recenzjaWydział Historyczno-Socjologiczny,
Uniwersytet w Białymstoku349-3511334935

Grinberg, Daniel

Białostockie Teki Historyczne

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Derek B. Scott, Sounds of the Metropolis: The 19th Century Popular Music in London, Paris, New York and Vienna, Oxford University Press, Oxford 2008, 293 pp.

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

DOI: 10.15290/bth.2015.13.17Daniel GrinbergWydział Historyczno-SocjologicznyUniwersytet w BiałymstokuDerek B. Scott, Sounds of the Metropolis: The 19th CenturyPopular Music in London, Paris, New York and Vienna, OxfordUniversity Press, Oxford 2008, 293 pp.Połączone wysiłki przedstawicieli nowej historii miast, nowej historii spo-łecznej, historii codzienności i historii kultury prędzej czy później musiały skon-centrować się na temacie tak atrakcyjnym i do niedawna zupełnie pomijanym,jak krajobraz dźwiękowy (sounds scape) miast XIX-wiecznych. Tylko w ostat-nich 15 latach odnotować należy numery specjalne czasopism (m.in. „UrbanHistory” May/2003) i monograﬁe takie, jak G. Paul, R. Schock, Sound des Jahr-hunderts: Gera¨usche, To¨ne, Stimmen 1889 bis Heute, F/M 2013; H. Schlaﬀer,Die City. Strassenleben in der Geplannten Stadt, 2009 Leipzig; A. Boutin, So-nic classiﬁcations in Haussman’s Paris, 2011; tej samej autorki City of Noise.Sound and Nineteenth Century Paris, Chicago 2015; Mark Smith, Listening tothe Nineteenth Century America, Chapel Hill 2001; G. Wood, Senses and theCity: The Production of Noise in Urban–Industrial America. 1890–1920. Re-cenzowana pozycja Dereka Scotta mieści się doskonale w ramach zainteresowańprezentowanych przez autorów powyższych dzieł, ale wyróżnia ją „szerokość”spojrzenia i nastawienie porównawcze.Autorów śledzących i odtwarzających wielkomiejskie dźwięki wczesnej eryprzemysłowej łączy przekonanie o jakościowej zmianie, która dokonała się w tejepoce. O ile wcześniej uciekano od typowych miejskich hałasów lub, przynaj-mniej, starano się je zagłuszyć, o tyle teraz przytłumione odgłosy ulicznegozgiełku – domokrążców, omnibusów, parowozów, straży ogniowej, gwizdkówpolicyjnych, syren fabrycznych, dzwonów kościelnych, gazeciarzy, kroków prze-chodniów – składały się na dźwiękową symfonię nowoczesności. Jej dumny słu-chacz odnosił wrażenie, że znajduje się w centrum wydarzeń, w awangardziecywilizacji i procesów modernizacyjnych. Od rana do wieczora, jak czuły baro-metr, nastawiony był na wyłapywanie i interpretowanie odgłosów napływającychz ulicy. Bez nich czułby się zapewne zagubiony.Nawet słynny ﬂaubertowski ﬂaneur – wyalienowany obserwator przechadza-jący się niespiesznie ulicami – nastawiony był na chłonięcie Miasta wszystkimizmysłami. Widoki, wonie i zapachy dopiero po skojarzeniu z warstwą dźwiękową350 Daniel Grinbergnabierały dlań pełnej mocy jako przeżycie. Przez cały XIX wiek zamożni Anglicyi Angielki fundowali sobie letnie wakacje we Włoszech, czy Grecji, aby w pełniposmakować niepowściągliwej cywilizacji południa Europy. Poetów europejskich(nie wyłączając naszych Wieszczów), od Goethego i Byrona po Rimbaude’a, ja-kaś siła fatalna pchała ku Wschodowi, a amerykańscy bohaterowie powieściHenry’ego Jamesa nie kryli fascynacji brytyjską angielszczyzną i towarzyszącajej ﬂegmą kulturową.Tak, bez wątpienia, wiek pary i elektryczności brzmiał swoiście; zupełnieinaczej niż wieki poprzednie. W tej sprawie możemy powołać się na wiedzęogólną o epoce, gazety, zapisy procesów sądowych, setki dzieł literackich wyczu-lonych na warstwę dźwiękową narracji, ale też na, nieliczne jeszcze wprawdzie,pozastudyjne nagrania utrwalone na cylindrach i najstarszych płytach Berlinera.Dzięki cylindrom Edisona dociera do nas głos Bismarcka i Wilhelma II, Kró-lowej Wiktorii i Franciszka Józefa, Piotra Czajkowskiego i Antona Rubinsteina,inżynierów Edisona i Francis Nightingale – przewodniczki pielęgniarek, WaltaWhitmana i Sary Bernhardt, wodza Geronimo, ostatnich Tasmańczyków posłu-gujących się rodzimym językiem i sachalińskich Ajnów zapisanych na cylin-drach Bronisława Piłsudskiego. Niewiele to jednak wnosi do kwestii krajobrazudźwiękowego dziewiętnastowiecznej ulicy. W tej sprawie należy zaufać Dere-kowi Scottowi.52-letni profesor i wykładowca Uniwersytetu w Leeds, a więc kolega Zyg-munta Baumana, to specjalista w dziedzinie „krytycznej muzykologii” oraz „so-cjologii historycznej muzyki popularnej i