Ks. Andrzej ProniewskiOne of significant features of a contemporary individual is involving sense
and intellect in the porcess of knowing. Man of today looks for arguments
from experience rather than from faith. The article weighs the problem of how
to treat arguments originating from faith, because both faith and intellect are
the basis of the truth of a human fate.Uniwersytet w Białymstok

Proniewski, Andrzej

Rocznik Teologii Katolickiej

Ks. Andrzej ProniewskiOne of significant features of a contemporary individual is involving sense
and intellect in the porcess of knowing. Man of today looks for arguments
from experience rather than from faith. The article weighs the problem of how
to treat arguments originating from faith, because both faith and intellect are
the basis of the truth of a human fate.Uniwersytet w Białymstoku11/191

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

Rocznik Teologii Katolickiej, tom XI/1, rok 2012NAuKAKs. Andrzej ProniewskiUniwersytet w Białymstokuwiara fundamentem pewności poznaniaFaith as a basis oF the certainty oF cognitionOne of significant features of a contemporary individual is involving sense and intellect in the porcess of knowing.  Man of today looks for arguments from experience rather than from faith. The article weighs the problem of how to treat arguments originating from faith, because both faith and intellect are the basis of the truth of a human fate.Key words: faith, knowledge, reason and faith, experience, intellectBenedykt XVI inaugurując w dniu 11 października 2012 – Rok Wiary – wskazał na potrzebę refleksji nad jej istotą, zarówno rozważaną na poziomie samego aktu w sobie, ale także jako rzeczywistości przeni-kającej wszystkie płaszczyzny ludzkiej egzystencji. Wiara to z jednej strony akt domagający się poznania, z drugiej in-terpretowany jako łaska Boga jest rzeczywistością, która transcenduje istnienie osoby ludzkiej we wszystkich jej płaszczyznach działania. Wiara może przyjąć postać ekwiwalentu słów: „uważać”, „mniemać” czy „sądzić”1 i wówczas staje się inspiracją opartą na przesłankach dających szeroko pojętą pewność, ale także może opierać się na auto-rytecie Prawdy objawionej i wtedy Bóg staje się gwarantem rozumienia i przeżywania zróżnicowanych jakości życia2. 1 Por. J. Ratzinger, Kościół. Pielgrzymująca wspólnota wiary, Kraków 2005, s. 14.2 M. Zawada (opr.), Elementarz Benedykta XVI dla pobożnych, zbuntowanych i szukających prawdy, Kraków 2008, s. 120.10NAuKAKs. Andrzej ProniewskiBoska i katolicka wiara3 (divina et catholica) to pewność, której nie można utożsamić z pewnością naukową, gdyż jest od niej nieporów-nywalnie większa4. Nauka daje pewność weryfikowalnej empirycznie wierze, wiara natomiast pewność egzystencjalną nieskrępowaną kate-goriami czasoprzestrzeni, albowiem wpisującej się w treści Objawienia Boga w świecie. Człowiek argumentami rozumu dochodzi do odkry-wania racji uzasadniających jego istnienie lub dających podstawę do jego działalności, ale tych samych racji także się chwyta, aby sprostać potrzebie przyjęcia prawdziwej wiary i wytrwania w niej. Działania na poziomie wiary w Boga są pewniejsze, albowiem odnoszą się do prawd z Objawienia, czyli wszystkich danych człowiekowi Bożych prawd stanowiących jej depozyt. Każdy człowiek korzysta z możliwości rozwoju intelektualnego, kierowanego przez drugiego człowieka i każdy otrzymuje od Boga łaskę wiary, będącej „(…) poręką tych dóbr, których się spodziewamy, świadectwem tych rzeczywistości, których nie widzimy” (Hbr 11, 1). Powodem wiarygodności jest autorytet albo osoby ludzkiej albo sa-mego objawiającego Boga. Człowiek, umocniony obecnością Boga, może życiowy rozsądek i doświadczenie czerpać z wiary ukazującej mu prawdę i otwierającej na nią jego serce i oczy5. „Wiara jest drogą oświecenia, [...] a prowadzi, do osobistego spotkania z Chrystusem, który wzywa, by pójść za Nim drogą miłości”6. Rozumienie wiary jako pewnego fundamentu do działania