Filipow, Krzysztof

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

Listy z Kozielska burmistrza miasta Ostroga. Przygotował do druku Sta­nisław Żurakowski, Londyn 1989, Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego, s. 80. Nietypowa to książka, przygotowana do druku przez Stanisława Żurakowskiego. Praca ta powstała z potrzeby serca i jest hołdem złożonym obrońcom ojczyzny w 1939 roku, a także tym wszystkim, którzy „zginęli na nieludzkiej ziemi" . 1  Zasadniczą część pracy stanowią cztery listy burmistrza miasta Ostroga Stani­sława Ludwika Żurakowskiego (s. 29-37) . Listy te zostały napisane w Kozielsku, gdzie znajdował się obóz polskich jeńców wziętych do niewoli przez Armię Czer­woną we wrześniu 1939 roku. Pozostały one jedyną pamiątką po aresztowanym przez władze radzieckie i wywiezionym do obozu przedstawicielu polskiej admini­stracji państwowej w Ostrogu. Burmistrz Ostroga Stanisław Ludwik Żurakowski.zo­stał zamordowany w Katyniu. Tam też odnaleziono i zidentyfikowano jego zwłoki. 2 Drukowane listy z Kozielska, datowane 22 listopada 1939, 30 grudnia 1939, 7 lu­tego 1940 i 2 marca 1940 roku (wraz z telegramem z 7 marca 1940), były jedynymi . śladami po człowieku aresztowanym przez NKWD i wywiezionym w głąb Związku Radzieckiego. Listy przechowywane z pietyzmem podczas długiej tułaczki po ZSRR i wywiezione wraz z falą ewakuowanej ludności stanowiły rodzinną relikwię. Były jakże typową pamiątką dla tysięcy Polaków, którym nie oszczędzono losów wojennej tułaczki, deportacji  i obozowych przeżyć. Książka wyszła dzięki pomocy i patronatowi Instytutu Polskiego i Muzeum im. Gen. Sikorskiego w Londynie. Autor przygotowanej pracy przez wiele lat współu_. czestniczył (i czyni to nadal) w pracy Instytutu. Jako jeden z pierwszych zgłosił się do pomocy w opracowywaniu zgromadzonych tam pamiątek i dokumentów. Swoim wolnym czasem i wiedzą służy potrzebom londyńskiej placówki. Nic więc dziwnego, iż Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego podjął się patronować przedsięwzięciu wydania drukiem "Listów z Kozielska" . Praca poza czterema listami z Kozielska, książka zawiera także krótkie życio­rysy (s. 19-28) burnństrza miasta Ostroga - Stanisława Ludwika Żurakowskiego oraz Marii Żurakowskiej, jego żony, a matki Stanisława, autora książki. Owe dwa biogramy to przede wszystkim skrót losów Polaków mieszkających na kresach Rze­czypospolitej . To nie tylko burzliwe lata I wojny światowej i rewolucyjnego zamie­szania na Wschodzie, ale bolesne przeżycia rodzinne po 17 września 1939 roku spowodowane agresją Armii Czerwonej na wschodnie ziemie Polski .  Tu już losy po­toczyły się w sposób typowy dla wielu obywateli Rzeczypospolitej Polskiej. Rodzinę wywieziono (13 kwietnia 1940 roku) do północnego Kazachstanu - wieś Afonkino. 281 Nastąpiła egzystencja bez pracy, pod kuratelą NKWD, aż do wybuchu wojny nie­miecko-radzieckiej 1941 roku. Następny etap , to dalsza wywózka i praca przy bu­dowie kolei do chwili podpisania umowy polsko-radzieckiej 14 sierpnia 1941 roku. Potem wyjazd do formującego się Wojska Polskiego, gdzie zresztą rodzina nie doje­chała wskutek interwencji NKWD. Ostatecznie brat edytora książki, Antoni, jako pierwszy wstąpił do Wojska Polskiego. N a.Stępnie dojechały do niego matka i trzy · siostry. Z chwilą ewakuacji Armii Polskiej w ZSRR do Iranu, pierwszym transpor­tem Żurakowscy wyjechali do Teheranu. Listy od ojca wysłane z Kozielska towa­rzyszyły przez cały czas tułaczce tej rodziny. Całość wzbogacona jest drobiazgowymi przypisami, pozwalającymi zorientować się w losach całej bliższej i dalszej rodziny Żurakowskich. Do tego należy dodać skorowidz nazwisk i nazw geograficznych. Książka jest poza tym bogato ilustro­wana. 36 zdjęć 'czarno-białych, pieczołowicie zebranych przez jej edytora, pozwala na bezpośrednie zapoznanie się z wyglądem osób wymienionych w „Listach z Ko­zielska'' . St�isław Żurakowski w komentarzu odautorskim napisał: „Na całą książeczkę Czytelnik musi patrzeć jako na pracę amatora (może nieudolną) starającego się być jak najbliżej prawdy, bez żadnej ozdoby" (s. 14) . Spojrzeć na tę .książkę trzeba przede wszystkimjako na przyczynek do badań losów Polaków po 17 września 1939 roku. Potem zaś na jakże osobistą rzecz powstałą z potrzeby serca. Krzysztof Filipow PRZYPISY 1 Z napisu znajdującego się na Piecie Katyńskiej autorstwa Stockiego, która wystawiona jest w holu Instytutu Polskiego i Muzeum im. Gen .. Sikorskiego w Londynie . 2 Lista Katyńska. Jeńcy obozów Kozielsk - Ostaszków - Starobielsk, zaginieni w Rosji Sowiec­kiej , opr. Adam Moszyński, wyd. Gryf, Londyn 1982, s. 220. 282 

Listy z Kozielska burmistrza miasta Ostroga. Przygotował do druku Stanisław Żurakowski, Londyn 1989, Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego, s. 80.

Listy z Kozielska burmistrza miasta Ostroga. Przygotował do druku Stanisław Żurakowski, Londyn 1989, Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego, s. 80.

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)