Czech, Ewa K.

Białostockie Studia Prawnicze

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

315Rafał BiskupWOLNOŚĆ GOSPODARCZA W WYMIARZE PODMIOTOWYMWyd. Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin 2011 (ss. 553)Nie może budzić wątpliwości okoliczność, że zagadnienie wolności gospodar-czej stanowi jedną z kluczowych kwestii teorii i praktyki prawa. Wypowiedzi do-tyczące wolności gospodarczej mają, a przynajmniej powinny mieć, przełożenie na kształtowanie przestrzeni gospodarczej, w tym kreowanie stosunków prawnych w niej występujących. Podmioty prawa jako elementy tych stosunków kształtują ich treść, tworząc tym samym rzeczywistość prawną sfery gospodarczej. Prawidłowe ich zdefi niowanie, tj. pomiotów uprawnionych do korzystania z wolności gospodar-czej, należy określić jako wręcz priorytetowe. Za istotną z punktu widzenia rozwo-ju nauki, jak i praktyki prawa należy uznać recenzowaną monografi ę Rafała Biskupa pt.: „Wolność gospodarcza w wymiarze podmiotowym”. Pracę tę należy postrzegać jako opracowanie zasługujące na zainteresowanie i co istotne dające także asumpt do dalszego kreowania dyskursu naukowego, jak również odniesienia się do zawar-tych w niej poglądów przez przedstawicieli praktyki prawa. Istotnym aspektem rozwoju gospodarczego, urzeczywistniającego ideę podpo-rządkowywania się przez podmioty normom prawa bez konieczności stosowania przymusu państwowego, jest takie konstruowanie przepisów, których stosowanie nie będzie w społecznym odczuciu traktowane jako stojące w sprzeczności z rozu-mieniem sprawiedliwości.Słusznie zauważa Autor recenzowanej monografi i, że „nakładanie obowiązków na przedsiębiorcę, które skutkują określonymi zadaniami prospołecznymi, nie może być traktowane w kategoriach ograniczania wolności. Wpisuje się w treść wolności, podobnie jak pozostałe obowiązki o charakterze powszechnym”.1 Konieczne jest za-tem takie konstruowanie regulacji prawnych, których treść, w społecznym odczuciu, będzie w sposób zasadny np. nakładała obowiązki na podmioty prawa. Uzyskanie tak określonego, pożądanego skutku jest możliwe tylko przy poddaniu ocenie istoty wolności gospodarczej, a także katalogu podmiotów z niej korzystających i ewentu-alnej weryfi kacji istniejących poglądów w zakresie obu wskazanych wyżej kwestii.1 R. Biskup, Wolność gospodarcza w wymiarze podmiotowym, Lublin 2011, s. 10.316Recenzja książkiWydaje się, że właśnie taką koncepcję przyjął w swej pracy Autor. Wskazu-je on, że „swoboda gospodarcza, będąc jedną z podstawowych wolności jednostki, (…), ciągle wymaga redefi niowania. Konstatacja ta wynika z obserwacji procesów gospodarczych i rozwoju norm prawnych, bezpośrednio stanowiących materię go-spodarczą”.2 Dalej zauważa On, że „stanowienie prawa, którego centralnym punk-tem odniesienia jest wolność gospodarcza, nie powinno być procesem oderwanym od moralności. Oderwanie prawa od powszechnie uznawanych standardów moral-nych w przypadku stosunków gospodarczych prowadzi wprost do prawnej anarchii i gloryfi kacji relatywistycznych postaw konsumpcyjnych i nastawionych wyłącznie na osiągnięcie zysku. Tymczasem wolność gospodarcza nakłada na przedsiębiorcę także i obowiązki. Nie tylko w wymiarze prawnym, ale także moralnym. Odczytać je można, nie tyle z porządku moralnego, (…), ile przede wszystkim z przepisu art. 20 Konstytucji. Wolność gospodarcza wpisana jest w porządek gospodarki