Chomko, Jolanta

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Anna Romanik, "Sposoby nominacji przedmiotów odzieży we współczesnym języku rosyjskim", Białystok 2012, 189 ss.

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

STUDIA WSCHODNIOSŁOWIAŃSKIE TOM 14, ROK 2014RECENZJEAnna Romanik, Sposoby nominacji przedmiotów odzieży we współcze-snym języku rosyjskim, Białystok 2012, 189 ss.Świat mody w ostatnich dziesięcioleciach charakteryzuje się niezwykle dyna-micznym rozwojem. Wszelkie zjawiska i trendy w modzie odzwierciedla bogatei różnorodne słownictwo. Literatura językoznawcza poświęcona nazewnictwu odzie-ży nie jest zbyt obszerna. Jak zauważa autorka recenzowanej pracy, analiza lingwi-styczna rosyjskich nazw odzieży w ujęciu nominacyjnym nie spotkała się dotychczasz szerszym zainteresowaniem, do chwili obecnej nie pojawiło się żadne obszerniejszeopracowanie monograficzne. W oddzielnych publikacjach, badających nazewnictwozwiązane z modą, są prezentowane szczegółowe zagadnienia, dotyczące na przykładnazw złożonych, czy funkcji semiotycznych nazw ubiorów. Monografia Sposoby no-minacji przedmiotów odzieży we współczesnym języku rosyjskim autorstwa AnnyRomanik stanowi kompleksowy opis sposobów nominacji elementów odzieży.Praca posiada bardzo przejrzysty podział treści i strukturę. Składa się onaze wstępu, pięciu rozdziałów i zakończenia, bibliografii oraz indeksu nazw odzieży.Ponadto zawiera streszczenia w języku angielskim i rosyjskim. WeWstępie autorkarozprawy charakteryzuje źródła ekscerpcji nazw odzieży, zakres bazy materiałowej,przedstawia metodologię zastosowaną do przeprowadzenia badań oraz prezentujestrukturę pracy. Materiał egzemplifikacyjny został zaczerpnięty z różnorodnych wy-dawnictw leksykograficznych, książkowych, prasowych oraz multimedialnych. Takszeroki zakres pozycji był podyktowany potrzebą zgromadzenia leksemów ilustru-jących faktyczny, w miarę obiektywny i najbardziej realny zasób słownictwa odzie-żowego współczesnego języka rosyjskiego. Badaniami objęto leksemy nazywającebieliznę osobistą, ubiory wierzchnie, okrycia wierzchnie, nakrycia głowy, rąk, obu-wie oraz nazwy części składowych odzieży i jej ozdobnych detali (jako kryteriumdoboru materiału do analizy wykorzystano definicję odzieży jako zbioru przed-miotów służących okryciu ludzkiego ciała, wypełniających funkcje praktyczne orazestetyczne, zaproponowaną przez R. Andrejewą1).W rozdziale pierwszym, zatytułowanymModa w Rosji (rys historyczny), zwięź-le i treściwie została przedstawiona historia mody w Rosji. Autorka rozprawystwierdziła, że na przestrzeni wieków wykrystalizował się niepowtarzalny „styl ro-syjski”, który odróżniał Rosjan od innych narodowości. Strój rosyjski odzwiercied-1 Р. Андреева, Энциклопедия моды, Санкт-Петербург 1997, http//www.moda-dic.ru/html/o/odejda.html [22.02.2014].378 RECENZJElał szczegóły bytu narodu, a także zróżnicowanie warunków klimatycznych Rosji.Poza tym, ubiór rosyjski charakteryzował się typowymi dla niego cechami: deko-ratywnością, zdobnictwem i prostotą formy ubioru, wręcz monumentalnością jegokształtu. W tej części pracy zostały zaprezentowane nazwy strojów, które stanowiłyo odrębności i specyfice kultury rosyjskiej i przez wiele wieków pozostawały pod-stawowymi elementami garderoby damskiej i męskiej, np.: rubacha, kosoworotka,sarafan, poniowa, kokosznik.Autorka rozprawy zwróciła uwagę na fakt, że radykalne przemiany w historiimody rosyjskiej zaszły w XX wieku i były wynikiem zmian ustrojowych w ży-ciu politycznym