Polskie przekłady literatury humanistycznej i „społeczeństwo wiedzy”

Abstract

Polish translations of foreign humanities texts and ‘knowledge-based society’ The real boom of Polish translations of foreign professional literature in the humanities is not a value in itself. In this field, as in many others, the quantity is not associated with quality, and there are so many misleading translations that they begin to threaten the quality of education. The author proposes criteria for assessing the quality of translation and presents illustrations of situations where these criteria are not met. Reasons of the decline in the quality of translations are examined in the area of complex conditionings, both economic and cultural, in particular those relating to the actual function of the so-called knowledge-based society. The skeptical overview of the knowledge-based society (and the mainstream sociology as its intellectual legitimation) is encouraged by the findings of the Foucauldian concept of “governmentality”. Seen in this light, the knowledge-based society is proving to be one of the “dispositivs” of neoliberal “governmentality”. It would be worthwhile to consider whether there might be some reasonable alternative to the extensive model of publishing Polish versions of foreign scholarly literature enforced in recent years. The dominance of the “knowledge-based society” cannot be eliminated for a number of reasons but it should be avoided whenever possible, also in the field of translation. For this purpose, a list of recommendations has been proposed, whose application could limit the negative trends in the quality of translations. Keywords: Habermas and raisonnement; Criteria for translation quality assessment; Knowledge-based society; Foucault and “governmentality”; Remedial recommendationsPrawdziwy boom polskich edycji zagranicznej literatury fachowej nie jest wartością samą w sobie. Na tym polu bowiem, podobnie jak na wielu innych, ilość nie łączy się z jakością, a mylących tłumaczeń jest tak wiele, że zaczynają stanowić zagrożenie dla jakości kształcenia. Autor proponuje kryteria oceny jakości przekładu i przestawia ilustracje naruszenia tych kryteriów. Źródła spadku jakości tłumaczeń poszukiwane są w obszarze złożonych, zarazem ekonomicznych i kulturowych uwarunkowań, związanych zwłaszcza z faktyczną funkcją tak zwanego społeczeństwa wiedzy. Do sceptycznego oglądu społeczeństwa wiedzy (i zarazem socjologii głównego nurtu jako jego intelektualnego uprawomocnienia) zachęcają wnioski płynące z Foucaultowskiej koncepcji „rządomyślności”. W tym świetle społeczeństwo wiedzy okazuje się być jednym z „dyspozytywów” neoliberalnej „rządomyślności”. Warto rozważyć, czy dla forsowanego w ostatnich latach ekstensywnego modelu wydawania polskich wersji światowej literatury naukowej nie ma sensownej alternatywy. Dominacji „społeczeństwa wiedzy” z wielu powodów nie można wyeliminować, jednak należy się przed nią w miarę możliwości chronić, także w dziedzinie przekładów. W tym celu zaproponowana została lista zaleceń, których stosowanie mogłoby ograniczyć negatywne tendencje w zakresie jakości przekładów