Boćkowski, Daniel

Studia Podlaskie

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

442 Informacje SOWIETYZACJA I RUSYFIKACJA PÓLNOCNO-WSCHODNICH ZIEM II RP W LATACH 1 939-1 941 MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA NAUKOWA BIAŁYSTOK, 25-26 PAŹDZIERNIKA 2002 R. W dniach 25-26 października 2002 r .  w Instytucie Historii Uniwersytetu w Białymstoku odbyła się międzynarodowa konferencja naukowa pt . Sowie­tyzacja i rusyfikacja północno-wschodnich ziem II RP w latach 1939-194 1 .Z referatami wystąpiło 1 4  historyków z Polski i Białorusi . Obrady otworzyła, w imieniu swoim oraz Dziekan Wydziału Histo­ryczno-Socjologicznego prof. Haliny Parafianowicz , Dyrektor Instytutu Hi­storii prof. Hann"a Konopka, podkreślając wagę dla białostockiej uczelni tego typu spotkań, a zwłaszcza wymiany wyników badań historyków z tak wielu środowisk uniwersyteckich. Jako pierwszy wystąpił prof. Adam Su dol (Bydgoszcz) z referatem Hi­pokryzja i mistyfikacje stalinowskiego aparatu partyjno-państwowego w świe­tle antypolskiego protokołu Biura Folitycznego WKP(b) z 1 X 1 939 orazStenogramu obrad Zgromadzenia Ludowego Zachodniej Białorusi. W swoim wystąpieniu omówił przygotowania centralnych władz radzieckich do prze­prowadzenia na terenach zagarniętych po 17 września 1939 r. wyborów do Zgromadzeń Ludowych w świetle protokołu Biura Folitycznego WKP(b) z l października 1939 r . ,  który w punktach wymienia wszystkie niezbędne działania, jakie w tej mierze należy podjąć na zajętych obszarach. Następnie prof. Jerzy S upady (Łódź) w referacie Warunki w więzie­niach funkcjonujących na ziemiach polskich pod okupacją sowiecką w la­tach 1 939-1 941 przedstawił sytuację panującą w więzieniach i aresztach na terenach okupowanych przez ZSRR. Swoje rozważania oparł na publika­cjach o charakterze wspomnieniowym i pamiętnikarskim,  które ukazały się Informacje 443 w ciągu ostatniego półwiecza w kraju i zagranicą. Kolejno omawiał on wa­runki bytowe, stan psychiczny osadzonych poddanych nieustającym śledz­twom, wpływ przeludnienia na ogólną kondycję więźniów . Prof. Mieczysław Wieliczko (Lublin) w referacie Lwów - Białystok -Wilno: o specyfice i prawidłowości procesu historycznego pod sowiecką wła­dzą na przełomie lat 1 939-1940 starał się porównać pierwsze rnlesiące oku­pacji w Białymstoku, Lwowie i Wilnie. Celem referatu była odpowiedź na pytanie dotyczące różnic i cech wspólnych radzieckiej polityki okupacyjnej na ziemiach II RP zagarniętych po 1 7  września 1939 r .  Następny referent , prof. Roman Dzwonkawski SAC (Lublin) ,  w swym wystąpieniu Represje wobec polskiego duchowieństwa katolickiego na zie­miach północno-wschodnich II RP 1939-194 1 przedstawił politykę radzieckąwobec polskiego duchowieństwa katolickiego na terenach tzw. Zachodniej Białorusi , jako swoiste preludium do faktycznej walki z Kościołem katolic­kim, którą władze radzieckie rozpętały na terenach włączonych w 1944 r. do Białoruskiej SRR. Jak wynika z jego badań, na tle późniejszych działań re­presyjnych oraz ogólnego stosunku władz radzieckich do Kościoła, polityka radziecka wobec polskiego duchowieństwa była wyjątkowo powściągliwa, zaś otwarte działania represyjne w zasadzie ograniczone do minimum. Wła­dze radzieckie starały się raczej wykorzystać w szerokim zakresie dostępne środki administracyjne.  