społecz-nej, jemu ma służyć i w takich granicach obowiązków powinna być także rozpatry-wana”.3 Autor recenzowanej monografi i podkreśla także, że „rzeczywista treść pojęcia przedsiębiorcy nie jest użyteczna tylko w warstwie prawnej, ale jest także w gospo-darce rynkowej barometrem prawdziwej, a nie tylko normatywnie zadeklarowanej wolności gospodarczej”.Wskazane powyżej przyjęcie przez Autora koncepcji opracowania, staranne ze-branie materiałów źródłowych i trafne stawianie odpowiedzi na pojawiające się py-tania pozwalają stwierdzić, że recenzowana monografi a z pewnością zasługuje na zainteresowanie nie tylko prawniczego środowiska naukowego, ale również przed-stawicieli praktyki prawa, a także innych biernych bądź czynnych uczestników ży-cia gospodarczego. Uzasadnienia przedstawionej wyżej przeze mnie opinii należy poszukiwać w rozległości podejmowanej przez Autora tematyki, co już samo wpływa na sto-pień trudności prowadzonych analiz. Dodatkowo na skomplikowany charakter pro-blematyki wpływa poruszanie kwestii z zakresu regulacji kilku gałęzi prawa, np. prawa konstytucyjnego, publicznego prawa gospodarczego czy prawa cywilnego. Rozważane zagadnienia nierzadko mają charakter interdyscyplinarny. Autor posia-da jednak cenną umiejętność prowadzenia spójnych rozważań nawet w zakresie tak szerokiej i zróżnicowanej materii. Na uwagę zasługuje także to, że Autor nie waha się przed wyciąganiem wniosków z analizowanych tekstów normatywnych, orzecz-niczych, czy poglądów doktryny. Wypada także zauważyć, że styl pracy jest jasny, a poruszane problemy są formułowane precyzyjnie. Recenzowane opracowanie ma dobrą, logiczną i spójną strukturę.2 Ibidem, s. 9.3 Ibidem, s. 10.317Recenzja książkiAutor podzielił rozważania zawarte w recenzowanej monografi i na dwie części. W pierwszej części Autor podejmuje problematykę relacji między państwem a wolnością. Rozpoczyna on od zdefi niowania państwa, biorąc za podstawę pojmo-wanie go jako związku terytorialno–personalnego, mającego strukturę hierarchicz-ną, wyposażonego w instrumenty prawnego oddziaływania wobec społeczności.4 Następnie odnosi się On, w swych rozważaniach, do określenia stosunku państwa do gospodarki na gruncie istniejących koncepcji polityczno–ekonomicznych i ty-pów zachowań państwa wobec gospodarki.Analizy zawarte w rozdziale II zostały poświęcone szczegółowemu przedsta-wieniu funkcji, jakie państwo ma do zrealizowania w gospodarce. Odnosząc się do tego zagadnienia Autor dokonał pewnego wyboru funkcji, który następnie uzasad-nił, charakteryzując poszczególne ich rodzaje. Szczególną uwagę zwrócił na te spo-śród nich, które łączą się z koniecznością ingerencji reglamentacyjnej oraz regula-cyjnej państwa. Osobno potraktował funkcję nadzorczo–kontrolną, która mimo że jest gwarantem realizacji pozostałych, posiada już swoją autonomiczną treść (np. w zakresie systemu kontroli przedsiębiorców). W trzecim rozdziale rozważaniom poddana została problematyka odnosząca się do pojęcia i zakresu wolności gospodarczej. Autor wyraża przekonanie, że punktem wyjścia dyskursu dotyczącego struktury prawnej ustroju gospodarczego jest idea wolności gospodarczej. Przyznaje On, że zasada wolności gospodarczej stanowi fi -lar fi lozofi czno–prawny konstrukcji ustroju wolnorynkowego. W jego przekonaniu, wolność ta nie tylko stanowi wzorzec dla pozytywnego systemu prawa gospodar-czego, ale również