterstwa Pracy i Polityki Społecznej przez Centrum Rozwoju Zasobów Ludzkich iUniwersytet Łódzki, finansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego. Skupięsię przy tym na tej części rezultatów, które odnoszą się do metod wykorzystywanych wpaństwach UE do osiągnięcia wspomnianych powyżej 3 celów*.   W przypadku umożliwiania bycia aktywnym zawodowo akcentuje się 4 kwestie.  Po pierwsze, znoszenie wszelkich znamion dyskryminacji ze względu na wiek (tzw.ageizm). Wiek nie może być bowiem przesłanką umożliwiającą pracodawcy samoistnetraktowanie pracownika gorzej – niezależnie od tego, czy przybiera to postać częstszegozwalniania z pracy (w tym i automatycznego zwalniania z powodu osiągnięcia wiekuemerytalnego), nierównego traktowania w przypadku naboru, awansu lub kierowania naszkolenia finansowane przez przedsiębiorstwa.  Po drugie, wdrażanie zarządzania wiekiem, a zatem takiego sposobu zarządzaniapersonelem firmy, aby z jednej strony wykorzystać silne strony starszych pracowników (np.większy zakres swobody czasu pracy z uwagi na brak opieki nad małymi dziećmi, większadokładność wykonywanych czynności, znajomość kultury organizacyjnej przedsiębiorstwa,znajomość klienteli), z drugiej zaś dostosować ofertę firmy do potrzeb starzejącego siępracownika (dostosowanie stanowiska pracy lub jego zmiana, elastyczny czas pracy,zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy).  Po trzecie, szeroko pojęte doradztwo związane z przygotowaniem do własnej starości iudanym przejściem na emeryturę  – dostęp do informacjiumożliwiających ocenę stopnia dopasowania własnych umiejętności do potrzeb zajmowanegow nadchodzących latach stanowiska pracy oraz ocenę tego, czy i kiedy pracownika będzie staćna przejście na emeryturę (szacowanie i porównywanie przyszłej wysokości wynagrodzenia iemerytury).  Po czwarte, organizacja systemu doradztwa zawodowego i szkoleń zawodowychumożliwiających ocenę własnej wartości na rynku pracy,  doszkolenie się lubwręcz zmianę zawodu. W tym ostatnim przypadku coraz częściej pojawiają się specjalneprogramy dla starszych osób umożliwiające uzyskanie wsparcia ułatwiającego założeniewłasnej firmy.Ważne bodźce Kolejna grupa stosowanych instrumentów odnosi się do zachęcania do dłuższej kariery 2 / 5Długie życie - dłuższa aktywność i... pracaWpisany przez Piotr Szukalskiponiedziałek, 14 lipca 2014 12:18 - Poprawiony czwartek, 31 lipca 2014 13:43zawodowej. W tym przypadku najważniejszymi narzędziami są bodźce finansowe, związane zmożliwością zwiększenia uzyskiwanych dochodów w sytuacji późniejszego przechodzenia naemeryturę. Wiek zakończenia aktywności zawodowej i stażu pracy wpływają – choć różna jestw poszczególnych krajach tego skala – na wysokość świadczenia emerytalnego.  W wielu krajach wdrożono zasadę neutralności aktuarialnej, tj. zasadę, iż ogólna kwotawypracowanego świadczenia emerytalnego wypłacana jest w takiej samej kwocie, niezależnieod wieku rozpoczęcia pobierania świadczenia. W takim przypadku samoczynnie wyższy wiekprzekłada się na krótszy okres pobierania emerytury, a zatem na wyższą jej wartość.  Niekiedy stosowane są inne instrumenty, np. możliwość wyższych ulg podatkowych dlastarszych pracowników czy łączenie emerytury częściowej i pracy w niepełnym wymiarze pracy.  Wreszcie w przypadku zmuszania do dłuższego bycia aktywnym zawodowo powszechniestosowanym narzędziem jest podwyższanie wieku emerytalnego lub bardziej suroweegzekwowanie dodatkowych kryteriów uzyskania świadczenia (staż pracy lub okres zamieszkiwania i płacenia podatków w danym państwie).  Podwyższanie wieku uzyskania uprawnień do emerytury dokonywane jest na 2 sposoby – zokreśleniem wysokości wieku, do której się dąży, lub z określeniem przesłanek warunkującychwprowadzenie w przyszłości podwyższenia wieku. Pierwsza metoda prowadzi do podaniakonkretnej wartości i kalendarium dochodzenia do niej (np. stopniowo wprowadzany wiek 67 latdla przedstawicieli obu płci w Polsce).  