Uniwersytet w Białymstoku. Wydział Filologiczny. Instytut Filologii Wschodniosłowiańskiej421-42

Baczewska-Murdzek, Agnieszka

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

STUDIA WSCHODNIOSŁOWIAŃSKIE TOM 16, ROK 2016SPRAWOZDANIADOI 10.15290/sw.2016.16.33Międzynarodowa Konferencja Naukowa „Estetyczne modele literaturyrosyjskiej”, Białystok, 17–18 września 2015 r.W dniach 17–18 września 2015 r. w murach Wydziału Filologicznego Uni-wersytetu w Białymstoku odbyła się międzynarodowa konferencja naukowa zor-ganizowana przez Katedrę Rosyjskiej Literatury Współczesnej Instytutu FilologiiWschodniosłowiańskiej UwB. W spotkaniu, które otworzyła Dyrektor IFW UwBProfesor dr hab. Wanda Supa, wzięli udział przedstawiciele licznych akademickichośrodków krajowych, a także goście z Rosji, Białorusi i Ukrainy.Inicjujący obrady wykład Пути и cross-пути анализа современной русскойлитературы Tatiany Knecht z Narodowego Uniwersytetu w Moskwie poświęco-ny został określeniu miejsca współczesnej literatury w historii literatury rosyjskiej.Po ustaleniu, czym jest sama współczesność, jak ją można rozumieć i deﬁniować,autorka wystąpienia wskazała i porównała różnorodne metody analizy tekstów wy-wodzących się ze współczesnej literatury rosyjskiej. W dalszej kolejności prelegentkazwróciła uwagę na aktualność kategorii estetyki klasycznej (tj. piękno, harmonia,mimesis) w rozważaniach nad tekstami autorów współczesnych, a także przyjrza-ła się relacjom tychże kategorii z pojęciami i kategoriami antyestetyki (takimi jakbrzydota, chaos, trasz).Podczas dwudniowych obrad wygłoszono referaty poświęcone różnorodnym za-gadnieniom doskonale wpisującym się w dyskusję nad tak zwaną „tradycją kluczo-wą”, istniejącą w świadomości pisarskiej, reﬂeksji teoretycznej i krytycznoliterac-kiej. Wśród nich grupę najliczniejszą stanowiły wystąpienia, w których omówionezostały strategie twórcze poszczególnych pisarzy.Tak więc, Nel Bielniak (Uniwersytet Zielonogórski) w swym wystąpieniu Pięk-no i brzydota w opowiadaniach Aleksandra Kuprina zwróciła uwagę na fakt, iżw wielu utworach autora Jamy pojawia się motyw względności estetycznych ide-ałów. Pisarz często zauważa piękno, które nie rzuca się w oczy, a nawet doszuku-je się go w rzeczach powszechnie uważanych za odrażające. Odnajdując pierwiastekpiękna chociażby w martwym ciele ludzkim, Kuprin zabiera głos w kulturowo-ﬁlo-zoﬁcznym dyskursie przełomu XIX i XX wieku.Transformację tradycyjnych kategorii estetycznych piękna i brzydoty, tym ra-zem w przestrzeni postmodernistycznej, prześledziła w swym referacieМежду пре-красным и ужасным: эстетика зла в повести А. Королe¨ва «Голова Гоголя»422 SPRAWOZDANIAOlga Joskiewicz (Grodzieński Uniwersytet Państwowy im. Janki Kupały). Badacz-ka wysunęła tezę o obecności w pisarskiej świadomości autora Nocnych głosówdwóch literackich tradycji: racjonalizmu doby Oświecenia i realizmu groteskowego.Centralne miejsce w estetyce A. Koroliowa zajmować mają kategorie zła, śmierci,tyranii, ale też dobra, piękna wolności. Oksymoroniczne zestawienie przeciwstaw-nych pojęć jest, zdaniem autorki wystąpienia, naczelną zasadą poetyki Koroliowai świadczy o kognitywnym kryzysie autora.Z kolei Irina Siereda z Białoruskiego Uniwersytetu Państwowego w Mińskuwygłaszając referat Тип «подлинного» художника в прозе В. Маканина zwróci-ła uwagę na szczególną obecność w utworach rosyjskiego pisarza postaci twórców,ludzi utalentowanych, artystów. Kreując takich właśnie