Polska jest obszarem o szczególnym w Europie natężeniu zmian
granic międzypaństwowych w ciągu ostatnich wieków, ustępującym
chyba tylko Bałkanom, co bez wątpienia miało duży wpływ na krajobraz
kulturowy naszego kraju. Że tak jest istotnie, wiadomo niemal
powszechnie, wystarczy spojrzeć na mapę sieci komunikacyjnej –
gęstej w byłym zaborze niemieckim i znacznie rzadszej w zaborze
rosyjskim. Niestety badania trwałości i zmienności granic oraz ich
wpływu na krajobraz kulturowy pogranicza nie zajmują w polskiej
geografii politycznej znaczącej pozycji oraz brak im długiej tradycji. Incydentalnie pojawiły się w końcu lat 60.
XX w., a rozwinęły dopiero w połowie lat 80. Początkowo prowadzono
je wyłącznie w łódzkim ośrodku geograficznym, a zastosowana metodologia
badań miała charakter wybitnie scjentystyczny. Wiodącymi
badaczami w tym ośrodku, zajmującymi się problematyką granic
reliktowych, byli Marek Koter i Marek Sobczyński, którym udało się
stworzyć w Łodzi największy ośrodek polskiej geografii politycznej. Od
lat 90. w badaniach granic reliktowych prowadzonych w Łodzi
pojawiły się metody nauk społecznych (socjologii), a ich zastosowanie
wiązało się z poszerzeniem spektrum badań o kwestie świadomości
mieszkańców byłych pograniczy.
Przemiany ustrojowe w latach 90. XX w., dokonujące się po upadku
systemu komunistycznego, przyniosły zwiększenie liczby ośrodków geograficznych badających granice reliktowe w Polsce o kolejne
dwa miasta – Wrocław i Kraków. W obu tych ośrodkach, choć
akceptowano metodologię zaproponowaną przez ośrodek łódzki, to
znacznie większy nacisk położono na metodologię nauk społecznych,
odchodząc od czysto scjentystycznego wzorca. Choć w Polsce jest
kilkanaście geograficznych ośrodków badawczych, to w pozostałych
nie podjęto dotąd studiów nad granicami reliktowymi, a badania
z zakresu geografii politycznej prowadzi się jeszcze tylko w Warszawie,
Gdańsku, Poznaniu i Opolu