kraju, a także reakcją na wszelkie innowacje kulturowe i postępcywilizacyjny w dziedzinie nauki i techniki.Rozdział drugi zatytułowany Z zagadnień teorii nominacji językowej ma cha-rakter analityczno-przeglądowy. A. Romanik w klarowny sposób przedstawiła de-finicje terminu nominacja, zaproponowane przez różnych językoznawców, omówiłajednostki nominatywne języka rosyjskiego, typologię nominacji oraz sposoby nomi-nacji w języku rosyjskim. Swoje rozważania autorka oparła na bogatej rosyjskieji polskiej literaturze przedmiotu.Rozdziały trzeci, czwarty i piaty zawierają praktyczną analizę bogatego zasobunazw odzieży i stanowią twórczy wkład autorki do pracy badawczej. Szczegółowaanaliza materiału faktograficznego w każdym z rozdziałów jest poprzedzona istot-nymi dla tematu rozważaniami teoretycznymi. Rozdział trzeci pt. Słowotwórstworosyjskich nazw odzieży dotyczy rosyjskich nazw ubiorów utworzonych przy po-mocy derywacji słowotwórczej. Rzetelne i kompetentne badania pozwoliły ujawnićzjawiska charakterystyczne dla słowotwórstwa rosyjskich nazw ubiorów. Badaczkazauważyła, że derywacja morfologiczna zajmuje znaczące miejsce w procesie no-minacji przedmiotów odzieży. Istotną rolę w derywowaniu nazw ubiorów odgrywacoraz bardziej dynamiczny proces uniwerbizacji, w wyniku którego powstały jed-nostki nominalne charakterystyczne dla potocznej odmiany języka, np.: велосипед-ки, джинсовка, штормовка. Jak wynika z badań A. Romanik, do najnowszychtendencji słowotwórczych w obrębie leksyki odzieżowej należy zaliczyć zjawiskokompozycji. Najbardziej produktywnym typem złożeń w analizowanym korpusieokazały się apozycyjne zestawienia dwóch rzeczowników, które rzadko nazywająnowy typ odzieży, natomiast podkreślają one zmiany zachodzące w obrębie kro-ju oraz stylu, np.: брюки-капри, плащ-реглан, юбка-карандаш. Autorka zwróciłauwagę na fakt, że derywaty odrzeczownikowe wśród nazw odzieży w większościprzypadków są reprezentowane przez formy deminutywne, augmentatywne orazinne wyrazy o zabarwieniu ekspresywnym, np.: комбинезончик, сарафанчик, ту-фельки.Rozdział czwarty zatytułowany Derywacja semantyczna jako sposób tworzenianazw odzieży prezentuje analizę nazw ubiorów utworzonych przy pomocy derywacjisemantycznej. Jak wynika z obserwacji A. Romanik, w badanym korpusie pojawiłysię nazwy bazujące na utrwalonych w języku typowych modelach odzwierciedla-jących regularne zmiany znaczeń, a także nazwy ilustrujące indywidualne, okazjo-nalne możliwości kreacji językowej. Przeprowadzona analiza doprowadza autorkędo konstatacji, że derywacja semantyczna jest produktywnym sposobem nominacjiw obrębie leksyki odzieżowej. Badaczka stwierdziła, że występujące wśród nazwRECENZJE 379ubiorów przykłady metaforyzacji można sprowadzić do dwóch typów. Tłem me-taforyzacji może być podobieństwo cech zewnętrznych, np.: бабочка, гармошки,кастрюлька i, rzadziej, podobieństwo funkcji desygnatów. Jak wynika z przepro-wadzonych badań, dość częstym zjawiskiem, występującym w rosyjskiej leksyceodzieżowej, jest tworzenie nazw przy pomocy metonimii. Proces ten, zdaniem autor-ki, charakteryzuje się regularnością przebiegu zmian semantycznych i łatwością ichprzewidywania, np.: балерины, дипломат, шиншиллы. W kształtowaniu leksykiodzieżowej istotny udział przypada także przeobrażeniom semantycznym, polegają-cym na zwężeniu lub rozszerzeniu znaczenia wyjściowego, np.: папаха, тельняшка,футболка.Rozdział piąty pt. Zapożyczenia jako sposób nominacji przedmiotów odzieżystanowi interesujące studium na temat