należy szukać w miłości dwojga ludzi, którzy pewni swej wzajemnej miłości nie potrafią jej zbadać czy analizować w sposób naukowy7. Kiedy czło-wiek jest przeświadczony, że ktoś obdarza go miłością, jest w stanie po-nieść swoistą ofiarę z siebie. Pewność tej miłości jest nie tylko wyrazem ludzkiej solidarności, ale jest nade wszystko uczestnictwem w miłości, która swoje źródło znajduje w miłości niczym nieograniczonej samego Boga. Tej miłości nie jest w stanie argumentować ktokolwiek w sposób 3 Wiara jest postawą człowieka wobec Boga: wyznawaniem Jego imienia; uzna-waniem Jego autorytetu; posłuszeństwem Jego nauce. Wiara to także nawra-canie się. Akt wiary może wzrastać lub umniejszać się w zależności od szeregu przyczyn zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych. Por. E. Ozorowski, Słownik podstawowych pojęć teologicznych, Warszawa 2007, s. 330.4 J. Ratzinger, Kościół. Pielgrzymująca wspólnota..., dz. cyt., s. 14.5 Por. Benedykt XVI, Odwagę czerpał z wiary. Przemówienie Ojca Świętego na zakończenie uroczystości beatyfikacyjnej kard. Klemensa Augustyna von Galena wygłoszone 9. 10. 2005 roku w Bazylice Św. Piotra, L’Osservatore Romano (wszystkie cytaty pochodzą z wydania polskiego; dalej: L’OR) 11-12(2005), s. 21.6 Benedykt XVI, Wiara osobistym spotkaniem z Chrystusem, L’OR 1(2007), s. 44.7 Por. J. Ratzinger, Kościół. Pielgrzymująca wspólnota..., dz. cyt., s. 15.11NAuKAWiara fundamentem pewności poznanianaukowy, gdyż podyktowana ona jest najwyższą jakością, wyrażoną w ofierze8. Słowa Jezusa: „Nikt nie ma większej miłości od tej, gdy ktoś życie swoje oddaje za przyjaciół swoich” (J 15, 13) wskazują, że to, w co człowiek wierzy jest pewne, ponieważ potwierdzone czynem samego Boga, który oddał życie dla zbawienia człowieka. Prawda ta jest przedmiotem wiary (fides quae) chrześcijaństwa9.Pewność wiary jest odmienna od natury obiektywnego myślenia, ponieważ wiara nie może być traktowana jak swego rodzaju hipoteza, lecz jako fundament stanowiący pewność życia10. Gdy wiara w Boga będzie traktowana jako hipoteza nieustannie poddawana zmianom, stanie się przedmiotem ludzkiej manipulacji. Wiara natomiast nie może być traktowana przedmiotowo i sprowadzana do rzeczy danej człowiekowi w zarządzanie11. Wiara jest także pewnym ratunkiem dla współczesnego człowieka, gdyż stoi na straży ludzkiej moralności12. Wiara, nie jest ucieczką od świata, lecz jest odwagą do bycia i stawiania światu czoła13. To wła-śnie pewność wiary kieruje człowiekiem i dzięki temu chroni go od ludzkich przypuszczeń, które tylko dlatego, że dają się sprawdzić do-świadczalnie nabierają przymiotu pewności. Pewność z wiary w Boga nie pozwala na odhumanizowane działania i mechaniczne odniesienie do ludzkich możliwości. Dzięki relacji personalnej z Bogiem w wierze świat w miarę rozwoju zachowuje swoją naturę i bezkrytycznie nie poddaje się zapędom cywilizacji14, albowiem zachowuje perspektywę ziemskiej egzystencji w wymiarze eschatologicznym.Dla chrześcijanina życie wieczne jest prawdą do osiągnięcia. Nie oznacza ono jedynie życia, które trwa w nieskończoność, lecz nową jakość życia w pełni zanurzonego w Bożej miłości, która wyzwala od zła i śmierci, i wprowadza we wspólnotę ze wszystkimi ludźmi mającymi udział w tej samej Miłości”15. Pewność eschatologiczna, jaką posiada człowiek pielgrzymujący na ziemi, pozwala mu widzieć wieczność już 8 Por. Jan Paweł II, Świadectwo miłości w Kościele – wspólnocie prorockiej, [w:] S. Dziwisz (red.), Wierzę w Kościół, Watykan 1996, s. 161.9 Por J. Ratzinger, Chrystus i Jego Kościół, Kraków 2005, s. 79.10 Por. tenże, Kościół. Pielgrzymująca wspólnota..., dz. cyt., s. 15.11 Tamże, s. 15.12 Por. tenże, Odkryć oblicze Boga, Kraków 2006, s. 27.13 Por. tenże, Czas przemiany w Europie, Kraków 2005, s. 94.14 Por. tamże.15 Benedykt XVI, W drodze ku wieczności, L’OR 1(2007), s. 44.12NAuKAKs. Andrzej Proniewskiw doczesnym życiu, kiedy jednoczy się z Bogiem, dzięki otrzymanej od