Kuklo, Cezary

Studia Podlaskie

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

POZNAŃSKIE SPOTKANIA KOMP UTEROWE W dniach 1 i 2 grudnia 1995 r .  w Poznaniu odbyło się już drugie z kolei sym­pozjum poświęcone zastosowaniu metod komputerowych w warsztacie badawczym historyka i pracy dydaktycznej .  Jego organizatorami, podobnie j ak i pierwszego w 1994 r . 1 , były Komisja Metod Komputerowych Zarządu Głównego Polskiego To­warzystwa Historycznego, Polski Oddział Association for History Computing oraz Instytuty Historii Uniwersytetów im. Adama Mickiewicza w Poznaniu i Mikołaja Kopernika w Toruniu. Udział w nim wzięło blisko 60 historyków i nauczycieli hi­storii prawie ze wszystkich ośrodków akademickich kraju.  W większości należeli oni do średniego i młodszego pokolenia badaczy, choć nie zabrakło na spotkaniu po­znańskim uczonych o uznanym autorytecie w kraju i zagranicą. Te dwa fakty, tj . duża liczba uczestników i udział wybitnych profesorów zdają  się oznaczać nie tylko aktywizację środowiska historyków polskich współtworzących programy kompute­rowe, ale również wagę, j aką zaczyna ono przykładać do rozwoju badań z użyciem komputera. Celem konferencj i była z jednej strony wymiana własnych doświadcze1i i refleksj i naby tych w trakcie współpracy historyka-humanisty z „zimną" maszyną cyfrową, z drugiej ,  poznanie nowych specjalistycznych oprogramowań znajdujących się na warsztacie historyków i informatyków z nimi współpracujących . Otwarcia konferencji w imieniu organizatorów dokonali Bohdan Ryszewski (UMK) oraz Bohdan Lapis i Stanisław Sierpowski (UAM).  Dwóm sesjom plenar­nym przewodniczyli kolejno Antoni Mączak ( UW) i Jacek S.  Matuszewski (UL) .  Obrady zainaugurował referat .Jerzego Wisłockiego (Bibl. Kórnicka PAN) . Referent zwrócił w nim uwagę na brak w kraju wyspecjalizowanych ośrodków w zakresie wydawnictw źródłowych i zahamowanie tempa ukazywania się nowych opracowań dokumentacyj no-naukowych. Dlatego też zaproponował zorganizowanie przy Bi­bliotece Kórnickiej Centrum Elektronicznych Wydawnictw ij.istorycznych, które w zamierzeniu inicj atora miałoby programowo podejmować się edycji elektronicz­nej wielu źródeł o podstawowym znaczeniu w badaniach historycznych, a których duże rozmiary paraliżują jak dotąd wszelkie próby ich wydania drukiem. Dyrektor Biblioteki Kórnickiej wskazał przy tym na brak w obiegu naukowym wielu dia­riuszy sejmów z drugiej połowy XVIII wieku (np. sejmu konwokacyjnego 1764 r . ,  371  Sejmu Wielkiego) , z których tylko jeden - Sejmu Grodzieńskiego 1793 r. liczy wraz z całym aparatem krytycznym ok. 140 ark. wydawniczych. Adarri Bieniaszewski i Rafał T. Prinke (Bibl. f(órnicka PAN) zaprezentowali swoje kilkuletnie doświadczenia z pracy, w tym także trudności , nad elektroniczną edycją  spuścizny rękopiśmiennych materiałów pozostałych po prof. W. Dworzaczku. Autorzy referatu przypomnieli słuchaczom, że na. ich zawartość składa się blisko 62 tys. wypisów metrykalnych 429 parafii wielkopolskich sięgających aż do I wojny światowej , ok . 