Snopko, Jan

Studia Podlaskie

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

338 Recenzje Henryk Laskiewicz , Kultura fizyczna na Wileńszczyźnie w latach 1 900-1939. Zarys monogra­ficzny dziejów, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 1998 ,  ss. 224.  Dzieje kultury fizycznej na północno-wschodnich kresach Rzeczpospo­litej nie cieszyły się dotąd szerszym zainteresowaniem historyków. Dobrze się więc stało, iż profesor Henryk Laskiewicz podjął się trudu przygotowa­nia zarysu monograficznego problemu kultury fizycznej na Wileńszczyźnie w latach 1900-1939. Jest to próba wypełnienia niewątpliwej luki w bada­niach nad historią kultury fizycznej tej części ziem byłej Rzeczpospolitej . Praca została oparta głównie o obszerną i wnikliwą kwerendę prasy oraz ar­chiwalia przechowywane w Centralnym Archiwum Wojskowym i materiały źródłowe już publikowane. Zwraca jednak uwagę brak wykorzystania archi­waliów wileńskich, które przecież od wielu już lat są dostępne dla polskich badaczy: Książka ma układ chronologiczno-rzeczowy i składa się z sześciu roz­działów oraz bardzo obszernych aneksów, które stanowią połowę objęto­ści recenzowanego wydawnictwa. Pierwszy rozdział ma charakter wstępnyi traktuje o początkach kultury fizycznej pod zaborami (właściwie jednymzaborem - oczywiście rosyjskim) do 1914 roku. Kwestie te jednak Au­tor potraktował bardzo pobieżnie , wymieniając niektórych działaczy i or­ganizacje kultury fizycznej z Wilna (m.in. Wileńskie _ Towarzystwo Cykli­stów, Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół" , Wileńskie Towarzystwo Wioś­larskie) .  Zarówno w pierwszym rozdziale, jak i w całej pracy, brakuje jednak osadzenia kultury fizycznej w realiach politycznych, społecznych i ekono­micznych Wileńszczyzny. A przecież choćby takie kwestie , jak system pra-Recenzje 339 wny państwa rosyjskiego i możliwość zakładania stowarzyszeń, rola w tym względzie tak zwanego manifestu październikowego cara z 1905 r. oraz ukazu "o stowarzyszeniach i związkach" z marca 1906 r . ,  miały dla rozwoju wy­chowania fizycznego i sportu ogromne znaczenie. Kompletną "białą plamą"jest też okres 1 914-1918 ,  z przyczyn zapewne oczywistych, ale też Autor słowem nie komentuje wpływu wydarzeń wojennych na możliwości pracy na niwie wychowania fizycznego i sportu. Główne zagadnienia organizacyjne związane z rozwojem kultury fizycz­nej w latach 1 918-1939 przedstawione zostały w rozdziale drugim. Autor doliczył się 66 klubów i kół sportowych w samym Wilnie i tylko 20 takich placówek w innych miejscowościach regionu. Rola i znaczenie samego Wilna były tu bez wątpienia dominujące, tym bardziej , że organizacje w terenie były często efemeryczne i działały słabiej . N a uwagę zasługuje dobrze zaak­centowane przez H .  Laskiewicza zaangażowanie Uniwersytetu Stefana Ba­torego (USB) na rzecz rozwoju kultury fizycznej . Na Uniwersytecie działała Senacka Komisja Sportowa, przekształcona później w Komisję Wychowania Fizycznego USB .  Wychowanie fizyczne wprowadzono jako przedmiot obo­wiązkowy do programu studiów, a problematyka ta znalazła swoje odzwier­ciedlenie w badaniach podejmowanych przez wileńskich naukowców. Wielu profesorów i studentów działało aktywnie w Akademickim Związku Sporto­wym oraz innych organizacjach sportowych i turystycznych. W dalszej części pracy Autor przedstawił ważniejsze kluby i towarzy­stwa sportowe międzywojennego Wilna, dzieląc je na akademickie, wojskowe oraz grupę innych placówek obejmującą kluby specjalistyczne, robotnicze, mniejszości narodowych itp .  Liczebnością i zakresem działania wyróżniały się zwłaszcza organizacje akademickie (Akademicki Związek Sportowy, Aka­demicki Związek Morski, Akademicki Związek Włóczęgów, Żydowski Aka­demicki Klub Gimnastyczno-Sportowy) i wojskowe - jak Wojskowy Klub Sportowy "Pogoń" , Wojskowy Klub Sportowy "Śmigły" , Towarzystwo Spo­rtowe "Wilia" i wiele innych, w których skupiała się kadra zawodowa wojska.W śród organizacji mniejszości narodowych wyróżniało się Żydowskie To­warzystwo Gimnastyczno-Sprtowe "Makkabi" . Warto nadmienić ,  że około20 procent członków tych wszystkich organizacji stanowiły kobiety. Dużo miejsca w pracy zajmują sprawy organizacyjne, w tym ponadlo­kalne agendy, instytucje i związki sportowe. Autor przedstawił więc związki okręgowe (wileńskie) ,  wojewódzkie i ponadwojewódzkie. W Wilnie miały swoje siedziby organizacje reprezentujące chyba wszystkie ówczesne dyscy­pliny sportowe. Do niektórych z nich należały nawet kluby i sekcje z woje­wództwa białostockiego. 