Wydział Pedagogiki i Psychologii Uniwersytetu w BiałymstokuWydział Pedagogiki i Psychologii Uniwersytetu w Białymstok

Misiejuk, Dorota

Nikitorowicz, Jerzy

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

wstęp  ◆  Migracje  są  zjawiskiem  znanym  od  zarania  dziejów  ludzkości,  jednak cele, możliwości  i uwarunkowania  im  towarzyszące  ustawicznie  zmieniały się. Faktem jest, że na trwałe wpisały się w losy wielu pokoleń. Zmieniające się warunki naturalne  środowiska, układy ekonomiczne  i polityczne kalku­lacje wpływały  na  całe  grupy  lub  jednostki,  które  decydowały  się  na  rady­kalną  zmianę.  Zmiany  te  bywały  dobrowolne,  ale  bywały  też wymuszone. Sposób migracji,  jej  przyczyny  i dynamika  mają  konsekwencje. Wpływają na konstrukcję tożsamości grupy, jej pamięć zbiorową i strategie stylu życia. Jednostki, w których los wpisana jest migracja, silnie odczuwają to doświad­czenie,  niosąc  je  nieraz  przez  pokolenia  jako  silny  wątek  tożsamościowy. Właśnie na problem tożsamości i wagę procesów migracji dla losu jednostek, pedagodzy nie powinni pozostawać obojętni. Z pewnością obecnie nikt nie ma wątpliwości,  że  żyjemy w warunkach wielokulturowości  i coraz  rzadziej wskazujemy na  społeczeństwo globalnej wioski  (M. McLuhan),  gdyż  nastąpiło  zerwanie więzi  społecznych,  a coraz częściej  na  społeczeństwo  wiedzy,  społeczeństwo  informacyjne,  mobilne. Poza tym zwracamy uwagę na społeczeństwo postindustrialne (D. Bell), spo­łeczeństwo  ryzyka  (U.  Beck),  społeczeństwo  ponowoczesne  (Z.  Bauman), społeczeństwo obywatelskie (A. Ferguson), społeczeństwo sieciowe (M. Cas­tells), społeczeństwo otwarte (K. Popper). W kontekście powyższego, migracja powoduje wiele problemów związa­nych  z usytuowaniem,  procesami  adaptacji,  akulturacji,  integracji  czy  asy­milacji,  separacji, marginalizacji. W  efekcie  powstają  ustawiczne  dylematy –  formułowania „nowej  tożsamości – członków wspólnot, którzy przyjmują przybyszów.  Ich  tożsamość  grupowa, w obliczu  nowej  sytuacji  poddawana jest  różnego  rodzaju  procesom  modyfikującym  ich  poczucie  swojskości, standardu kulturowego, czy otwartości. W obliczu nowego Innego zaczynają zmieniać się granice MY. Tak więc na nowo zostaje poddane dyskusji pojęcie  WstępŹródło:  Procesy migracji w społeczeństwie otwartym. Perspektywa edukacji międzykulturowej, pod  redak-cją Jerzego Nikitorowicza i Doroty Misiejuk, Trans Humana Wydawnictwo Uniwersyteckie, Białystok 2009, ISBN 978-83-61209-30-010  ◆  wstępwspólnoty,  jej konstruowania  i sposobu spajania  jednostek ze sobą w grupę o ustalonych standardach kulturowych.Procesy  integracji  mogą  mieć  różnorodne  oblicza.  Mogą  być  zarówno efektem  procesów  asymilacyjnych  jak  też  mogą  przyjmować  postać  nego­cjacji  społecznych. W pierwszym przypadku,  zwykle  grupa większościowa narzuca  standardy kulturowe  i oczekuje bezwarunkowego podporządkowa­nia się im przez nowo przybyłych. Negocjacje społeczne natomiast zakładają, że  przeformułowaniom  zostaje  poddana  tradycyjna  tożsamość  kulturowa przybyszów, ale też zmianie ulega tożsamość kulturowa grupy większościo­wej. Obie grupy pracują nad konstruowaniem nowej wspólnoty kulturowej. W  tym  podejściu  ujawniają  się  dwa wiodące  procesy.  