180- 190 tys. regestów z ksiąg grodzkich i kilkadziesiąt monogra­fi  rodzin szlachty wielkopolskiej zebranych przez samego autora w 22 tomach! Bliższe zapoznanie się z nimi przekonało pracowników Biblioteki Kórnickiej ,  że bez pomocy technik informatycznych praktycznie nie jest możliwe szersze ich udo­stępnienie gronu badaczy. Dzięki tej decyzji już w połowie 1 996 r. do środowiska historycznego trafi pierwszy CD-ROM zawierający elektroniczną edycję „Tek Dwo­rzaka" . Zdzisław Pentek (UAM) przedstawił garść ciekawych refleksji o użytkownikach komputerów w gronie zawodowych historyków oraz opinie poznańskich studentów historii na temat ich stosunku do maszyny cyfrowej , które co ciekawe, nie zawsze były jej przychylne. I choć spory odsetek młodzieży akademickiej nie przepada za komputerem (interesujące byłoby zapytać oto białostockich studentów historii) , to jednocześnie z badań referenta widać było wyraźne zj awisko obniżania się granicy wieku pierwszego kontaktu z maszyną. R. T. Prinke w przystępnym wykładzie scharakteryzował szerzej techniki, me­tody i standardy komputerowe wykorzystywane w naukach humanistycznych. Do tej wypowiedzi nawiązywał bezpośrednio kolejny referat autorstwa Jana Słowiń­skiego. Przybliżył on zebranym kilka nowoczesnych pro�esorów tekstu ,  które mogą być z dużym powodzeniem stosowane również w badanich historycznych . W opinii referenta od dotychczas używanych edytorów podstawowych i składów kompute­rowych wyróżniają się one posiadaniem licznych modułów jak: tekstowy, biurowy i multimedialny. Henryk Krystek (AP Poznań) swoje wystąpienie poświęcił blaskom i cieniom dotychczasowej komputeryzacj i archiwów realizowanej przez naszych południowych sąsiadów zza Odry. Omówił on szczegółowo aż 7 różnych systemów informatycznych wykorzystywanych obecnie przez archiwistów czeskich. W programie sympozj um poznańskiego nie zabrakło również rozważań natury ogólniejszej , rzec można by metodologicznej .  Właśnie w taki świat bardziej teo­retycznych niż praktycznych zastosowań komputera wprowadził referat B .  Lapisa pt .  „Komputeryzacj a  historiografi  - nadzieje i złudzenia" z jakże charakterystycz­nym podtytułem - Sugestie niemal programowe. Obrady sesji plenarnych zakończył referat Teresy Maresz , nauczycielki z X LO w Toruniu , w którym autorka (aktywna uczestniczka także I sympozjum) przedsta­wiła nowe programy informatyczne napisane w ostatnich paru miesiącach z myślą o ich wykorzystaniu w nauczaniu historii w szkole podstawowej i średniej .372 Dyskutanci poważnie rozszerzyli tematykę obrad sympozjum w zakresie moż­liwości aktualnego zastosowania komputerów w pracy badawczej . I tak Edward Mierzwa (WSP Olsztyn) sygnalizował rozpoczęcie w ośrodku olsztyńskim skano­wania tablic cl a sundzkiego celem przyszłej edycji elektronicznej . Z kolei S. Sier­pówski popierając ideę J .  Wisłockiego utworzenia Archiwum Elektronicznego do szybkiej edycj i  na dyskietkach dorzucił kapitalne źródło - raporty dyplomatyczne z okresu międzywojennego. Julia.n K . .Jan czak (UL) zaapelował o bardziej insty­tucjonalne wykorzystywanie powstających coraz liczniej indywidualnych systemów komputerowych, a także o swojego rodzaju ich recenzowanie, co mogłoby być pod­powiedzią potencj alnym użytkownikom. A.  Mączak zabierając głos zastanawiał się nad możliwością stosowania logiki do przewidywania. przyszłości. Druga część sympozjum, której przewodniczył Andrzej Biernat (NDAP) była poświecona prezentacj i ,  poprzedzonych krótką ogólną charakterystyką, oryginal­nych programów komputerowych oraz rożnorodnych baz danych . Podobnie jak i rok ternu , ta część konferencji pozna.iiskiej cieszyła. się dużym powodzeniem i wywołała . . .  naJwięceJ emocJL Bogdan Tropak i Andrzej Wałkówski (WSP Zielona Góra) zaprezentowali moż­liwość podjęcia interesujących badań nad dyplomatyką wieków średnich . Opraco­wany przez nich program „Diploma 3" już w chwili obecnej poprzez ba.danie pól tekstowych pozwala. śledzić przemiany redakcji niektórych formuł używanych w for­mularza.eh dokumentów XIV-XV w. Mirosław Pieó.kowski (KUL) przedstawił projekt budowy chronologicznego pro­gramu komputerowego , który ma. umożliwiać historykowi błyskawiczne przelicza.nie m.in. dat z kalendarza juliańskiego, rzymskiego, usta.la.nie dat świąt ruchomych, za.