Prof. Wojciech Rojek (Kraków) w referacie Rola kresów północno­-wschodnich II RP w stosunkach polsko-brytyjskich w latach 1939-1 941 ,  napodstawie swych wielomiesięcznych kwerend w Archiwum Polskiego Insty­tutu i Muzeum im. Gen. Sikorskiego w Londynie nakreślił nieżnany do­tychczas szerzej obraz roli , jaką odgrywały kwestie ziem północno-wschod­niej RP zagarniętych przez ZSRR w ogólnych stosunkach Rządu RP na wychodźstwie z rządem Wielkiej Brytanii. Dużą część swego wystąpienia poświęcił stanowisku Polski wobec kwestii litewskiej , a zwłaszcza zajęcia przez Litwę Wilna i okolic oraz znaczeniu polskiej placówki dyplomatycznej w Kownie. Prof. Albin Głowacki (Łódź) w referacie Wysiedlenie mieszkańców Za­chodniej Białorusi z 800-metrowej strefy nadgranicznej na wiosnę 1940 r. , na podstawie materiałów, do których dotarł w czasie swoich kwerend ar­chiwalnych w Moskwie, przedstawił przygotowania, zasady i przebieg akcji wysiedlenia ludności polskiej z 800-metrowej strefy nadgranicznej . Zdaniem referenta cała akcja dzieliła się zasadniczo na dwie części : odsiedlenia go­spodarstw - czyli przenoszenie ich na koniec danej wsi, która znajdowała się już poza strefą nadgraniczną oraz faktycznego przesiedlenia, najczęściej 444 Informacje na tereny i do gospodarstw,  z których wcze$niej deportowano rodziny osad­ników. Władze radzieckie (przynajmniej teoretycznie) starały się zapewnić przenoszonym rodzinom budulec do odtworzenia siedliska. Wyjątek stano­wiły rodziny uznane za kułackie , które wysiedlano bez żadnych odszkodowań i pomocy. Po przerwie obiadowej , jako pierwszy glos zabrał doc. E. Rozenblat (Brześć) , który wygłosił referat pt . Coeemu3aV,UH u mimuce.Mumu3.M e 3a­naih-w6e.tŁapycc'X",UX 3e.MJŁ.HX. 1 939-1 941 22. Poruszył w nim problem sto­sunku okupacyjnych władz radzieckich do Żydów przebywających na tere­nie Zachodniej Białorusi, udziału Żydów w strukturach radzieckich władz, a zwłaszcza kwestii wzajemnych stosunków Polaków, Żydów i Białorusinów. Jako druga wystąpiła mgr Lilianna Światek (Łódź ) .  W swym wystąpie­niu pt . Sytuacja uchodźców żydowskich na ziemiach północno-wschodnich II Rzeczypospolitej w latach 1 939-1941 w świetle opublikowanych dokumen­tów Archiwum Ringelbluma przedstawiła losy żydowskich uchodźców z cen­tralnej i zachodniej Polski , którzy w wyniku działań wojennych znaleźli się na terenach zagarniętych przez ZSRR. Byli oni przez władze radzieckie od samego początku traktowani z dużą nieufnością. �rezentowany przez au­torkę trzeci tom Archiwum Ringelbluma, wydany przez Żydowski Instytut Historyczny, zatytułowany Relacje z Kresów, zawiera wspomnienia dziesią­tek Żydów, którzy znaleźli się pod radziecką okupacją. Z chwilą wybuchu wojny niemiecko-radzieckiej powrócili oni do Warszawy, gdzie świadectwa swych "pod sowietami" przeżyć złożyli sami lub ich relacje zostały spisanei złożone w Konspiracyjnym Archiwum Getta Warszawy. Dr Ewa Kowalska (Warszawa) kontynuowała "wątek żydowski" . Wswym referacie Społeczność żydowska i władza radziecka w szerokim uję­ciu społeczno-historycznym nakreśliła skomplikowany obraz współistnienia społeczności żydowskiej w radzieckiej rzeczywistości, jej nadzieje i obawy podsycane wszechobecną