Pierwszy  to wykreo­wanie tradycji kulturowej grupy, adekwatnej w nowych warunkach społecz­nych, drugi natomiast to proces w kierunku spójności społecznej. Na styku tych dwóch procesów dzieje się wiele niepożądanych zjawisk. Ujawniają się różnego  rodzaju  resentymenty.  Powstają  ruchy  fundamentalistyczne,  odży­wają stereotypy  i uprzedzenia. Niektóre grupy siłą procesów społeczno­kul­turowych, pozostają poza społeczną dyskusją. Są na marginesie, pozbawione szansy na konstruktywne trwanie w nowym układzie kulturowym. Zatem  marginalizacja  i kłopoty  z tożsamością  jako  swoiste  efekty powszechnych  dzisiaj  migracji  są  wątkiem  badawczym,  przedmiotem  dys­kusji i próbą poszukiwania rozwiązań, jakie Czytelnik może znaleźć w tym tomie.Książka  podzielona  jest  na  trzy  części,  a każda  z nich  zawiera  teksty o zbliżonej  tematyce  czy  ujęciu  problemu.  I  tak w części  pierwszej,  zatytu­łowanej:  Perspektywa  historyczna  w kształtowaniu  się  wspólnot, dyskusję otwiera  tekst Elwiry  J. Kryńskiej podejmujący zagadnienie migra­cji  jako  zjawiska  historycznego.  Kontynuując  wątek  historyczny,  w tekście Andreja  Harbatskiego,  możemy  zapoznać  się  z historią  migracji  staroob­rzędowców. By prześledzić migracyjne  losy mniejszości  etnicznych w woje­wództwie pomorskim po drugiej wojnie światowej, należy sięgnąć do tekstu Lidii  Burzyńskiej­Wendtland,  która  zagadnienie  rozpatruje  z perspektywy konstruowania społeczeństwa obywatelskiego, a migracje analizuje jako pre­tekst do zmian społecznych i podejmowania nowych wyzwań kulturowych. Dwa teksty w tym rozdziale są poświęcone migracjom Żydów. Artykuł Gra­żyny Olszewskiej­Baki analizuje efekty migracji żydowskich w perspektywie niepowtarzalnych, wyjątkowych losów ludzkich, natomiast artykuł Elżbiety Chromiec poddaje analizie zagadnienie tożsamości zbiorowej Żydów Wroc­ławia.  Kreowanie  tożsamości  zbiorowej,  zbiorowej  pamięci  oraz  znacze­wstęp  ◆  11nie przemian politycznych w tym procesie, to problematyka artykułu Adeli Kożyczkowskiej. Natomiast  Anna  Józefowicz  ukazała  rolę  społeczną  i  zna­czenie  kulturowe matki w sytuacji migracji. W  swoim  tekście  przeanalizo­wała zmiany tejże roli w zależności od pozostawania w tradycyjnym miejscu osadniczym grupy, czy udaniu się na emigrację.Część druga tomu zawiera teksty dotyczące relacji nowo przybyłych i osa­dzonych od dawna wspólnot na określonym terenie. Tę część otwiera tekst Jolanty Miluskiej, w którym autorka analizuje zagadnienia teoretyczne zwią­zane  ze  znajdowaniem  sobie  miejsca  przez  jednostki  w nowym  układzie ról,  standardów  i relacji.  