Kulesza, Iwona

Studia Podlaskie

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

METODY KOMPUTEROWE W BADANIACH I DYDAKTYCE HISTORII TORUŃ 28-30 XI 1996 Instytut Historii i Archiwistyki UMK w Toruniu był organizatorem trzeciego sympozjum poświęconego metodom komputerowym w badani ach i dydaktyce hi­storii. Ponadto organizatorami konferencji byli: Polski Oddział Association for Hi­story and Computing i Komisj a Metod Komputerowych PTH . Na spotkanie przy­byli licznie pracownicy z wielu ośrodków naukowych kraj u ,  archiwiści, nauczyciele i przedstawiciele firm komputerowych . Obrady sesj i otworzył dyrektor Instytutu Historii i Archiwistyki UMK Kazimierz Waj da. Zgodnie z programem sympozj um autorzy prezentowali swoje wystąpienia podczas czterech kolej nych sesj i ,  które kończyły się dyskusj ą. Pierwsi referenci -Adam Bieniaszewski i Rafał T. Prinke podzielili się refleksj ami z XI Międzyna­rodowej Konferencji AHC, która odbyła się w 1996 r. w Moskwie na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Łomonosowa. Zwrócili oni uwagę na słabą organi­zację imprezy oraz poważne braki w zabezpieczeniu technicznym obrad . W Mo­skwie spotkali się przedstawiciele 24 państw, zainteresowanych wykorzystaniem metod komputerowych do badań historycznych. Konferencj a  poświęcona była pro­blemom związanym z teorią metod komputerowych i konwersj ą źródeł historycz­nych. W cz asie obrad prezentowano, ciesz ące się dużym zainteresowaniem, bazy danych do analizy problemów z zakresu: genealogii, demografii i kartografii .  Wy­znaczono czas i miejsce XII Konferencji AHC, która odbędzie się 30 VI-2 VII 1997 r. w Glasgow . Zdzisław Pentek wygłosił referat na temat recepcji metod komputerowych wśród pracowników naukowych. Z jego badań wynika, że wśród historyków wyraźnie wzrasta zainteresowanie komputerem, chociaż nadal istniej e  grupa badaczy nie wykorzystuj ąca metod komputerowych w swoich badaniach. Zwiększa się rów­nież ilość sprzętu będącego w posiadaniu placówek naukowych i dydaktycznych. Referent , wśród pracowników naukowych, wyróżnił cztery grupy osób w różnym stopniu zainteresowanych wykorzystaniem komputera w badaniach naukowych. W opinii autora, pro ces komputeryzacji nauki jest nieunikniony, bowiem ogrom­nie przyśpiesza pracę , przede wszystkim gromadzenie i przeglądanie źródeł oraz literatury. Rafał T. Prinke w kolejnym wystąpieniu poruszył problem narraCJl 325 historycznej w nowych mediach elektronicznych. Z doświadczeń autora wynika, że mogą być one wykorzystywane w szerokim, zakresie w narracji historycznej i kryją w sobie znaczny potencjał badawczy możliwy do wykorzystania przez his­toryków. Dyskusję po zakończeniu pierwszej sesji zainicjował Jerzy Wisłocki. Zwrócił uwagę na coraz bardziej wyraźnie rysującą się potrzebę komputeryzacji źródeł . Większości materiałów źródłowych ze względów finansowych nie opłaca się dru­kować, lecz można by je wydać na CD-ROM, co uczyniło by je ogólnie dostęp­nymi. Antoni Mączak zwrócił uwagę na możliwości wykorzystania edytorów tekstu w pracy naukowej . W chwili obecnej dają  one bardzo wiele możliwości (przypisy, styl , indeksowanie) i zmieniają „psychikę" tworzenia pracy naukowej . Zebranie pol­skiego oddziału AHC, poświęcone sprawom organizacyjnym, zakończyło pierwszy dzień obrad. Obrady drugiej sesji, którym przewodniczył Jerzy Wisłocki, poświęcone były zastosowaniu komputerowych programów dydaktycznych w szkole. Swoje doświad­czenia w tej dziedzinie przedstawili Teresa Maresz i Grzegorz Chomicki. Teresa Maresz jest