bohaterów Makanin prze-chodzi, jej zdaniem, proces samopoznania. Badaczka stawia tezę, iż makaninowskieportrety, zdolnych w szczególny sposób zgłębić naturę świata, postaci są zawszeautobiograﬁczne.Niektóre analizy poświęcone były też badaniom nad żywotnością i funkcjonal-nością modeli estetycznych literatury w ujęciu komparatystycznym. Iwona Mityk(Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach) w wystąpieniu Anastazja Kamień-ska Aleksandry Maryniny a Herkules Poirot i Sherlock Holmes omówiła relacje po-między powieściami Marininy a modelem klasycznej powieści detektywistycznej.Prelegentka poruszyła zarówno kwestię kreacji głównej bohaterki, jak i wykorzy-stania schematów konstrukcyjnych charakterystycznych dla tego gatunku, a mody-ﬁkowanych przez współczesnych twórców literatury na świecie.Referat Этика русской классики в творчестве американского писателяХХ века. Толстой, Достоевский и Джон Гарднер Natalii Sierżant z Białoruskie-go Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Tanka w Mińsku to próbarecepcji motywów Dostojewskiego i Tołstoja w utworach Johna Gardnera. Prele-gentkę zainteresowało zwłaszcza nowe ujęcie motywu zbrodni i kary, poszukiwaniaidentyczności, korzeni, prawdy, idylliczny chronotop współczesnej amerykańskiejsielanki, a także polemika z estetycznymi poglądami Lwa Tołstoja w pracy Gard-nera „On moral ﬁction (1978).Jurij Piataczkow (Białoruski PańtwowyUniwersytet Pedagogiczny im. M. Tan-ka, Mińsk) w wykładzie Философия Красоты в поэтическом творчествеФ.И. Тютчева и Э.Э. Дикинсон wskazał na realizację estetycznych założeń „po-ezji czystej” i medytacji poetyckiej w liryce F. Tiutczewa i E. Dickinson w od-niesieniu do szkoły parnasistów. Prelegent zwrócił uwagę na nowatorski podejściei oryginalne realizacje konkretnych założeń teoretyków sztuki czystej w twórczościobojga poetów.Rozważania na temat obecności estetycznych modeli znanych z tzw. kultu-ry popularnej w dziełach rosyjskiego klasyka przedstawił w referacie „Tajemnicaowa wielka jest” – Antoniego Czechowa polemika z love story mgr Artur Sadecki(Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie). Autor wystąpienia, nawiązującdo teorii uniwersaliów literackich Patricka C. Hogana, według której istnieją uni-wersalne wzorce narracyjne, oparte na stałych reakcjach emocjonalnych odbiorcy,dokonał analizy narratologiczno-kognitywnej kilku opowiadań rosyjskiego pisarza,wskazując na mechanizmy literackiej „polemiki” Czechowa z tradycyjną narracjąromantyczną i jej emocjonalną recepcją. Zdaniem badacza Czechow kończy epokęSPRAWOZDANIA 423wielkich love story w literaturze rosyjskiej XIX wieku i tym samym otwiera poledo modernistycznych poszukiwań w sferze uczuciowej.W czterech, spośród zaprezentowanych na konferencji, artykułach podjętopróbę reﬂeksji nad strukturą modeli estetycznych w rosyjskim dramacie. Rozważa-nia nad utworami, które łączy nie tylko polemika ze strategią dyskursu miłosnegorealizująca się w prześmiewczej kreacji postaci Don Juana, ale też rok ich po-wstania (2014) podjęła w wystąpieniu Schemat – Klisza – Reinterpretacja? DonJuan w najnowszej dramaturgii rosyjskiej Jadwiga Gracla (Uniwersytet Warszaw-ski). Zdaniem prelegentki oba omawiane utwory (jeden z nich to komedia, drugi totragedia) można rozpatrywać jak lustrzane odbicia.Próbę zarysowania autorskich strategii dramaturgów rosyjskojęzycznych Bia-łorusi i Rosji końca XX i początku XXI wieku w aspekcie porównawczym w wystą-pieniu