Kotowicz, Izabela

Sokół, Małgorzata

Studia Podlaskie

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

STUDENCKIE KOLO NAUKOWE HISTORYKÓW FUW W WILNIE W dniach od 18 do 23 listopada 1996 r. Koło Naukowe Historyków FUW sekcji Mohylew przebywało w Wilnie. Pierwotnym celem naukowego wyjazdu miało być miasto Mohylew, które j est tematem naszej pracy badawczej . Nie dotarliśmy tam z powodu rozruchów politycznych , trwających w tym czasie na Białorusi .  Ostatecz­nie wspólnie z opiekunem naszej grupy podjęliśmy decyzję o przeprowadzeniu ty­godniowej kwerendy w archiwach stolicy Litwy. Mieliśmy nadzieję,  że odnajdziemy ciekawe jednostki archiwalne poszerzaj ące nasze wiadomości . Od kilkunastu miesięcy pracujemy nad tematem: Dzieje miasta Mohylewa w Wielkim Księstwie Litewskim. Uznaliśmy, że Mohylew - dawne miasto Rzeczy­pospolitej - jest interesujące ze względu na zawiłe losy polityczne i wyznaniowe. W ramach tego zagadnienia zajmujemy się następującymi problemami: historią polityczną miasta, gospodarką, arcybiskupstwem mohylewskim, parafią rzymsko­katolicką, klasztorami, ludnością prawosławną i unicką. W wyjeździe do Wilna uczestniczyła siedmioosobowa grupa studentów IV roku wraz z opiekunem dr Józefem Maroszkiem i dyrektorem Instytutu Historii prof. Barbarą Stępniewską-Holzer . Na miejscu prowadziliśmy pracę w trzech placówkach naukowo-badawczych , tj . w Bibliotece Akademii Nauk Litwy, Centralnym Archiwum Historycznym Litwy oraz Bibliotece Uniwersytetu Wileńskiego. Kilkudniowe bardzo intensywne prace przyniosły, jak sądzimy, interesujące re­zultaty. Natrafiliśmy na źródło pisane ręką mohylewianina: „Krótkie dawniejsze opi­sanie miasta Mohylewa" Trubnickiego1 .  Po lekturze powyższej pozycj i  odnieśliśmy wrażenie , iż autor dość subiektywnie zinterpretował historię miasta i bynajmniej nie poczuwał się do loj alności wobec Rzeczypospospolitej . Jednak nie przesądza to o wartości kroniki.Ogólne opracowania dotyczące Mohylewa można podzielić ze względu na czas powstania na dwie kategorie: 1) pochodzące głównie z końca XIX wieku, jak np . :  M. W. Fursowa, Istoriczeskijoczerk M ogilewskoj gubernii2 ; 2) powstałe w XX wieku w ZSRR, j ak np . :  W. I .  Maleszkowa, Mogilew w XVI- seredzinie XVII w. 329 Nawet pobieżna lektura wskazuje na wykorzystanie bogatej bazy źródłowej i wni­kliwą analizę problemu. Jednak nie uniknięto pewnych zakłamań. z zakresu zagadnień gospodarczych dużo materiałów odnosi się do kwestii ekonomii mohylewskiej . W Bibliotece Uniwersyteckiej znajduje się „Regestr liczb mohylewskich"3 z pierwszej połowy XVII w„ a także kopia prawa dzierżawy tejże ekonomii dla Krzysztofa Radziwiłła na okres czterech lat4. Liczne dokumenty odnoszą się do arcybiskupstwa mohylewskiego. Większość z nich przechowywana jest w Bibliotece Akademii Nauk. Z ciekawszych warto odno­tować dekret nuncjusza papieskiego Jana Andrzeja Archettiego z 19 lutego 1783 r . 5 , wynoszący kościół mohylewski pod wezwaniem Wniebowzięcia N.M .P. na archika­tedrę oraz ukaz cara Rosji z 1798 r .6 ,  w którym porządkowano organizację Kościoła katolickiego w Rosji .  