Niego łasce16.Wiara ukazuje człowiekowi poznanie, które nie dotyczy tylko na-szego świata, ale także całej prawdy o naszym istnieniu17. Życie czło-wieka jest rzeczywistością niezwykle bogatą zarówno w wymiarze ontyczno-eschatologicznym, jak również moralno-egzystencjalnym. W tym względzie ważne jest wartościowanie życia przez człowieka, jak również jego dorastanie do uczestnictwa w prawdzie o ludzkim losie18. Wiara ukazuje człowiekowi kierunek działania, rozum inspiruje do logicznej jego akceptacji. Wszystko po to, aby każdy mógł utrzymać godność osoby ludzkiej i funkcjonował jako osoba prawa19, nie tylko po to, aby osiągnąć zbawienie, ale także, aby zachować pokój, który jest darem od Boga i za który każdy ponosi osobistą odpowiedzialność20.Trzeba uświadomić sobie, że „urzeczywistnienie prawdy człowieka jest równocześnie częścią urzeczywistniania prawdy świata, a gdy czło-wiek zbliża się do prawdy, staje się dobry, podobnie jak i świat wokół niego”21. Człowiek otrzymuje od Boga pewne wartości, o które bez-sprzecznie musi dbać i je pielęgnować. Dzięki tym wartościom, może poznać obiektywną prawdę, taką, jaka ona jest. W następstwie czego zapanuje ład, który pozwoli szanować prawdę o człowieku22. Nigdy nie powinno podważać się pewności, którą daje wiara23. Koncentrując się wokół zrozumienia wiary, wskazuje się na jej charakter racjonalny i egzystencjalny. Chociaż wiara nie znajduje źródła w rozumie, to jed-nak operuje nim, aby przeżywanie relacji z Bogiem w wierze dotykało możliwie najgłębszych uzasadnień poznawanej i wyjaśnianej rzeczywi-stości. Niezwykłe jest oddziaływanie wiary na egzystencjalny wymiar życia każdego człowieka, dlatego jedną z ważniejszych decyzji, którą podejmuje człowiek jest ta dotycząca życia w wierze lub niewierze. Jest to wynik nie tylko zaangażowania rozumu w umiejętne dostarcze-nie racjonalnych argumentów, ale przede wszystkim zaangażowanie 16 Por. tamże.17 J. Ratzinger, Czas przemiany..., dz. cyt., s. 94.18 Por. J. Zabielski, Wzrastanie w życiowym powołaniu, Białystok 2008, s. 13-27. 19 Por. J. Ratzinger, Prawda w teologii, Kraków 2005, s. 63.20 Por. Benedykt XVI, Pokój w prawdzie. Orędzie ojca świętego Benedykta XVI na XXXIX Światowy Dzień Pokoju 1.01.2006 roku, L’OR, 2(2006), s. 4.21 J. Ratzinger, Prawda w teologii, dz. cyt., s. 43.22 Por. Benedykt XVI, Pokój w prawdzie, dz. cyt., s. 4.23 Por. tenże, Neapol potrzebuje wiary i nadziei. Msza święta na Piazza del Plebiscito, L’OR, 12(2007), s. 12.13NAuKAWiara fundamentem pewności poznaniaosobowe dotykające kategorii serca. Człowiek nie jest w stanie objąć pełni poznawanej rzeczywistości o wymiarze materialno-duchowym wyłącznie rozumem. Decyzja wiary zatem wpisuje się w duchowy rozwój i zdolność zastosowania odniesień prowadzących do uwzględ-nienia głębszego spojrzenia na życie nie tylko w kategoriach intelektu, ale i w kategoriach zaangażowania woli.Wiara jest związana z uwzględnieniem sensu podtrzymującego w istnieniu świat i egzystencję każdej jednostki ludzkiej, stąd staje się jedynym bezpiecznym fundamentem odkrywania prawdy o Bogu, świecie i człowieku. Konfrontacja argumentów wiary i rozumu w za-gadnieniach bioetycznych stwarza możliwości podjęcia dyskusji uwa-runkowanej różnymi aspektami naukowej refleksji. Artykuły, tworzące pierwszą część :Rocznika”, są wynikiem interdyscyplinarnego odnie-sienia do fenomenu życia, eksperymentów i badań wskazujących na motywy etyczne sporu o człowieka we współczesnym świecie. Należy je traktować jako szansę na dialog, którego troską będzie życie osoby ludzkiej i implikacje moralne wynikające z jej godności, odzwiercie-dlającej jej obraz i podobieństwo do Boga. Podjęta problematyka relacji wiary i rozumu stanowi o treściach „Rocznika Teologii Katolickiej”, który oddajemy do rąk Czytelników w Roku Wiary.Słowa klucze: wiara, wiedza, rozum, doświadczenie, intelekt

Faith as a basis of the certainty of cognition

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)