Эстетические модели Е. Поповой и русских драматургов конца ХХ –начала ХХI вв. podjęła reprezentująca Białoruski Państwowy Uniwersytet w Miń-sku Jeliena Liepiszewa. W oparciu o analizę kreacji bohaterów, zarysowanie kon-ﬂiktu, organizację chronotopu autorka postawiła tezę, iż praktyka twórcza częścidramaturgów (E. Popowa, A. Galin, M. Arbatowa, N. Kolada) świadczy o ich dą-żeniu do odnowienia tradycji realistycznej, innych zaś o zbliżaniu się do estetkimodernizmu (L. Pietruszewska, A. Kazancewa) czy postmodernizmu (L. Pietru-szewska, O. Kuczkina).Problem języka, jako subiektu w przestrzeni współczesnego rosyjskiego drama-tu, był przedmiotem zainteresowania Macieja Pieczyńskiego (Uniwersytet Szczeciń-ski). Jego wystąpienie Текст как персонаж новейшей русской драматургии by-ło próbą odpowiedzi na pytanie o miejsce samego tekstu w strukturze współczesnejsztuki teatralnej. Zdaniem prelegenta w dramatach wykorzystujących dokumental-ną technikę Verbatim nadrzędna rola słowa sprawia, iż zasada mimesis ustępujemiejsca diatezie.Technice Verbatim w teatrze rosyjskim poświęciła swoje wystąpienie takżePaulina Charko-Klekot (Uniwersytet Śląski w Katowicach). Jej referat Techni-ka VERBATIM – przyszłość dramatu dokumentalnego? Jelena Isajewa i jej te-atr non-ﬁction to próba analizy twórczości autorki sztuki Dok.tor, a także po-równania wypracowanego przez nią modelu dramatu dokumentalnego z osiągnię-ciami innych twórców tego gatunku, zwłaszcza dramaturgów wywodzącymi sięz Teatru.doc.Jeden z wygłoszonych referatów omawiał technikę reportażu. Sylwia Kryńska--Kawka (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie) w wystąpieniu Woj-na widziana oczami dzieci, na podstawie reportażu Swietlany Aleksijewicz „Ostatniświadkowie. Utwory solowe na głos dziecięcy” opisała dążenie autorki dokumen-tu do przekazania prawdy o cierpieniu w obliczu wydarzeń II Wojny Światowejpoprzez przedstawienie ich czytelnikowi w relacjach dzieci.Część wystąpień poświęcona była reﬂeksji uogólnionej i teoretycznoliterackimrozważaniom na temat estetycznych modeli mających wpływ na obraz współczesnejliteratury rosyjskiej. W referacie Куртуазные маньеристы как апологеты чи-стого искусства Tatiana Daniłowicz z Białoruskiego Państwowego UniwersytetuPedagogicznego im. M. Tanka podjęła rozważania nad specyﬁką rozumienia sztukiczystej w manifestach Orderu kurtuazyjnych manierystów – rosyjskiego ugrupowa-424 SPRAWOZDANIAnia literackiego lat 80. XX wieku, zestawiając takie podejście z zachodnioeuropejskąi rosyjską tradycją interpretacji tej koncepcji.Rozważania na temat estetycznych modeli mających wpływ na obraz współ-czesnej literatury rosyjskiej na płaszczyźnie stricte teoretycznej kontynuowane byływ referacie По ту сторону «достоверности»: документальный монтаж в со-временной русской литературе Andreja Tesli (Uniwersytet Państwowy OceanuSpokojnego w Chabarowsku). Rosyjski badacz zwrócił uwagę na aktywne odrodze-nie się w literaturze rosyjskiej lat 90. gatunku „montażu dokumentalnego”, którywykorzystuje dziś „wiarygodność” jako środek stylistyczny. Poprzez ukrycie osobyautora autentyczność zostaje w nim oddzielona od „efektu autentyczności”, co pro-wadzi do strategii „delikatnego zarządzania” czytelniczymi interpretacjami ”.Na Konferencję zgłoszono także inne referaty:Irena Rudziewicz (Uniwersytet Warmińsko-Mazurski) w wystąpieniu zatytuło-wanym Горьковские эстетические категории в рассказах Василия Шукшинаomówiła zasady modelowania