recenzjaUniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruni

Olszanecka, Natalia

Białostockie Teki Historyczne

Natalia Olszanecka

null null

Crossref

Irakli Matcharashvili, 2008 rok, Wojna rosyjsko-gruzińska. Wojna która nie wstrząsnęła światem, NapoleonV, Oświęcim 2013, ss. 271

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

Recenzje 309perspektyw przedstawia omawiane zagadnienia. Dzięki temu udało mu się w in-trygujący sposób, przedstawić temat wielokrotnie poruszany, a mimo to nieopra-cowany kompleksowo. Z tego powodu omawiana praca jest niezwykle warto-ściowa, gdyż całościowo przedstawia dzieje Departamentu Stanu, a takiego ujęciawspomnianego zagadnienia brakowało w literaturze polskiej. Niewątpliwą zaletąrecenzowanej publikacji jest także jej przystępność w odbiorze przez wszystkich,zainteresowanych tematyką polityki zagranicznej USA czy funkcjonowaniem ad-ministracji federalnej.Katarzyna ChomiczWydział Historyczno-SocjologicznyUniwersytet w BiałymstokuIrakli Matcharashvili, 2008 rok, Wojna rosyjsko-gruzińska.Wojna która nie wstrząsnęła światem, NapoleonV, Oświęcim2013, ss. 271Autorem publikacji jest Irakli Matcharashvili – urodzony w Tbilisi absol-went gruzińskiego Korpusu Kadetów, brytyjskiego National Security Collegei Wydziału Historycznego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.Weteran Francuskiej Ligii Cudzoziemskiej. Autor specjalizuje się w historii woj-skowości drugiej połowy XX wieku, a także w problematyce współczesnej Rosjioraz państw Kaukazu. Recenzowana publikacja jest poprawioną i zaktualizo-waną wersją dysertacji doktorskiej – pisanej pod kierunkiem dr hab. Prof. UAMMacieja Franza – którą autor obronił w Instytucie Historii UAM w 2011 roku.Problematyka wojny rosyjsko-gruzińskiej została już dość szczegółowo opra-cowana zarówno w literaturze polskojęzycznej, jak i zagranicznej. Z publikacjiw języku polskim warto wymienić chociażby książkę Radosława Grodzkiego –Wojna gruzińsko-rosyjska 2008: przyczyny, przebieg, skutki, pracę pod redak-cją Roberta Potockiego, Marcina Domagały, Przemysława Sieradzana – Konﬂiktkaukaski w 2008 roku czy publikację Akademii Marynarki Wojennej – Kon-ﬂikt rosyjsko-gruziński w 2008 roku. Z publikacji zagranicznych nie można za-pomnieć o książkach: The great power (mis)management: the Russian-Geor-gian war and its implications for global political order autorstwa AlexanderaAstrova, The guns of August 2008; Russia’s war in Georgia napisane przezSvante E. Cornella i Fredericka Starr oraz A little war that shook the world:Georgia, Russia and the future of the West Ronalda D. Asmusa. Z literaturyrosyjskojęzycznej warto wspomnieć o publikacji Анатолия Цыганока Война08.08.08. Принуждение Грузии к миру. Książki te stanowią przede wszyst-kim analizę wydarzeń, które miały miejsce podczas wojny rosyjsko-gruzińskiejw 2008 roku. Charakteryzują się dość wysokim stopniem ogólnikowości, ale310 Recenzjesą przy tym rzetelne i stanowią wiarygodne źródło wiedzy na temat omawia-nego konﬂiktu.Praca I. Matcharashvilego ma przede wszystkim pokazać gruzińskie spojrze-nie na wojnę z 2008 roku, co odróżnia ją od innych publikacji na ten temat. Mastanowić także swego rodzaju manifest wobec świata, ukazujący, że nie poświęciłon dostatecznej uwagi wojnie w Gruzji (s. 10). Autor deklaruje, że jego zamie-rzeniem nie jest wyłączne przedstawienie gruzińskiej wersji wydarzeń. Pragnieon ująć konﬂikt z 2008 roku w sposób całościowy, charakteryzując jego przy-czyny, przebieg i skutki. Podejmuje również próbę obiektywnego podejścia doopisywanych przez siebie wydarzeń.Analizując