Snopko, Jan

Studia Podlaskie

Jan Snopko

Crossref

Sesja naukowa: „Białystok w 80-leciu. W rocznicę odzyskania niepodległości 19 II 1919-19 II 1999" Białystok, 19 lutego 1999 r.

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

STUDIA PODLASKIE tom IX BIAŁYSTOK 1999 Sesja naukowa „Bia łystok w 80-leciu. W rocznicę odzyskania niepodległości 19 II 1919 - 19 II 1999" Bia łystok, 19  lutego 1999 r. W osiemdziesiątą rocznicę odzyskania niepodległości przez Białystok Instytut Historii UwB zorganizował sesję naukową poświęconą tym wydarzeniom oraz dziejom miasta i regionu z perspektywy ostatniego osiemdziesięciolecia. W konferencji wzięli udział obok historyków także socjolodzy i językoznawcy. Uroczystość zaszczyciły władze miasta z prezydentem Ryszar­dem Turem na czele oraz wyjątkowo licznie zebrana publiczność, w tym dużo młodzieży szkół średnich. Otwarcia sesji dokonał wicedyrektor Instytutu Historii dr hab. C. Kuklo. Dziekan Wydziału Humanistycznego prof. dr hab. A. Dobroński także serdecznie powitał przedstawi­cieli władz i zebraną publiczność. Pierwszy referat, zatytułowany „Białystok - odzyskiwanie niepodległości (listopad 1 9 1 8- luty 1 9 1 9)",  wygłosił mgr Adam Miodowski. Podkreślił on, ż e  także w Białymstoku podję­to próbę odzyskania niepodległości już w listopadzie 1 9 1 8  roku, jednak akcja ta została po kilku dniach stłumiona przez siły niemieckie. Na Wschodzie Niemcy ciągle pozostawali bar­dzo silni i chcieli zachować kontrolę nad szlakiem kolejowym wiodącym z Ukrainy do Prus Wschodnich. Tak więc na pełną niepodległość trzeba było poczekać do lutego roku następne­go. Następnie swoje uwagi i przemyślenia zaprezentował dr Jan Jerzy Milewski w wystąpieniu pt. „Między Warszawą a Wilnem". Podkreślił on szczególne położenie Białegostoku i woje­wództwa, oraz jego „ciążenie" z jednej strony ku Wilnu, ale także ku Warszawie. Do tego do­chodziła jeszcze bardzo skomplikowana struktura narodowościowa i Wilno było ważnym ośrodkiem kulturalnym i religijnym dla wielu narodów zamieszkujących kresy północno­wschodnie II Rzeczypospolitej. Kolejne wystąpienie dr Józef Maroszek poświęcił Kościołowi św. Rocha jako pomnikowi Niepodległości. Zostało ono oparte na kwerendzie w archiwach petersburskich. Budowa no­wych kościołów w Białymstoku była w okresie zaborów hamowana przez władze carskie. Nie­które projekty mogły więc doczekać się realizacji dopiero w okresie II Rzeczypospolitej. Projekt kościoła na wzgórzu św. Rocha powstał w pracowni Piusa Dziekońskiego. Jego autorem był architekt Oskar Sosnowski. Świątynia zastąpiła rozebraną kaplicę św. Rocha. Imponujący obiekt dobrze wpasował się w historyczny układ urbanistyczny miasta. Inkastellowana archi­tektura kościoła św. Rocha nawiązuje do architektury sakralnej Wielkiego Księstwa Litewskie­go, a także Jasnej Góry. Prof. dr hab. Antoni Mironowicz mówił z kolei o świątyniach prawosławnych na Białostoc­czyźnie po roku 1 9 1 8 .  