stwarza możliwości jego odpowiedniego aksjologicznego zako-rzenienia.5  W czwartym rozdziale I części pracy Autor podejmuje próbę zdefi niowania wolności gospodarczej w znaczeniu ustrojowym. Wychodzi On z założenia, że nor-matywną treść wolności gospodarczej, obowiązującą w Polsce, ustalić należy na kil-ku poziomach systemu prawnego, tj. np. ujęcia wolności gospodarczej w świetle jej członkostwa w Unii Europejskiej czy ujęcia wolności gospodarczej w świetle regu-lacji wolnościowych w gospodarce zawartych w Konstytucji RP.6  Treść rozdziału V została poświęcona konsekwencjom, jakie płyną z przyjętego założenia, że zasada wolności gospodarczej jest nie tylko zasadą konstytucyjną, pra-wem wolnościowym negatywnym, ale również jest zasadą prawa. Zdaniem Autora, wynikają z powyższego ustalenia określonego rodzaju konsekwencje, zarówno dla 4 Ibidem, s. 17.5 Ibidem, s. 99.6 Ibidem, s. 135.318Recenzja książkiustawodawcy zwykłego, jak i dla administracji gospodarczej. Zostały one przedsta-wione w dalszych treściach monografi i.7 Rozważania Autora w części drugiej pracy dotyczą określenia kręgu podmio-tów, którym przysługuje wolność gospodarcza. W rozdziale I podejmuje On próbę przybliżenia istoty podmiotu uprawnione-go do korzystania z wolności gospodarczej. Wyprowadza wnioski o rzeczywistym podmiotowym zakresie „wolności gospodarczej”, nie tracąc z pola widzenia faktu, że wolność gospodarcza jest także pojmowana jako prawo wolnościowe o charakte-rze negatywnym.8 W kolejnych trzech rozdziałach poddaje On rozważaniom instytucję przedsię-biorcy w świetle postanowień ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, za-gadnienie osoby fi zycznej będącej przedsiębiorcą, czy w końcu problematykę jed-nostek organizacyjnych postrzeganych jako podmioty wolności gospodarczej. W rozdziale V Autor poświecił swą uwagę problematyce prowadzenia działal-ności gospodarczej przez państwo i jednostki samorządu terytorialnego. Przyjmuje On jako założenie tezę, że są to podmioty wolności gospodarczej.9 W konsekwencji przyjęcia tego założenia, dokonuje On przeglądu prowadzenia działalności gospo-darczej przez podmioty publiczne. Ostatni rozdział drugiej części pracy poświęcony został zagadnieniu prowa-dzenia działalności gospodarczej przez podmioty zagraniczne. Autor przyjmuje za punkt wyjścia podział na osoby zagraniczne i przedsiębiorców zagranicznych. Szczegółowo wyjaśnia podstawy ich aktywności gospodarczej na terenie Państwa Polskiego. Poddaje On także rozważaniom kategorię tymczasowych przedsiębior-ców zagranicznych. Autor porusza w ocenianej monografi i wiele różnorodnych zagadnień, rów-nież tych wykraczających poza sferę stricte prawną. Nie występują jednak znaczące „odejścia” od głównego wątku rozważań. Świadczy to o profesjonalnym poziomie warsztatu naukowego Autora, który pozwolił mu na logiczne opracowanie złożonej problematyki.Recenzowana monografi a Rafała Biskupa „Wolność gospodarcza w wymiarze podmiotowym” zawiera nowe ujęcie zagadnienia wolności gospodarczej i bez wąt-pienia stanowi istotny głos w dyskusji na temat zakresu podmiotów mogących z niej korzystać.Dr hab. Ewa K. Czech prof. UwB7 Ibidem, s. 182.8 Ibidem, s. 229.9 Ibidem, s. 346.

Rafał Biskup, Wolność gospodarcza w wymiarze podmiotowym, Wyd. Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin 2011 (ss. 553)

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

Crossref