publikację I. Matcharashvilego pod względem formalnym, na-leży zauważyć, iż praca składa się z pięciu powiązanych ze sobą rozdziałów1,40 stron aneksów oraz 70 stron ilustracji. Nie sposób nie zwrócić uwagi na to,iż struktura pracy jest niezborna. Po pierwsze, pierwszy rozdział liczy 46 stron,a pozostałe są wyraźnie krótsze – należałoby zatem rozdzielić pierwszy rozdziałna dwa mniejsze. Po drugie, około 45 procent książki stanowią aneksy i ilustra-cje, co w sposób wyraźny zaburza jej strukturę. Takie dobranie proporcji (międzytekstem głównym a aneksami i ilustracjami), wydaje się świadczyć o jej nienau-kowym charakterze. Dowodem na to jest również brak wyraźnie i jednoznaczniesformułowanych tez, celów i problemów badawczych. Można pokusić się więco twierdzenie, iż praca ta ma charakter popularno-naukowy, a jej głównym ce-lem jest poruszenie czytelnika. Tezę tę umacnia fakt, iż istniejąca w książce bazaprzypisowa jest skąpa i obejmuje głównie przypisy źródłowe.Ponadto, niektóre informacje stanowiące treść rozdziałów, zostają powtó-rzone w aneksach. Przykładem tego jest np. rozdział II, który został w całościpoświęcony charakterystyce sił zbrojnych stron konﬂiktu. Co więcej, równieżw aneksach zamieszczono dokładny spis jednostek biorących udział w wojnie.Powtarzanie tych samych informacji w dwóch miejscach wydaje się nie tylkoniepotrzebne, ale również pozbawione głębszego sensu.Kolejną kwestią budzącą wątpliwości jest podtytuł książki, który brzmi:Wojna, która nie wstrząsnęła światem. Zdanie to nie znajduje jednak żadnegoodzwierciedlenia w całości publikacji. Jedynie we wstępie znajdujemy stwier-dzenie, że podczas konﬂiktu z 2008 roku świat zapomniał o Gruzji. Należałobyzastanowić się, dlaczego Autor nie pokusił się o analizę otoczenia międzynaro-dowego konﬂiktu. Zapewne uznał, że temat ten został wyczerpany przez innychautorów piszących o wojnie rosyjsko-gruzińskiej lub, iż konﬂikt ten nie miałżadnego wpływu na sytuację międzynarodową. Faktem jest, że większość pu-blikacji dotyczących wojny w Gruzji zawiera rozdziały dotyczące wpływu kon-ﬂiktu na politykę poszczególnych państw. Książka A. Astrova – The great po-1 I – Historyczne tło konﬂiktu, II – Siły zbrojne stron konﬂiktu, III – Wojna, IV – Straty stronkonﬂiktu, V – Świadectwa, relacje i opinie.Recenzje 311wer (mis)management: the Russian-Georgian war and its implications for glo-bal political order w całości stanowi analizę zależności między wydarzeniamiz 2008 roku a polityką Stanów Zjednoczonych, państw NATO, UE i krajówazjatyckich. W A little war that shook the world: Georgia, Russia and the fu-ture of the West R. D. Asmusa również znajdujemy rozdział pt. „Gruzja, Rosjai przyszłość Zachodu”. Także publikacje w języku polskim nie pomijają kwe-stii wpływu wojny w Gruzji na otoczenie międzynarodowe i działań podejmo-wanych przez poszczególne rządy w celu zakończenia konﬂiktu. Na podstawieprzytaczanych przeze mnie publikacji można stwierdzić, iż wojna 2008 rokumoże i faktycznie nie wstrząsnęła światem, ale na pewno go dość intensyw-nie poruszyła.Największym zarzutem, jaki można postawić I. Machtarashvilemu, jest –w mojej opinii – jego swoisty brak obiektywizmu. Kilkakrotnie deklaruje onchęć przedstawienia wiarygodnych i prawdziwych wydarzeń, jednak skupia sięgłównie na stratach poniesionych przez Gruzję. Część faktów, które w swo-ich publikacjach opisali R. Grodzki czy S. E. Cornell i F. Starr stawiającychGruzję w złym świetle, została przez I. Matcharashvilego po prostu przemil-czana. Dobrym przykładem obrazującym ten proceder jest kwestia roli Moskwyw szkoleniu