Michaluk, Dorota

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

Drobna szlachta podlaska w X VI-XIX wieku. Materiały sympozjum w Ho lnach Mejera (26- 2 7  maja 1 98 9} pod redakcją Stefana K. Kuczyń­skiego, Białystok 1991,  s. 186 Staraniem Ośrodka B adań Historii Wojskowej przy Muzeum Woj ska w Białym­stoku i Polskiego Towarzystwa Heraldycznego ukazały się materiały stanowiące plon sesji poświęconej dziej om drobnej szlachty podlaskiej w XVI-XIX wieku . Sym­pozjum zorganizowane przez OBHW odbyło się w dniach 26-27 maja 1989 r. w Hoł­nach Mejera. Zebrane materiały poprzedzone zostały wstępem pióra redaktora ca­łości, Stefana K .  Kuczyńskiego, prezesa Polskiego Towarzystwa Heraldycznego. Tom otwiera skrót wystąpienia Tadeusza Wasilewskiego Pospolite ruszenie wo­jewództwa pod laskiego i ziem zach odniej Litwy w X VI wieku. M arek Plewczyński w artykule Szla chta podlaska w wojsku polskim za ost atnich Jagiellonów omówił udział żołnierzy z Podlasia w wojsku koronnym i przedstawił wielorakie przyczyny tego zjawiska. Autor oparł się na przekazach heraldycznych oraz aktach Metryki lite wskiej i koronnej, które to źródła pozwalają uchwycić na.­pływ żołnierzy podlaskich w szeregi wojska koronnego w dobie przedunijnej . Problematykę tę podjął również Janusz Wojtasik w szkicu Drobna szlachta pod­laska w wojsku Rzeczypospolitej w powstaniach narodowych. Autor zwrócił uwagę na fakt, że również w XVII w. szlachta podlaska chętnie zaciągała się w szeregi armii koronnej , natomiast w pierwszej połowie XVIII w. jej kariera wojskowa była utrudniona, co spowodowane było niewielkim etatem wojska. W sposób ogólny przedstawiony został udział drobnej sdzl achty podlaskiej w powstaniach narodo­wych. B ardzo interesujące są rozważania Piotra Rudnickiego na temat udziału drobnej szlachty podlaskiej w wojskach radziwiłłowskich w XVII w .  Badania oparte zostały na mało dotąd wykorzystywanych źródłach, j akimi są XVII-wieczne rejestry od­działów woj skowych z Archiwum Radziwiłłów. Artykuł wzbogacają szczegółowe przypisy odnoszące się do przedstawionych rodzin. Ciekawe są efekty bada1i nad klientarnymi związkami szlachty podlaskiej z wiel­kimi rodami magnackimi . Urszula Augustyniak omówiła Podlaską klient elę Krzy­sztofa II Radziwiłła, zaznaczaj ąc,  że nie była ona przez hetmana litewskiego lu­biana, ani też naj ważniejsza z punktu widzenia jego interesów politycznych . Au­torka zwrócił a  uwagę na konieczność sprecyzowania terminów „sługa" i „klient" w odniesieniu do osób związanych z magnatem. Ewelina Kozak przedstawiła re­ferat Słudzy podlascy Bogusława Radziwiłła. J ak wynika z badań autorki Podla­sie było ważnym terenem rekrutacji klienteli księcia. Z tego obszaru wywodzilisię m .in. jeden z naj bardziej zaufanych sług, Benedykt Olszewski, dobry admi­nistrator dóbr Radziwiłła - Krzysztof Łopata, a także Krzysztof Żelski, repre-318  zen tuj ący interesy magnata na forum Rzeczypospolitej . Artykuł Jerzego Urwanowicza omawia udział drobnej szlachty w wojnie domowej na Litwie na przełomie XVII i XVIII w. Autor zarysował przyczyny sporu pomiędzy stronnictwem sapieżyńskim a republikańskim oraz przedstawił przebieg konfliktu . Nawiązaniem do problemu aktywności poli tycznej szlachty jest artykuł Wiesłwa Majewskiego Granica uzależnienia szlachty od magn aterii w X VII-X VIII w. Za­gadnieniem, które zainteresowało autora, jest sytuacja, gdy szlachta będąca klien­telą wyłamuje się z zależności od magnaterii . Zachowanie szlachty pod tym kątem prześledzi ł  autor w przełomowych dla dziejów Rzeczypospolitej okresach: w końcu XVIII w .  w czasie konfederacj i  barskiej , w początkach i połowie XVIII w. na przy­kła.dzie Kazimierza Rudzińskiego - na przemian klienta i niezależnego szlachcica oraz w czasie „potopu" , kiedy Janusz i Bogusław Radziwiłłowie przeszli na stronę Szwedów . Tematem podjętym przez Jana Siedleckiego była [( ariera Prokopa Leśniowol­skiego starosty brańskiego (ok. 1590-1 653 ). Do tekstu dołączony został aneks za­wierający wykaz posłów ziemi bielskiej na sejmy walne w latach 1626- 1645 .  Michał Kulecki przedstawił spuściznę aktową sądów ziemskich i grodzkich wo­jewództwa podlaskiego jako źródła do dziejów szlachty tego regionu .  Uwagę swoją  skoncentrował na pozostałościach po dv,·óch zespołach przechowywanych obecnie w oddziale akt staropolskich Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie i ak­tach sądów ziemskich i grodzkich ziem: bielskiej ,  drohickiej i mielnickiej oraz na wypisach z tych akt Ignacego Kapicy Milewskiego. Referat Henryka Lulewicza Leśnictwa ekon omii brzeskiej i grodzieńskiej w cza­sach Wazów dotyczy problematyki związanej z obszarem sąsiadującym z wojewódz­twem podlaskim. Na uwagę zasługuje artykuł .Jerzego Szumskiego, przygotowany z wykorzysta­niem szerokiej podstawy źródłowej . Autor ukazał dzieje właścicieli Hołnów Mejera i Krasnogrudy - Eysyrnontów i Mejerów. Tekst uzupełniają dwie tablice genealo­giczne omawianych rodów. Ostatnim z prezentowanych referatów jest Szla chta grodzi eńska w świetle pru­skich akt hipotecznych z przełomu X VIII i XIX wieku Leszka Postołowicza. Akta te stanowią źródło historyczne do ustalenia własności i właścicieli na terenie dawnego powiatu grodzieńskiego. Autor omówił również historię zespołu Kamera Woje nno­-Ekon o miczna w Białymstoku, obejmującego akta hipoteczne. Tom zamyka krótkie omówienie wystąpień sesyjnych, napisane przez Krzysz tofa Filipowa w języku esperanto. Wydanie drukiem materiałów z sympozj um to cenny wkład Ośrodka Badań Historii Wojskowej i Polskiego Towarzystwa Heraldycznego w popularyzację efek­tów badań dotyczących dziejów Podlasia. To również zapoznanie z różnorodnością podejmowanych problemów i wielokierunkowością prac zmierzających do określenia roli szlachty podlaskiej w historii regionu i Rzeczypospolitej . Dorota Michaluk 319 

Drobna szlachta podlaska w XVI-XIX wieku. Materiały sympozjum w Holnach Mejera (26-27 maja 1989) pod redakcją Stefana K. Kuczyńskiego, Białystok 1991, s. 186

Drobna szlachta podlaska w XVI-XIX wieku. Materiały sympozjum w Holnach Mejera (26-27 maja 1989) pod redakcją Stefana K. Kuczyńskiego, Białystok 1991, s. 186

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)