340 Recenzje Wyniki działalności sportowej na Wileńszczyźnie zostały dość obszer­nie przedstawione w rozdziale piątym. Jak przyznaje sam Autor, udało mu się na ten temat zebrać najwięcej materiału faktograficznego, dotyczącego ogromnej liczby imprez , spotkań, zawodów i rozgrywek. Najważniejsze z nich zostały zaprezentowane w układzie alfabetycznym, według dziedzin spo­rtu . Jedną z najpopularniejszych dyscyplin sportowych w Wilnie była piłka nożna, a w meczach uczestniczyło tysiące kibiców. Najlepszą drużynę pił­karską - uczestniczącą w krajowych rozgrywkach I Ligi - posiadał Wojskowy Klub Sportowy "Śmigły" . W skali ogólnopolskiej dobre wyniki osiągali wil­nianie w strzelectwie, szybownictwie i wioślarstwie, a siatkarze zdobyli nawet dwukrotnie mistrzostwo Polski. W książce znalazło się także czterdzieści pięć biogramów bohaterów spo­�tu wileńskiego, które przybliżają sylwetki zawodników, trenerów, działaczy i publicystów sportowych, Do wybitniejszych należeli m.in. Romuald Czy­żewski, Konstanty Pietkiewicz, Ludwik Szwykawski i profesor Jan Weysse­nhoff. Wypada tylko żałować, że część tych not biograficznych, to informacje zaledwie kilkuzdani owe. Połowę objętości pracy stanowią bardzo obszerne aneksy. W dziewięć­dziesięciu pięciu tabelach i załącznikach pomieszczono informacje o składach osobowych zarządów, rozwoju organizacyjnym, liczbie sekcji sportowych. N aj więcej miejsca zajmują tam jednak osiągnięcia, wyniki i lokaty uzyskane w ramach konkretnych dziedzin sportu .  Przy tak obszernym materiale nie­zbędny jest jednak spis tabel i załączników, gdyż brak takowego bardzo utrudnia poruszanie się i zorientowanie w zawartości aneksu. Autor recenzowanej pracy skupia się głównie na kwestiach organiza­cyjno-strukturalnych oraz na wynikach działalności sportowej . Brak jest natomiast ulokowania kultury fizycznej Wileńszczyzny na szerszym tle spo­łeczno-kulturowym regionu (Autor dostrzega ten problem, ale pominięcie go tłumaczy wymogami wydawniczymi związanymi z objętością książki) . A przecież niezwykle istotne byłoby wyjaśnienie takich zagadnień, jak wpływ państwa i jego instytucji (wojsko, szkoła) na rozwój kultury fizycz­nej , sprawa finansowania wychowania fizycznego i sportu ,  baza materialna związana z tą działalnością, wreszcie wpływ partii politycznych i ich związki z konkretnymi organizacjami sportowymi. Pogłębionych badań wymaga kultura fizyczna poza Wilnem, w tere­nie. Czy sport na Wileńszczyźnie był "polski" , czy też uczestniczyli w nimprzedstawiciele mniejszości narodowych? Jakie było jego oddziaływanie spo­łeczne, wpływ na aktywizację wspólnot lokalnych, rozwój świadomości na­rodowej , rozbudzanie patriotyzmu? Recenzje 341 Wątpliwości może budzić nietypowy dla prac historycznych system po­dwójnych przypisów zastosowany przez Autora. Obok normalnych przypi­sów, o ciąglej numeracji ,  występujących na dole strony pod tekstem, wystę­pują też przypisy w tekście odnoszące się do bibliografii (konkretnie wska­zujące numer pozycji z wykazu bibliografii i strony) .  Nie sprzyja to jednak wygodzie Czytelnika, nie mówiąc już o poprawności aparatu naukowego. Książka Henryka Laskiewicza wnosi wiele nowego pod względem fak­tograficznym. Jednak to "kronikarskie" podejście zdecydowanie dominuje,ze szkodą dla elementów analizy i syntezy, których w pracy brakuje. Po jej przeczytaniu, mimo bogactwa faktografii , pozostaje niedosyt - tym bardziej , że tytuł zapowiada dużo więcej , niż znalazło się w treści pracy. Tytułowe ramy chronologiczne odnoszą się do lat 1 900-1939, zaś treść pracy doty­czy przede wszystkim okresu 1919-1939. Okres przed rokiem 1918  został potraktowany jako wstęp i z powodzeniem we wstępie mógł się znaleźć. Recenzowana książka jest istotnym krokiem w badaniach nad dziejami kultury fizycznej na kresach północno-wschodnich Drugiej Rzeczpospolitej , jest przykładem badań regionalnych w tej dziedzinie i zarazem ukazuje po­trzebę takich prac. Warto może w tym miejscu przypomnieć, że na tej niwie na swego badacza czeka także Białostocczyzna. N a pełną monografię kul­tury fizycznej Wileńszczyzny w pierwszej polowie XX wieku wypada jednak jeszcze poczekać. Jan Snopko 

Henryk Laskiewicz, Kultura fizyczna na Wileńszczyźnie w latach 1900-1939. Zarys monograficzny dziejów, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 1998, ss. 224.

Henryk Laskiewicz, Kultura fizyczna na Wileńszczyźnie w latach 1900-1939. Zarys monograficzny dziejów, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 1998, ss. 224.

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

Crossref