oraz uzbrajaniu wojsk abchaskich i osetyjskich. Jest to wielokrot-nie podkreślane przez Matcharashvilego. Nie wspomina on jednak o udzialeWaszyngtonu w programie GSSOP (w ramach którego szkolono gruzińskiejwojska), czy pomocy ﬁnansowej z Turcji i USA. Informacje te znajdujemyw większości publikacji dotyczących wojny w Gruzji – w publikacjach ro-syjskojęzycznych rola USA w dozbrajaniu Gruzji jest oczywiście wyolbrzy-miana. W mojej opinii pomijanie faktów, które świadczą o tym, że Tbilisinie było tylko biernym uczestnikiem wydarzeń 2008 roku, a również przygo-towywało się do konﬂiktu korzystając z pomocy międzynarodowej, jest nie-dopuszczalne.Ponadto, Autor obarcza całkowitą i wyłączną winą za rozpoczęcie konﬂiktuRosję, twierdząc, iż Gruzja była zbyt słabym państwem, by zdobyć się na jakie-kolwiek prowokacje (s. 142). Twierdzenia takiego nie znajdziemy jednak w in-nych publikacjach dotyczących omawianego tematu. Zgodnie z Raportem spe-cjalnej komisji Unii Europejskiej o wojnie w Gruzji z 30 września 2009 roku– zarówno Rosjanie, Gruzini, jak i Południowi Osetyjczycy złamali międzyna-rodowe prawo humanitarne. Jednak wojnę rozpoczęła Gruzja, atakując Cchin-wali ciężką artylerią. Inną kwestią jest sprawa odpowiedzialności za konﬂikt.W tym miejscu autorzy oscylują zazwyczaj bliżej strony rosyjskiej. Wspominasię o wcześniejszych prowokacjach, kwestiach energetycznych i polityce „odmra-żania konﬂiktów”. Problemy te zostały przedstawione również przez I. Matcha-rashvilego. Charakterystyczną cechą publikacji dotyczących konﬂiktu w Gruzjijest to, że im później książka została wydana, tym bardziej szala odpowiedzial-ności przesuwa się w stronę centrum. Wyjątkiem jest większość publikacji ro-312 Recenzjesyjskojęzycznych, w których temat ten jest bardziej ograniczony, podkreślane sąprowokacje gruzińskie i prześladowanie ludności Osetii Południowej.Autorowi można zarzucić także zbytnią powierzchowność i ogólnikowość,która jest generalnym problemem publikacji dotyczących wojny w Gruzji. Więk-szość autorów skupia się bowiem na opisie całości konﬂiktu, a nie wybranychaspektach, co powoduje, że niektóre kwestie zostają potraktowane zbyt wąsko.I. Matcharashvili bardzo mało uwagi poświęca np. problemowi Adżarii czy ca-susowi Kosowa. Sytuacja w Kosowie natomiast w opinii m.in. R. Grodzkiegoi R. D. Amusa odegrała istotną rolę w abchaskim i osetyjskim dążeniu do nie-podległości i zmianie polityki Moskwy w stosunku do Gruzji.Należy także zaznaczyć, iż publikacja I. Matcharashvilego nie jest skiero-wana do laików w sprawie sytuacji na Kaukazie. Brak bowiem w tekście i przy-pisach informacji wyjaśniających niektóre procesy (np. istotę Rewolucji Róż czywspomnianej wcześniej kwestii Adżarii). Nie ma również odesłania do innychpublikacji na ten temat, gdzie czytelnik mógłby uzupełnić braki w wiedzy.Relacja z samych dni, godzin konﬂiktu jest precyzyjna, ale dla miłośnikaopisów działań wojennych mało szczegółowa. Charakterystyka samego konﬂiktuzajmuje bowiem mało miejsca w publikacji – biorąc pod uwagę strukturę książki,jest to niecałe 10 procent. Autor mógłby pokusić się o bardziej obszerny opis,wyjaśniający przy tym przede wszystkim istotę działań, ich strategiczne znacze-nie, a nie tylko wymieniać poszczególne starcia i jednostki wojskowe w nichużyte. Czytelnika może dziwić skromny opis działań wojennych, choćby z tegopowodu, że w publikacji Konﬂikt kaukaski w 2008 r., I. Matcharashvili opisałszczegółowo działania wojsk gruzińskich. Szkoda, że opisu tego nie poszerzyło opis wojsk rosyjskich i nie załączył do swojej publikacji.Zamieszczone na