propagandą komunistyczną, próby odnalezienia się w obliczu możliwości awansu społecznego, którym kusiła nowa władza. Omówiła losy Żydów wysiedlanych w głąb ZSRR, stosunek miejscowej lud­ności do kwestii żydowskiej oraz napięcia panujące w gminach żydowskich walczących o "rząd dusz" z nową rzeczywistością radziecką.W drugim dniu konferencji, 26 października, sesję otworzyło wystą­pienie doc. Siergieja Piwowarczyka (Grodno) IfcnoJŁb3oem-tue .Mecm'lio2o '1-tace.tŁe'l-tUH 'l-ta cmpoumeJŁbcmee  eoe'l-t'libLX cnev,o61Je'/Ćmoe e BeJŁocmov,'X",OU o6JŁacmu {1 939-1 941). Autor omawiał wykorzystanie miejscowej ludności cywilnej d� budowy rejonów umocnionych, schronów i lotnisk polowych na terenie obwodu białostockiego. Przedstawił też dolegliwości ,  na jakie nara-Informacje 445 żeni byli miejscowi chłopi zobowiązani do wykonywania robót szarwarko­wych, oraz nadużycia, jakich dopuszczali się wobec nich miejscowi dowódcy przy rozliczaniu zakresu robót . Doc. I. Jelenska (Brześć) w referacie llo�y.Me'limbL 2ocapxuea Bpecm­c�ou o6.JLacmu 1 939-1 941 22. : xapa�mepucmu�a ucmo"t'liU�oe przybliżyła uczestnikom konferencji zbiory dokumentów radzieckich z lat 1939-1941 znajdujących się w Archiwum Obwodowym w Brześciu. Podkreślila, że są one dalece niekompletne , jednak dla badaczy starających się przyjrzeć z bli­ska działalności władzy radzieckiej na poziomie lokalnym bardzo cenne. Dr Daniel Boćkawski (Białystok) w swym wystąpieniu Społeczne i go­spodarcze aspekty radzieckiej okupacji Białostocczyzny 1939-1941 .  Próba bilansu starał się odpowiedzieć ,  czy władzom BSRR udało się w latach 1939-1941 stworzyć na Białostocczyźnie sprawnie funkcjonujący aparat ad­ministr�cyjny oraz jakie negatywne skutki dla ogółu społeczeństwa niosło za sobą generalnie złe przygotowanie nowej władzy do działania w skrajnie innych niż dotychczas warunkach oraz środowisku. Prof. Michał Gnatowski (Białystok) w referacie Radzieccy funkcjonariu­sze na Białostocczyźnie. Próba charakterystyki, na podstawie dokumentów z archiwów białoruskich, starał się nakreślić obraz radzieckich funkcjona­riuszy pracujących na Białostocczyźnie. Szczególnie cenne były informa­cje o ilości i składzie narodowościowym funkcjonariuszy oddelegowanych do pracy na te tereny z Białoruskiej SRR oraz Rosyjskiej SFRR oraz o fak­tycznym udziale ludności miejscowej we władzach (od sielsowietu po ko­mitet obwodowy) .  Jak wynikało z przedstawionych dokumentów wśród po­nad 8 tys. osób oddelegowanych do pracy na te tereny było bardzo wielu Żydów. N a koniec prof. Ryszard Bender (Lublin) ,  w wystąpieniu Foczątek i ko­niec okupacji sowieckiej w Lomży 1 939-1 941 ,  podzielił się z uczestnikami konferencji swoimi wspomnieniami na temat życia codziennego w Łomży w okresie władzy radzieckiej . Daniel Boćkawski 

Sowietyzacja i rusyfikacja północno-wschodnich ziem II RP w latach 1939-1941, międzynarodowa konferencja naukowa, Białystok, 25-26 października 2002 r.

https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/2546/1/Studia_Podlaskie_12_Bockowski%20%5binformacje%5d.pdf

Sowietyzacja i rusyfikacja północno-wschodnich ziem II RP w latach 1939-1941, międzynarodowa konferencja naukowa, Białystok, 25-26 października 2002 r.

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)