nauczycielką w X LO w Toruniu i wykorzystuje w swojej pracy sie­dem autorskich programów komputerowych, stworzonych z myślą o licealistach. Zawierają one komentarz słowny, animację, dźwięk i elementy kartografii . Grzegorz Chomicki przedstawił krakowskie osiągnięcia w wykorzystywaniu dydaktycznych programów historycznych w szkołach. Konkluzja wynikająca z przedstawionych re­feratów jest jednoznaczna: dostępne na rynku programy dydaktyczne są bardzo słabe zarówno w sferze merytorycznej , jak i dydaktycznej . Zaprezentowane referaty wywołały ożywioną dyskusję. Dyskutanci zwrócili uwagę przede wszystkim na bardzo słaby poziom merytoryczny programów edu­kacyjnych. Andrzej Biernat skrytykował istniejące na polskim rynku komputerowe programy dydaktyczne, a także dotychczasowy sposób nauczania historii. Antoni Mączak zwrócił uwagę na możliwość szerszego wykorzystania ikonografii dostęp­nej w postaci elektronicznej . Następnie przedstawiciel firmy Vertex przedstawił możliwości przygotowania własnych prezentacji multimedialnych, przydatnych na lekcjach historii. Vertex proponuje, by do przygotowania prezentacj i wykorzystać na przykład program Power Point z pakietu Microsoft Office oraz materiał z en­cyklopedii historycznych ukazujących się na CD-ROM. Szczególnym zainteresowaniem cieszyła się prezentacja poświęcona problema­tyce skanowania dokumentów i mikrofilmów. Hubert Waiss mówił o problemach związanych z przygotowaniem do wydania części Metryki Koronnej (okres Henryka Walezego) w postaci książkowej i multimedialnej . W czasie dyskusji Jerzy Wisłocki mówił o konieczności jak najszybszego udostępnienia całego zasobu mikrofilmów w postaci multimedialnej , na dyskach kompaktowych. Ułatwiłoby to szerszy do­stęp do materiałów źródłowych, zwłaszcza historykom pracującym w oddalonych od archiwum ośrodkach naukowych. Zwrócono uwagę na fakt, że w Polsce brakuje firm, które chciałyby się tym zająć. 326 Trzecia z kolei sesja poświęcona była zastosowaniu konkretnych programów kom­puterowych w badaniach naukowych. Referenci prezentowali bazy danych i pro­gramy, które sami wykorzystują w swojej pracy. Adam Bieniaszewski , wykorzystu­jąc spis posesji z 1792 r. (Protokół rewizji miasta wolnego Poznania) i program d 'Base, zaprezentował możliwości prowadzenia badań związanych z socjotopogra­fią miasta. Referent przedstawił wstępne wnioski ,  dotyczące np. typu zabudowy (murowana, drewniana) czy lokalizacj i własności duchowieństwa, szlachty i miesz­czaństwa w Poznaniu. Niezwykle interesujący referat przedstawiła Lidia Zyblikiewicz . Zaprezentowała możliwości wykorzystania bazy danych (Access 2. O) do prowadzenia całościowych badań statystycznych. Podstawę źródłową jej badań stanowi spis ludności miasta Krakowa z 1880 r. Konstrukcja bazy danych została oparta o szczegółowy formularz o 30 polach. Referentka wprowadziła do swojej bazy danych ponad 60 tys. osób zewspomnianego spisu. Analiza materiału źródłowego zgromadzonego w bazie danych pozwala zbadać wiele problemów demograficznych i społecznych, jak migracje ,  wiel­kość i struktura gospodarstw domowych , pozycja kobiety czy struktura społeczno­-zawodowa mieszkańców dziewiętnastowiecznego Krakowa. Referentka podkreśliła, że baza danych znacznie usprawniła i przyspieszyła zbieranie materiału źródłowego. Natomiast program M aplnfo Professional stal się podstawą do opracowania pre­zentacj i ,  jaką przedstawił Konrad Wnęk . Umożliwia on czerpanie informacji z map i tworzenie nowych. W tym celu można wykorzystywać mapy bazowe bądź mapy