Kolejny  artykuł,  Włodzimierza  Lukiewicza,  Spo­łeczeństwo a migranci  –  problemy  stare  i nowe,  na  podstawie  społe­czeństwa Białorusi ukazuje problematykę migracji jako zjawisko skompliko­wane z nieprzewidywanymi konsekwencjami społecznymi. Tadeusz Miluski analizuje zjawisko migracji z perspektywy europejskiej, a Andrzej Sadowski w swoim tekście ukazuje koszty społeczne migracji. W treści rozważań kon­centruje się na zagadnieniu migracji zarobkowych i ukazuje, jakie społeczne koszty ponosi region i rodziny ten region zamieszkujące. Rafał Piwowarski poświęcił swoje rozważania tematyce edukacyjnej. Przeanalizował zjawisko migracji w różnych kontekstach, najwięcej miejsca poświęcając kontekstowi edukacyjnemu. W  dyskusji  niejako  do  tego  tekstu można  przeanalizować tekst Przemysława Grzybowskiego, który migracje widzi z perspektywy edu­kacji międzykulturowej. Zagadnienie integracji i spójności społecznej znala­zło swoje omówienia w dwóch artykułach: Wiktora Rabczuka pt. Budowa­nie spójności społecznej w Unii Europejskiej w warunkach migracji i tekst Bartłomieja Walczaka, Ewy Kozdrowicz  i Elżbiety Bieleckiej pt. Spo­łeczne i pedagogiczne skutki migracji poakcesyjnych. Michał Balicki poświęcił  swój  tekst  zagadnieniu  wielokulturowości,  imigrantom  i stosun­kom pracy w takim układzie kulturowym. Agata Butarewicz, swoje studium empiryczne poświęciła opisowi sytuacji grupy Czeczenów, lokatorów ośrod­ków uchodźczych w Białymstoku.Trzecia  część  dotyczy  rozważań  na  temat  integracji  i problemów  jedno­stek  i grup  z tym  związanych. W  tekstach  tej  części,  spotykamy  się  z róż­nymi  grupami  i różnorodnymi  układami  relacji  międzygrupowych,  a au­torzy  na  tej  podstawie  ukazują  nam  problematykę  relacji  wzajemnych i ich  konsekwencji  dla  jednostek.  Debatę  otwiera  tekst  Krystyny  Błeszyń­skiej,  w którym  autorka  ukazuje  różnorodne  strategie  Polaków,  emigru­jących  do  Stanów  Zjednoczonych  Ameryki  Północnej,  pozwalające  im  na zaistnienie  w nowych  społeczno­kulturowych  warunkach.  Ewa  Ogrodzka­ 12  ◆  wstęp­Mazur w swoim tekście porusza problematykę stresu akulturacyjnego, w sy­tuacji  polskich  dzieci,  emigrantów  w Niemczech.  Irena  Parfieniuk  z kolei, analizuje na podstawie przypadków, strategie akulturacyjne i ich uwarunko­wania,  a Marzena Rusaczyk  tymże  strategiom przygląda  się  z perspektywy procesu  naznaczania  społecznego.  Jej  artykuł  w swojej  wymowie  koncen­truje się na zabiegach w kierunku konstruktywnych rozwiązań i tym samym nawiązuje silnie do tematyki edukacji międzykulturowej. Elżbieta Czykwin przedstawiła  wstępne  analizy  badań  empirycznych,  ukazujące  odmienne konsekwencje psychologiczne dla rodzin, w zależności od tego czy emigruje matka, czy ojciec. Monika Winiarska natomiast, poddała analizie motywacje młodych ludzi, którzy decydują się na zagraniczne wolontariaty. Anna Gajek zajęła się wspólnotą Świadków Jehowy na Dolnym Śląsku i przeanalizowała dzieje tej grupy z perspektywy teorii stygmatyzacji. Teoria integracji i stwo­rzone na jej bazie projekty edukacyjne to propozycja Marty Šaranović w jej tekście:  Naturalizacja  imigrantów  jako  projekt  edukacyjny.  Ame­rykańskie i australijskie starania na rzecz integracji kulturowej. Dwa ostatnie teksty zostały poświęcone analizie przypadku uchodźców cze­czeńskich, mieszkańców ośrodków w Białymstoku  ze  szczególnym uwgzlę­dnieniem problemów związanych z adaptacją kulturową i szkolną dzieci.          Redaktorzy

Wstęp

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)