Drugi sposób bazuje na określeniu warunków, od spełnienia których zależy przyszły wiekemerytalny. Np. w Czechach osoby urodzone po 1977 przejdą na emeryturę w wieku 67 lat +po 2 miesiące za każdy rok „opóźnienia w przyjściu na świat”. Z kolei w Holandii i we Włoszechistnieją mechanizmy dopasowywania wieku emerytalnego do zmian trwania życia – im większebędą przyrosty tego parametru, tym bardziej odraczany będzie moment uzyskania pierwszegoświadczenia emerytalnego.  Zmiana myślenia Jak wskazuje poniższy przegląd instrumentów wykorzystywanych w krajach UE, władzepubliczne podejmują cały szereg coraz bardziej systematycznych i całościowych działań narzecz wydłużania karier zawodowych mieszkańców Wspólnoty. Patrząc na owe działania zpewnej perspektywy, skusić się można o sformułowanie trzech uogólnień na ich temat.  Po pierwsze, wszystkie te działania – wymuszone permanentnymi problemami budżetowymi – 3 / 5Długie życie - dłuższa aktywność i... pracaWpisany przez Piotr Szukalskiponiedziałek, 14 lipca 2014 12:18 - Poprawiony czwartek, 31 lipca 2014 13:43mogą się udać tylko w sytuacji odejścia od promowanej w latach 70. i 80. XX w. „kulturywczesnej dezaktywizacji zawodowej”. Problemy na rynku pracy w tym okresie próbowanorozwiązywać poprzez „wyczyszczenie” go ze starszych pracowników, oferując im możliwościwcześniejszego uzyskania świadczeń (przed)emerytalnych.  Dziś w wielu krajach UE wciąż istnieją uformowane w tamtym okresie oczekiwania – takpracowników, jak i pracodawców – odnośnie do wczesnej dezaktywizacji, oczekiwaniakształtujące ich zachowania (np. niechęć do dokształcania lub przekwalifikowania się osóboczekujących szybkiego przejścia na emeryturę i dofinansowania takiego działania przezprzedsiębiorców).  Potrzeba jest zatem nowa, atrakcyjna, proaktywna narracja, którą społeczeństwo „kupi”,modyfikując zgodnie z nią swe zachowania. Patrząc na politykę UE, wydaje się, iż taką narracjąstać się ma aktywne starzenie się.Po drugie, myśląc o wydłużaniu kariery zawodowej, coraz częściej dostrzegane jestuwarunkowanie takiej możliwości od przebiegu innych karier realizowanych przez jednostkę,przede wszystkim karier rodzinnych (np. opiekun sędziwego rodzica czy wnuków), karieryedukacyjnej (uczestnik szkoleń, kursów), zdrowotnej (osoba dbająca o siebie, myśląca ozdrowiu w kategoriach czynnej profilaktyki), konsumpcyjnej (realizacja marzeń o zwiedzaniuświata w wieku umożliwiającym pełne czerpanie z życia). Wdrażane rozwiązania coraz częściej mają charakter holistyczny, uwzględniają możliwośćoddziaływania na dłuższą karierę zawodową za pomocą wpływu na łatwiejsze wykonywanieinnych karier (np. elastyczny czas pracy ułatwiający pracę i obowiązki opiekuna swych rodzicówczy teściów).  Po trzecie, władze publiczne „dojrzewają” do uświadomienia sobie, iż długa kariera zawodowajest możliwa na masową skalę tylko dzięki podejmowaniu działań z dużym wyprzedzeniemczasu biograficznego. A zatem, chcąc mieć wielu aktywnych zawodowosześćdziesięciokilkulatków, należy myśleć o działaniach ukierunkowanych nie na osoby o kilkalat młodsze, lecz wspierać pracowników młodszych o lat kilkanaście, tak abymieli oni czas odpowiednio przygotować się – zawodowo i mentalnie – do przejścia naemeryturę w wieku o kilka lat wyższym. Tym samym skuteczne działania mają sens tylkowówczas,  gdy wykorzystana jest zasada „indywidualnego foresightu”.  Piotr Szukalski  Instytut Socjologii Uniwersytetu  Łódzkiego 4 / 5Długie życie - dłuższa aktywność i... pracaWpisany przez Piotr Szukalskiponiedziałek, 14 lipca 2014 12:18 - Poprawiony czwartek, 31 lipca 2014 13:43     *[1] Pełna wersja raportu znajduje się w opracowaniu: E. Kryńska, P. Szukalski (red.),Rozwiązania sprzyjające aktywnemu starzeniu się w wybranych krajach Unii Europejskiej.Raport końcowy, UŁ, Łódź 2013, 305 s., http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/handle/11089/3509   5 / 5

Długie życie - dłuższa aktywność i... praca

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/5321/1/Sprawy%20Nauki%202014%207-8.pdf

Długie życie - dłuższa aktywność i... praca

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)