zeskanowane i wprowadzone do bazy. Program posiada spory zestaw gotowych pod­kładów map, lecz głównie są to mapy Ameryki Północnej . Obiektom zaznaczonym na mapie można przyporządkować informacje  statystyczne, jak również i tekstowe. Podczas dyskusj i za największą wadę programu Maplnfo uznano bardzo wysoką cenę. Zaproponowano też , żeby podkłady map historycznych dotyczących Polski zamieszczać w Internecie. Czwarta sesja dotyczyła spraw związanych z archiwaliami i edycją źródeł . An­drzej Biernat z Naczelnej D"yrekcji Archiwów Państwowych zaprezentował polską stronę archiwalną w Internecie. Zasób informacji archiwalnej dostępnej w Internecie jest bardzo skromny, lecz dzięki współpracy osób zainteresowanych systematycznie powiększa się. Do chwili obecnej zainteresowani mogą dowiedzieć się o organizacji sieci archiwalnej w Polsce (podległej NDAP) oraz o polonicach przechowywanych w archiwach zagranicznych . Wydawnictwa elektroniczne, przygotowywane wspólnie przez wydawnictwo DiG i NDAP, zaprezentował Sławomir Górzyński .  Są to edycje równolegle wychodzące na CD-ROM-ach i w formie książkowej . Duże zainteresowanie wzbudził prezento­wany przez referenta zbiór fotografii dotyczący kresów wschodnich w okresie II Rze­czypospolitej . Kolorowe fotografie można wykorzystywać wielorako: grupuj ąc, po­większając (do 800%) i tworząc własne prezentacje wizualne. Wiesław Nowosad przedstawił możliwości jakie daje wykorzystanie programu IS 'IŚ w badaniach historycznych. Referent wprowadził dane dotyczące korespon-327 dencji z diariusza Chrapowickiego ( 1651 rekordów z trzech roczników diariusza) . Pozwoliło to autorowi na sformułowanie istotnych wniosków dotyczących kwestii obiegu pism w Polsce nowożytnej . Jednak w dyskusji nad tym wystąpieniem nie­którzy uznali, że do podobnych ustaleń można było dojść i bez pomocy komputera, poprzestając na tradycyjnej metodzie analizy tekstu źródłowego. Ostatni referent, Dariusz Matelski, omawiał zastosowanie programu Microsoft Word w edycji źró­deł historycznych. Autor podkreślił liczne zalety tej aplikacji, bogactwo narzędzi pomocniczych, które pozwalają  szybko i sprawnie pracować nad edycją  źródeł. Jed­nakże w czasie dyskusji zwrócono uwagę, że wykorzystany przez referenta program jest dobrym edytorem tekstu, lecz mało użytecznym do edycji tak skomplikowanych tekstów jak źródła historyczne . Dyskusja końcowa dotyczyła nie tylko problematyki bezpośrednio związanej z te­matyką sympozjum, lecz również innych kwestii związanych z problematyką funk­cjonowania historyków w świecie mediów elektronicznych. Uczestnicy sympozjum zgłosili wiele istotnych uwag i postulatów. Podkreślono konieczność reaktywowania listy dyskusyjnej historyków (klio), która dotychczas funkcjonowała bardzo słabo.  Postulowano również potrzebę większej integracji środowiska historyków zainte­resowanych metodami komputerowymi oraz konieczność usprawnienia kontaktów między ośrodkami badawczymi poprzez wymianę informacji w Internecie. Podsumowania obrad sympozjum dokonał Andrzej Biernat, a Bohdan Ryszew­ski jako gospodarz zamknął je wyrażając nadzieję, Że wszyscy uczestnicy spotkają się za  rok. Zarówno organizatorzy, jak i uczestnicy najwyraźniej byli zadowoleni z przebiegu sympozjum, czego wyrazem mogą być czynione zapewnienia, Że wszy­scy spotkają się w przyszłym roku na czwartym sympozjum organizowanym również w Toruniu. Iwona Kulesza 328 

Metody komputerowe w badaniach i dydaktyce historii, Toruń 28-30 XI 1996

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

Crossref