końcu książki aneksy mają być próbą ukazania konﬂiktuod „ludzkiej strony” (s. 13). Znajdują się tu m.in. opisy epizodów wojny, relacjegruzińskich jeńców wojennych. W aneksach znajdziemy także spis jednostek woj-skowych Rosji, spis obywateli rosyjskich w rządzie Osetii w latach 2004–2008,opis działania rosyjskiego wywiadu, charakterystykę przemysłu zbrojeniowegoGruzji, analizę aktualnej sytuacji militarno-politycznej między Gruzją a Rosjąna rok 2012. Można śmiało stwierdzić, że wszystko to, co nie pasowało do roz-działów, a dotyczyło konﬂiktu gruzińsko-rosyjskiego, Autor umieścił w aneksach.Część aneksów ma charakter reportażowy – są emocjonalne i subiektywne; częśćto suchy spis nazwisk; a jeszcze inna część – to rzetelna analiza stanu obecnego.Zaletą publikacji jest to, iż I. Matcharashvili nie poświęca zbyt dużo uwagikwestiom historycznym. Unika tu błędu R. Grodzkiego, który w swojej publikacjikilkadziesiąt stron poświęca przedstawieniu ogólnych informacji o Gruzji. Au-tor skupia się wyłącznie na wydarzeniach prowadzących bezpośrednio do wojny2008 roku. Mocną stroną książki jest także przedstawienie procesu „osaczania”Gruzji przez Rosję, poprzez naciski ekonomiczne, prowokacje oraz wykazanie,iż wojna była szczegółowo zaplanowana już kilka lat wcześniej. Podobny opisRecenzje 313znajdujemy także w publikacji E. Cornella i F. Starra, ci jednak skupiają siętakże na relacji M. Saakaszwilego na rosyjskie przygotowania przed 2008 ro-kiem. Należałoby zastanowić się, dlaczego informacje tego typu nie pojawiająsię w recenzowanej książce.Ciekawe, choć wtórne informacje, można znaleźć w rozdziałach dotyczącychcharakterystyki sił zbrojnych oraz strat wojennych. Dane dotyczące uzbrojenia zo-stały przedstawione w sposób przejrzysty i mają za zadanie pomóc czytelnikowiporównać wojska biorące udział w wojnie. Analiza strat wojennych w mojej opi-nii, zajmuje trochę zbyt dużo miejsca w publikacji, ale została ona sporządzonaw sposób rzetelny. Podanie kilku źródeł informacji odnoście zestrzelonych ro-syjskich myśliwców i puenta, że prawda może leżeć gdzieś pośrodku (s. 118)świadczą o próbie obiektywizmu Autora. Interesującym rozwiązaniem jest takżezamieszczenie informacji dotyczących zmian w siłach zbrojnych poszczególnychstron konﬂiktu. Zabieg ten ukazuje, w jaki sposób konﬂikt wpłynął na myślenieobronne Rosji, Gruzji, Abchazji i Osetii Południowej.Na uwagę zasługuje również ostatni rozdział stanowiący świadectwa, re-lacje, opinie. Został on napisany w formie pytań i odpowiedzi, co urozmaicastrukturę publikacji. Rozdział ten stanowi absolutne novum w publikach doty-czących wojny w Gruzji. Pierwsze pytanie dotyczy tego, czy Rosjanie wtargnęlido Gruzji 7 sierpnia przed 23:35. Autor powołując się na prasę rosyjską i nagra-nia rozmów, udziela jednoznacznie potwierdzającej odpowiedzi. Drugie pytaniedotyczy tego, kto strzelił pierwszy. Autor polemizuje w tym miejscu z rapor-tem wydanym przez Komisje Europejską. Ostatnie pytanie dotyczy ostrzelaniaCchinwali z rakiet Grad i odpowiedzialności za ten czyn. Odpowiadając na trzypytania, Autor opiera się zarówno na danych gruzińskich, jak i rosyjskich. Dziękitemu udzielone przez niego odpowiedzi można uznać za prawdziwe.Resumując powyższe rozważania, trzeba stwierdzić, że książka IrakliegoMatcharashvilego 2008 rok, Wojna rosyjsko-gruzińska. Wojna która nie wstrzą-snęła światem jest publikacją, do której należy zajrzeć. Jest to pierwsza pracadotycząca konﬂiktu rosyjsko-gruzińskiego na polskim rynku wydawniczym, pre-zentująca gruzińskie spojrzenie na wojnę. Fakt ten jest chyba ważnym powodem,dla