W Bibliotece Akademii Nauk znajduje się także cała seria do­kumentów dotyczących arcybiskupa Bohusza Siestrzeńcewicza 7.  Cennych wiadomości do dziejów Mohylewa mogą dostarczyć akta zakonów. Wspomnieć należy, że na terenie miasta miały swoją siedzibę liczne zakony, jak :  bernardyni, jezuici, karmelici, trynitarze trzewiczkowi oraz mariawitki. Najwięcej informacji dotyczy zakonu bernardynów. Podstawę stanowią dokumenty z wizyta­cji tego klasztoru z lat 1817 ,  1819,  1822, 1838, znajdujące się w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej8 . W konsystorzu mohylewskim z lat 1814 i 1817  można odnaleźć ślady działalności bernardynów9 .  Księgi grodzkie Wilna dostarczają również wia­domości , np. odnośnie zakonu karmelitów10 .  Są to głównie akta dotyczące spraw majątkowych. Tygodniowa kwerenda zdaje się dowodzić, iż najsłabsza baza źródłowa dotyczy kwestii unitów na terenie Mohylewa. Oprócz paru dosyć tendencyjnych i subiektyw­nych wzmianek w kronice Trubnickiego11  nie znaleźliśmy praktycznie nic innego. Opracowania zaś systematycznie pomijają ten problem. Praca Koła Historycznego w bibliotekach i archiwach Wilna miała przede wszy­stkim charakter kwerendy, a nie analizy poszczególnych dokumentów., Tak na­prawdę to dopiero zapoznawaliśmy się z metodami pracy w archiwach i efekty naszego pobytu nie mogą być imponujące. Powiększyliśmy jednak zasób informa­cji dotyczący historii Mohylewa. Z pewnością większe korzyści przyniosłaby praca w archiwach Białorusi, co jednak późną jesienią 1996 r. było niemożliwe. PRZYPISY Izabela Kotowi cz Małgorzata Sokół 1. Biblioteka Akademii Nauk Litwy (dalej cyt.: BANL), Krótkie dawniejsze opisanie miastaMohylewa. Z kroniki rc:kopisanej P. Trubnickiego, sygn. B 3-228, F 17-228.2. BANL, M. W. Fursow, Istoriczeskij oczerk Mogilewskoj gubernii, 1882, sygn. 628245.3. Biblioteka Uniwersytetu Wileńskiego (dalej cyt. :  BUWil), Regestr liczb mohylewskich, rkp. 1966.330 4. Centralne Archiwum Historyczne Litwy (dalej cyt . :  CAH ) ,  sygn. SA 5 1 .5 .  BANL, Papiezius Pijus VI J. A .  Archetti tarpininkaujant irengia Mogyliove R-katoliku arki­vyskupystę Katerinai II viespat aujavol dokumento nuoraiias, sygn. F 12-733.6. BANL, Ukaz cara Rosji z 1 798 r. ,  sygn. 43-27003.7. BANL, Papiery . . .  arcybiskupa Siestrzeńcewicza . . .  (Arcivyskupo Siestrzeńcevicius) 1 757--1817,  sygn. F 43-13188; Regestr Papierów tyczących się Dóbr w possessyi Metropolity . . .Stanisława Siestrzeńcewicza Bohusza . . .  1 816, sygn. F 43-13202; Rejestr Papierów pozosta­łych po S .p. Arcy-Biskupa Siestrzeńcewicza, 1823, sygn. F 43-13206.8.  BUWil . ,  rok 1817,  sygn. A- 2109; rok 1 8 1 9 ,  sygn. A- 2108;  rok 1 8 2 2 ,  sygn. A-2 1 1 6; rok 1 838, sygn. A- 2157.  9 .  BANL, sygn. F 43-13197, F 273-1743, F 273-1746, F 273-1744. 10. CAH, Księgi grodzlcie Wilna, sygn. 4731 (kart . 1 73-174) , 159 (kart . 244-245) ,  6108 (kart. 993-994) . 1 1 .  Trubniclci, o p .  cit. 331 

Studenckie Koło Naukowe Historyków FUW w Wilnie

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

Crossref