zapożyczeń w języku rosyjskim. Analizawykazała, że rosyjskie słownictwo modowe w znacznej mierze jest ukształtowaneprzez elementy obcojęzyczne. Zapożyczanie nazw odzieży to jeden z najpopular-niejszych sposobów nominacji przedmiotów z dziedziny mody w wielu językach(por. prace N. P. Spicynej, N. P. Szewczuka, M. Borejszo). Analiza genezy za-pożyczeń wykazała, że w zakresie wzbogacania słownictwa mody w języku rosyj-skim najważniejszą rolę odegrał język angielski, język francuski oraz język tureckii tatarski. Największą pod względem liczebności grupą są zapożyczenia z językaangielskiego. Autorka podkreśliła, że dominacja tego języka w świecie mody jestpodyktowana jego internacjonalnym znaczeniem oraz tym, że w ostatnim stuleciuznaczącą rolę w tej dziedzinie zaczęły odgrywać takie miasta jak Londyn, NowyJork i Los Angeles. Wiele nazw ubiorów, będących pożyczkami angielskimi, moty-wują nazwy własne (zarówno toponimy, jak i antroponimy), np.: блумерсы, реглан,спенсер. Zapożyczenia z tego języka dominują w leksyce, nazywającej odzież spor-tową, np.: кепка, гольфы, шорты. Zdaniem autorki, istotną grupę zapożyczonychnazw ubiorów stanowią również galicyzmy, które pojawiły się w języku rosyjskimjuż pod koniec XVII wieku w okresie fascynacji językiem oraz szeroko pojmowanąkulturą Francji, np.: берет, пеньюар, эспандильи. A. Romanik zauważa, że nazwyodzieży pochodzenia tureckiego można podzielić na dwie grupy. Pierwszą stanowiąjednostki, które do dnia dzisiejszego są powszechnie używane i są jedynym środ-kiem nominacji danego przedmiotu odzieży, np.: каблук, карман, фата. Drugągrupę tworzą nazwy, których zakres użycia został ograniczony pewnymi ramamiczasowymi i funkcjonują obecnie jako historyzmy i archaizmy, np.: тюбетейка,чалма, чуваки.Przeprowadzona przez A. Romanik analiza nazw przedmiotów odzieży wewspółczesnym języku rosyjskim prowadzi do wniosków, że najbardziej produktyw-nym sposobem nominacji ubiorów jest proces zapożyczania nazw z innych języków(ok. 50%), istotną pozycję zajmuje również derywacja morfologiczna i derywacjasemantyczna. Słownictwo odzieżowe stanowi zróżnicowaną pod względem chronolo-gicznym i stylistycznym grupę tematyczną. W analizowanym korpusie odnotowujesię nazwy ustabilizowane przez wieloletnią obecność w języku, a także najnowszejednostki leksykalne, które pojawiły się na przełomie XX i XXI wieku.Rozprawa A. Romanik podejmuje aktualną, ważną dla rozwoju języka ro-syjskiego przełomu wieków, tematykę badawczą. Stanowi rzetelnie i kompetent-nie przeprowadzoną analizę nazw przedmiotów odzieży, opartą na bogatej litera-380 RECENZJEturze przedmiotu, co świadczy o erudycji autorki i jej dojrzałym warsztacie ba-dawczym.Recenzowana monografia przedstawia również wartość natury pragmatycznej.Zgromadzony i opisany w niej materiał leksykalny z pożytkiem można wykorzy-stać na zajęciach z praktycznej nauki języka rosyjskiego, bowiem zawiera znacznyprocent leksemów, których nie rejestrują jeszcze źródła leksykograficzne, a słownikiopisowe języka rosyjskiego w szczególności.Jolanta ChomkoBiałystok

https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/2101/1/StWschSlow_2014_Chomko_%5brecenzja%5d.pdf

Anna Romanik, "Sposoby nominacji przedmiotów odzieży we współczesnym języku rosyjskim", Białystok 2012, 189 ss.

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

Anna Romanik, "Sposoby nominacji przedmiotów odzieży we współczesnym języku rosyjskim", Białystok 2012, 189 ss.

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w