Zasadniczym celem opracowania jest próba dokonania rekonstrukcji
rozwoju struktur diecezjalnych Kościoła rzymskokatolickiego
na ziemiach polskich od okresu chrystianizacji do współczesności.
Rozwój ten jest procesem wieloaspektowym, wykazującym znaczące
zróżnicowanie czasowo-przestrzenne. Może być zatem wyłącznie
rozpatrywany i interpretowany przez pryzmat zmieniającej się rzeczywistości
społeczno-politycznej oraz eklezjalnej na różnych etapach
rozwoju państwa polskiego i jego relacji z Kościołem. Dotychczasowe
rozważania wskazują na funkcjonowanie przemian polegających na
wahadłowym przebiegu przeobrażeń strukturalnych administracji
kościelnej, na stopniowym przejściu od okresów wzmożonego rozwoju
do momentów optymalnych, by następnie w wyniku destabilizacji
kierować się ku regresowi.
Cyrkumskrypcja jednostek diecezjalnych zachodziła sukcesywnie,
z różną intensywnością, wykazując przy tym rytmiczność zmian
zależnie od: – panującej sytuacji politycznej w kraju (partykularne interesy
państwowe oraz interakcje międzynarodowe);
– rozwoju terytorialnego państwa polskiego i jego podziałów wewnętrznych;
– tendencji eklezjologicznych Kościoła powszechnego (zmiany prawne,
dogmatyczne, dążenia ewangelizacyjne, zróżnicowane znaczenie
instytucji kościelnych w różnych okresach historycznych),
– potrzeb duszpasterskich i organizacyjnych Kościoła partykularnego;
– złożonych determinant społecznych, kulturowych i ekonomicznych
(w tym czynników personalistycznych)