którego warto po nią sięgnąć. Choć praca nie przytacza żadnych nowych fak-tów, a jest w zasadzie powtórzeniem tego, co znamy z innych publikacji o woj-nie gruzińskiej. Jedynym oryginalnym posunięciem Autora było opublikowaniewspomnień i relacji świadków wojny w Gruzji, dzięki czemu książka I. Mat-charashvilego prezentuje inne – dotąd nieprzedstawione, spojrzenie na konﬂiktrosyjsko-gruziński.W publikacji brakuje przede wszystkim analizy wydarzeń politycznych. Nieznajdziemy w niej także charakterystyki otoczenia międzynarodowego, które, jaksugeruje podtytuł, powinno być jednym z najważniejszych elementów publika-cji. Książka nie wyczerpuje problematyki wojny rosyjsko-gruzińskiej 2008 roku,a tylko naświetla niektóre jej aspekty. Nie jest także publikacją zbyt obiektywną.314 RecenzjeZgodnie z założeniami Autora przedstawia gruzińską wersję wydarzeń. Bardziejwymagającym czytelnikom, szukającym szczegółowej analizy dotyczącej wojnygruzińskiej polecam inne publikacje.Natalia OlszaneckaUniwersytet Mikołaja Kopernikaw Toruniu100 ﬁńskich innowacji społecznych, red. Ilkka Taipale, Wy-dawnictwo Szara Godzina, Warszawa–Katowice 2013Finlandia to kraj, którym Polacy zaczynają interesować się coraz częściej.Organizowane są festiwale ﬁlmowe, wystawy, na naszym rynku wydawniczympojawiają się też książki ﬁńskich pisarzy. Ostatnio zaś ukazała się praca podredakcją Ilkki Taipalego 100 ﬁńskich innowacji społecznych1. Stanowi ona zbiórstu krótkich artykułów, których autorami są wybitni przedstawiciele życia po-litycznego, społecznego, naukowego i gospodarczego tego kraju. Podzielono jąna sześć odrębnych działów: administracja państwowa, polityka społeczna, spo-łeczeństwo obywatelskie, sprawy regionalne, kultura, służba zdrowia, tworzącrównocześnie swego rodzaju ranking działań określonych mianem społecznychinnowacji.Trzeba przyznać, że termin ten wzbudzać może wątpliwości, gdyż na ogółkojarzymy go z wynalazczością, techniką, gospodarką, a nie z kwestiami spo-łecznymi, jednak ostatnio pojawia się on często w publicystyce i jest dość po-wszechnie używany. Odniósł się do tego w swojej przedmowie do książki prezy-dent Finlandii Sauli Niinisto¨: [...] Okazuje się jednak, że innowacje mogą miećtakże charakter społeczny. Dostępne obywatelom innowacje społeczne stanowiąpraktyczne rozwiązania, które promują ich aktywność, podnoszą stopę życiową,poprawiają stan zdrowia, wykształcenie i ogólny dobrobyt [...] (s. 9).Wydaje się, że tak naprawdę nie są to rozwiązania spowodowane tylko samąchęcią wdrażania nowości i poprawiania jakości życia, ale w dużym stopniu wy-nikają one z tradycji, kultury czy historii tego kraju. Zapewne z tego powodupraca ta nie cieszyła się w Finlandii szczególną popularnością, uznano ją za małociekawą i zawierającą treści powszechnie znane i oczywiste, natomiast w innychkrajach stała się przedmiotem dyskusji oraz przyczynkiem do porównań2. Podob-nie jest też z polskim wydaniem, które zwróciło uwagę zarówno czytelników,jak i mediów.1 Ilkka Taipale jest doktorem nauk medycznych, posłem do parlamentu (Eduskunta) w latach1971–1975 oraz 2000–2007, a także znanym działaczem społecznym i współautorem prezentowanejpracy.2 Książka została przetłumaczona na kilkanaście języków, m.in. na tak egzotyczne, jak: manda-ryński, urdu, pendżabski, a spodziewane są tłumaczenia na bengalski, perski, hindi.

Irakli Matcharashvili, 2008 rok, Wojna rosyjsko-gruzińska. Wojna która nie wstrząsnęła światem, NapoleonV, Oświęcim 2013, ss. 271

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Crossref

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)