świata w utworach autora Cudaka.Tatiana Awtuchowicz (Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach)w referacie Прекрасное и безобразное в поэтическом мире Марии Степановойprzedstawiła wzajemne relacje i oddziaływanie na siebie obecnych w omawianejprzez nią poezji kategorii estetycznych piękna i brzydoty w aspekcie tradycji i no-watorstwa.Irina Plechanowa (Irkucki Uniwersytet Państwowy), ref. Игра в примитивкак вектор выхода из тупика постмодернизма (поэзия и проза 2000-х),zwróciła uwagę na zmiany, jakie dokonały się w najnowszej sztuce rosyjskiej (kon-centracja na autoreﬂeksji, wyzwolenie się od związków z realnym życiem) i ichnastępstwach (problemy z ontologicznym potwierdzeniem statusu twórcy i jegodziałalności) prowadzące do zwrotu w stronę stylistyki prymitywizmu (gra z pro-stą formą).Olga Troﬁmowa (Państwowy Uniwersytet w Tiumeniu), ref. Серия «Приклю-чения сестры Пелагии» Бориса Акунина и дилогия «В лесах» и «На горах»Андрея Печерского: общее и особенное, podjęła próbę analizy porównawczej mo-deli estetycznych typowych dla wymienionych w tytule referatu „zawołżańskich”utworów literatury pięknej XX i XXI wieku koncentrując się na założeniach struk-turalno-kompozycyjnych i typologii postaci.Dr Lilija Cibizowa (Wszechrosyjski Państwowy Uniwersytet Kinematograﬁiim. S.A. Gierasimowa), ref. Жизнь как трагедия в прозе Андрея Платоноваи кинематографе Александра Сокуров, rozpatrzyła specyﬁkę funkcjonowania ka-tegorii „tragiczne” w języku literatury pięknej i sztuce wizualnej, zwracając uwagęna dialog, w jaki wstępują obie sztuki, stwarzając tym samym nowe możliwościpojmowania tragizmu ludzkiego istnienia.Olga Agaponowa (Grodzieński Państwowy Uniwersytet im. Janki Kupały),ref. Лирический дискурс Олеси Николаевой: от жанра/модальности к типамкоммуникации, poświęciła swoje wystąpienia modelom estetycznym w przestrzenirosyjskiej poezji.Aliona Bogdziewicz (Grodzieński Uniwersytet Państwowy im. J. Kupały), ref.Книга спасенная и спасающая: социокультурный анали, omówiła problem funk-cjonowania dzieła literackiego we współczesnym społeczeństwie.SPRAWOZDANIA 425W programie konferencji znalazły się także wystąpienia pracowników Uni-wersytetu w Białymstoku: Eschatologiczny wymiar nocy w późnej poezji AfanasijaFeta – Joanny Dziedzic, Estetyczna polifonia w dramatach Władimira Sorokina– Weroniki Biegluk-Leś, «Новый реализм» – вариант Захара Прилепина – EwyPańkowskiej,Między buntem a ucieczką. Źródła absurdu w opowiadaniu WładimiraSorokina „Nastia” – Agnieszki Baczewskiej-Murdzek.Z uwagi na skrótowy charakter niniejszego opracowania przedstawiono w nimjedynie główne tezy wystąpień i naszkicowano przebieg obrad w okrojonej formie.Z uwagi na kameralny charakter Konferencja stanowiła dobre forum dyskusjii wymiany poglądów. Organizatorzy wyszli z założenia, iż specjalistyczne spotka-nie okaże się bardziej efektywne niż rozległe tematycznie, przekrojowe konferencjei przyczyni się do zacieśnienia współpracy naukowej różnych ośrodków.Wygłoszonena nim referaty będą zebrane w monograﬁi naukowej, która zostanie przygotowa-na w 2016 r.Agnieszka Baczewska-MurdzekBiałystok

Międzynarodowa Konferencja Naukowa „Estetyczne modele literatury rosyjskiej”, Białystok, 17–18 września 2015 r.

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Międzynarodowa Konferencja Naukowa „Estetyczne modele literatury rosyjskiej”, Białystok, 17–18 września 2015 r.

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w