­ćmienia słońca., itp . Wśród słucha.czy propozycja młodego kolegi z Lublina. wzbu­dziła. jednakże sporo różnego rodzaju  uwag i wątpliwości, które zasygnalizowano referentowi. Dwie kolejne prezentacje ,  powstałych w AGAD w Warszawie - ba.z danych, spo­tkały się ze sporym zainteresowaniem uczestników sympozjum. Agnieszka. Barto­szewicz scharakteryzowała. pierwszą z nich - „Testamenty, inwentarze i oszacowania dóbr" mieszczan Starej i Nowej Warszawy. Zawiera. m.in. testamenty i inwentarze znajdujące się do tej pory w opasłym tomie Warszawa. Ekonomiczne 1223 ,  obecnie łatwiejsze do wykorzystania. dzięki indeksom: rzeczowemu , osobowemu i chronolo­gicznemu . Drugą - „Nobilitacje ,  indygenaty, tytuły polskie nadawane cudzoziem­com oraz genealogie" omówiła. Anna. Wajs .  U mieszczono w niej wszystkie informacje dotyczące blisko 1500 osób z archiwaliów oddziału I AGADu dostępne wg dowol­nego klucza. Wiesław Nowosad (UMK) zwrócił uwagę na niewykorzystywane do tej pory możliwości bazy CDS/ISIS w edycji jednorodnych źródeł historycznych . Natomiast J a.cek Jaskulski (UAM) za.prezentował zasady budowy i działania bazy danych prałatów i kanoników katedralnych w Koronie XV w. W pamięci kom­putera znajdują się już obszerne dane o 445 kanonikach poznańskich i 2/3 składu 373 kapituły gnieźnieńskiej (podstawowe dane osobowe, przebieg kariery kościelnej , wy­kształcenie, dane dotyczące rodziny, posiadany majątek i osiągane dochody, kariera w strukturach państwowych) .  Lidia Zyblikiewicz (UJ) z zespołu prof. Krzysztofa Zamorskiego udostępniła zainteresowanym bazę danych ludności Krakowa w 1880 r. przygotowaną na pod­stawie spisu powszechnego. Zapoznając się w miarę uważnie z wyżej wymienionymi oprogramowaniami trudno powstrzymać się jednakże od jednej ,  zasadniczej refleksji. Wydaje się, Że w tegorocznych prezentacj ach zabrakło systemów informatycznych umożliwiają­cych nie tylko elektroniczną rejestrację źródeł historycznych, o szerszej użyteczności badawczej ,  j ak choćby masowych, ale również błyskawiczne przetwarzanie ich za­wartości użytkownikom nawet bez specj alistycznego przeszkolenia komputerowego. W przerwie pozna1iskiego kolokwium odbyło się posiedzenie Komisji Metod Komputerowych ZG PTH i Polskiego Oddziału Association for Bistory and Com­puting poświęcone ocenie dotychczasowej działalności. Zebrani przyjęli sprawozda­nie przewodniczącego B. Ryszewskiego podkreślając w dyskusji Jego duże osobiste zaangażowanie organizacyjne w upowszechnianiu metod komputerowych w kręgu nauk humanistycznych. Także z pełnym przekonaniem w odzielnej uchwale poparli również inicjatywę utworzenia Centrum Elektronicznych Wydawnictw Historycż­nych. Na  koniec warto podkreślić, Że przez cały czas pobytu w Poznaniu uczestnicy kolokwium spotykali się na każdym kroku z atmosferą serdeczności i gościnności w kreowaniu której niemałą rolę odegra.li profesorowie B. Lapis i S. Sierpowski . Cezary Kuklo PRZYPISY 1 Materiały z pierwszego sympozjum (14 referatów) wraz z dyskusją zostały opublikowane na łamach nowej serii wydawniczej - „Historia i Komputery" , pod red. B. Ryszewskiego, t .  1 ,  Toruń 1995,ss. 127, Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. 374 

Poznańskie spotkania komputerowe

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)