Podkreślił on, że kościół obrządku wschodniego był od zawsze yv Bia-254 łymstoku, a w 1 9 1 8  r. było w tym mieście osiem świątyń prawosławnych (w tym cztery garni­zonowe cerkwie pułkowe). Najważniejszą była oczywiście cerkiew św. Mikołaja. W okresie międzywojennym niektóre cerkwie (zwłaszcza garnizonowe) przekształcono w kościoły kato­lickie. Zasadnicze zmiany dały się zauważyć dopiero po roku 1 9 8 1 ,  kiedy to zaczęły powsta­wać nowe parafie prawosławne i cerkwie. Obecnie funkcjonuje 10 parafii prawosławnych i dynamicznie rozwija się budownictwo świątyń prawosławnych. Po przerwie efekty swoich badań mogli zaprezentować nie tylko historycy, ale też przed­stawiciele innych dyscyplin naukowych. Prof. dr hab. Jan Nosowicz omówił nazewnictwo ulic w Białymstoku i zmiany z tym związane. Masowe przemiany spowodowane były głównie zmia­nami politycznymi. Po roku 1989 zauważalna jest między innymi tendencja do przywracania starych przedwojennych nazw ulic oraz nadawania nazw związanych z regionem. Następnie socjolog prof. dr hab. Andrzej Sadowski przedstawił referat pt. „Białystok jako miasto zróżnicowane etnicznie" .  Demokratyzacja życia społeczno-politycznego nie eliminuje procesów etnicznych, a czasem je nawet aktywizuje. Białystok był w XIX w. miastem żydow­sko-polskim, następnie w latach 1 9 19-1939 miastem polsko-żydowskim, w którym Żydzi za­chowywali silną odrębność i segregację terytorialną. W okresie 1 945-1980 było to zdaniem referenta miasto polskie, a po roku 1980  miasto polsko-białoruskie. W Białymstoku nie ma gett etnicznych, ale obie główne grupy narodowościowe zachowują silną więź społeczno-et­niczną (rodzinną, towarzyską). Potencjalnie niebezpieczne jest nakładanie się podziałów etnicz­nych na polityczne i światopoglądowe. Referent podkreślił, że w mieście zachodzi proces instytucjonalizacji grup etnicznych i ich uobywatelnienia. Prof. dr hab. Witold Marciszewski przypomniał światowej sławy matematyków związanych z Białostocczyzną. Podkreślił on, że polska logika matematyczna w okresie II Rzeczypospolitej była na bardzo wysokim, światowym poziomie. Z regionem białostockim związani byli wybit­ni naukowcy (pochodzenia żydowskiego): Emil Post ( 1 8 97-1 954) i Alfred Lindenbaum ( 1904-- 1 941 ) .  Urodzony w Augustowie E. Post wyemigrował do USA, ale często przypominał polskie korzenie. Z kolei A. Lindenbaum przebywał w Białymstoku w latach 1 939-194 1 .  Ostatnie wystąpienie prof. dr hab. Adam Dobroński poświęcił na refleksje nad obrazem Białegostoku widzianego oczyma przyjaciół i obcych. Nie zawsze były to oceny dla miasta przy­chylne i pozytywne. W początkach II Rzeczypospolitej obraz miasta rysował się raczej w ciem­nych barwach (miasto brudne, bez perspektyw rozwoju gospodarczego). Po doświadczeniach wojny 1920 r. miało ono opinię także miasta „komunistycznego" i „ruskiego" .  Ale z czasem Białystok doczekał się też bardziej przychylnych ocen; zwracano uwagę na życzliwość miesz­kańców, zaradność i energię przemysłowców oraz przebudowę centrum miasta. Po wystąpieniach referentów rozwinęła się dość ożywiona dyskusja. Następnie Dziekan prof. dr hab. Adam Dobroński dokonał krótkiego podsumowania sesji i zapowiedział publika­cję materiałów pokonferencyjnych. Warto podkreślić, iż obrady przebiegały w serdecznej i przyjaznej atmosferze, o co postarali się organizatorzy. Przebieg spotkania oraz zainteresowa­nie ze strony publiczności wykazały potrzebę organizowania tego typu sesji w przyszłości. Jan Snopka 2 5 5  

Sesja naukowa: „Białystok w 80-leciu. W rocznicę odzyskania niepodległości 19 II 1919-19 II 1999" Białystok, 19 lutego 1999 r.

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Crossref

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)