scenicznej” niemającej jeszcze, jak są-dzę, swojego polskiego odpowiednika. Muzykę analizuje przez pryzmat kulturyi ideologii. Stworzył własną oryginalną szkołę „społeczno-kulturowych badańmuzykologicznych”, koncentrującą uwagę na związkach muzyki XIX i XX wiekuz nacjonalizmem i imperializmem. Ponadto, komponuje i występuje profesjonal-nie jako śpiewak-solista. Ma w dorobku solidne studia takie, jak The Singing Bo-urgeois (1989), From the Erotic to the Demonic: On Critical Musicology (2003),czy Musical Style and Social Meaning (2010). Największą sławę przyniosła mujednak recenzowana pozycja.Z perspektywy czterech nieoﬁcjalnych „stolic kulturalnych” burżuazyjnegoświata drugiej połowy XIX wieku szkocki autor snuje opowieść o dokonującejsię wówczas swoistej rewolucji kulturalnej zapoczątkowanej przez gwałtownyrozwój i ewolucję muzyki popularnej. W każdym z miast-metropolii konkretneformy, w jakich objawiała się „nowa muzyka” były nieco odmienne. Wszędziejednak rzucała wyzwanie dotychczasowemu panowaniu muzyki poważnej. W tensposób w bólach rodził się przemysł rozrywkowy i dzisiejszy podział na sztukęwysoką i rozrywkę. Ale Scott na tym nie poprzestaje. Przedstawia społeczneuwarunkowania procesów dokonujących się w kulturze.Opisywana przezeń rewolucja kulturalna prezentowana jest jako efekt au-tentycznych napięć społecznych w łonie mieszkańców metropolii. Formy, styleRecenzja książki pt. Sounds of the Metropolis: The 19th Century Popular Music... 351i treści ówczesnej muzyki popularnej niosą ze sobą, jak dowodzi, rewolucyjnypotencjał polityczny. Całość wywodów składa się, poza wstępem, z dwóch zasad-niczych części. Część pierwsza koncentruje uwagę czytelników na społecznychkontekstach rewolucyjnych zmian w muzyce popularnej. W kolejnych rozdzia-łach jest omawiane pojawienie się muzyki komercyjnej, praw autorskich i sys-temu gwiazd; nowych form prezentacji muzyki (koncerty promenadowe, muzykataneczna, music-halle i cafe-concerty, występy minstreli, wodewile i operetki);zagrożenia dla moralności prywatnej i publicznej oraz porządku publicznegostwarzane przez nową muzykę i wreszcie pogłębiająca się przepaść między sztukąi rozrywką dobrze ucieleśniana w konfrontacji opery z operetką.Część druga zawiera analizę rewolucyjnych gatunków muzyki popularnej.Mamy tu studia poświęcone wiedeńskiemu walcowi i zmianom, jakie wywołałna salach tanecznych; recepcji Białych i Czarnych minstreli z Nowego Jorkuna scenach europejskich; repertuarowi londyńskich music-halli dla klas niższych(gdzie angielski zastąpiono cockneyem) oraz przesłaniom ideowym kabaretówz paryskiego Montmartre. Choć sztandarowe formy zyskującej na znaczeniu mu-zyki popularnej okazywały się w każdej z metropolii zupełnie inne w opiniiDereka Scotta, w dłuższej perspektywie czasowej powodowały podobne lub iden-tyczne konsekwencje w kulturze, życiu społecznym i polityce. Szkocki autor jestzarazem przekonany o narastającej pod koniec XIX wieku obecności muzykipopularnej (przebojów operetkowych, marszów wojskowych związanych z eks-pansją kolonialną, piosenek z tingel-tanglów i kabaretów) w dźwiękosferze wiel-komiejskich ulic wdzierającej się przez okna do uszu mieszkańców. Na przełomiewieków miejski hałas przeradza się w czytelną imperialistyczno-nacjonalistycznąperswazję.Całość wywodów brzmi kompetentnie i przekonywająco, choć nie wszystkietezy wyglądają na dobrze udokumentowane. Dziwić może pominięcie Peters-burga i Berlina, zmian w XIX-wiecznym balecie, czy konsekwencji wprowa-dzenia elektrycznej pianoli. W odróżnieniu od wcześniejszych publikacji, tymrazem autor nie zainteresował się tekstami piosenek popularnych w omawianejepoce. Można też podejrzewać, że kultury muzycznej naszej części Europy niezna bądź traktuje ją jako nieistotną. W tej sytuacji wypada uzbroić się w cierpli-wość, czekając aż rodzima muzykologia nawiąże do sprawdzonych zachodnichwzorów.

Derek B. Scott, Sounds of the Metropolis: The 19th Century Popular Music in London, Paris, New York and Vienna, Oxford University Press, Oxford 2008, 293 pp.

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

Crossref

Derek B. Scott, Sounds of the Metropolis: The 19th Century Popular Music in London, Paris, New York and Vienna, Oxford University Press, Oxford 2008, 293 pp.

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

Crossref

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w