Swędrowski, Jerzy

Rocznik Teologii Katolickiej

Jerzy Swędrowski

Crossref

Gorzkie żale przybywajcie..., red. Stanisław Urbański, Janusz Śmigiera, Wydawnictwo UKSW, Warszawa 2008, s. 291

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

Gorzkie żale przybywajcie...  red. stanisław Urbański, janusz Śmigiera, wydawnictwo Uksw, warszawa 2008, s. 291We współczesnym duszpasterstwie pojawia się niejednokrotnie pytanie, któ-re dotyczy zaangażowania w życie parafialne wiernych. Przemiany soborowe, a może bardziej sposób ich interpretacji, zostały odczytane jako konieczność zachowania jedynie tego co niezbędne, aby wśród „środków ubogich” szukać spotkania z Bogiem. Efektem wielu z podejmowanych „reform” stał się zanik nieszporów w prawie wszystkich parafiach, a „przepracowani” duchowni nie-jednokrotnie pomogli w zapomnieniu o nabożeństwach okresowych.Oczywiście tego rodzaju spojrzenie może zostać uznane za cokolwiek nie-sprawiedliwe i upraszczające. Nikt jednak nie zaprzeczy, że tzw. ludowe duszpa-sterstwo nie znalazło innego, lepszego zamiennika. Intuicja Prymasa Tysiąclecia prowadziła tysiące wiernych do miejsc świętych, a sanktuaria stawały się na nowo żywymi centrami spotkania człowieka z Bogiem w sakramencie pokuty i Eucharystii. Masowe duszpasterstwo nie zakłada zaniku spojrzenia personali-stycznego, lecz pomaga w odkrywaniu osoby we wspólnocie, która nie utrudnia rozwoju życia duchowego, ale pomaga w jego wzmacnianiu.Kościół w Polsce może cieszyć się znakami żywej wiary w miejscach świę-tych, które stają się celem licznych pielgrzymek. Sanktuaria Maryjne, czy liczne Kalwarie są świadectwem wiary oraz kultury społeczności, która kształtowała się w świetle Ewangelii. Każda społeczność ukazuje charakterystyczne rysy swej pobożności oraz demonstruje cechy, które weryfikują się w codzienności. Fenomenem polskiej pobożności są nabożeństwa pasyjne, a ich szczególnym wyrazem wydaje się nabożeństwo „Gorzkich żalów”. Można uznać je za szcze-gólny rys pobożności polskiej, bowiem powstało w naszym kraju, a wyśpiewane po raz pierwszy w 1707 roku w kościele Świętego Krzyża w Warszawie niesie do dziś szanse spotkania człowieka z Bogiem w rozpamiętywaniu zbawczych wydarzeń Męki Pańskiej.Miejsce i czas splatają się w jedno i dają przestrzeń w coraz lepszym od-czytywaniu dziedzictwa wieków. Kościół Świętego Krzyża w Warszawie przy Krakowskim Przedmieściu już od ponad 300 lat rozbrzmiewa śpiewami przybli-żającymi pasyjne wydarzenia. Obecna Bazylika Mniejsza św. Krzyża w ostatnich dziesiątkach lat stała się także amboną, z której rozchodziło się słowo wolności na falach radiowych, budując podstawy pod niepodległość Rzeczpospolitej. Od lat także nabożeństwa pasyjne gromadzą wiernych w świątyni i przy odbiorni-kach radiowych, aby wyśpiewywać modlitwy ułożone na wzór Liturgii Godzin, 336 Sprawozdania i recenzjektóra staje się liturgią nie tylko z obowiązku, lecz otwartości i pragnienia serc. Nabożeństwo pasyjne jest także okazją do wysłuchania kazań pasyjnych, które zwykle zostają także uwiecznione drukiem.Jubileusz 300-lecia wykonania „Gorzkich żalów” stał się okazją do zorgani-zowania ogólnopolskiego sympozjum jubileuszowego. Wspólny trud podjęły: Polska Prowincja Zgromadzenia Misjonarzy, parafia św. Krzyża w Warszawie, Instytut Teologiczny Księży Misjonarzy w Krakowie, Instytut Filologii Polskiej UKSW oraz Sekcja Teologii Duchowości UKSW. Wspólne przedsięwzięcie zaowocowało pracami, które ukazały się w publikacji Gorzkie żale przybywajcie... Studia i szkice w 300-lecie powstania Gorzkich żalów. Książkę wydało Wydawnictwo UKSW w Warszawie, a jej redaktorami są ks. prof. dr hab. Stanisław Urbański oraz ks. lic. Janusz Śmigiera CM. Publikacja sygnowana nazwiskiem ks. prof. Urbańskiego wskazuje na kierunek podejmowanych rozważań, dlatego ozna-czona jest także jako 73. pozycja w serii Mistyki Polskiej.Już sama okładka wskazuje na tematykę podjętą w książce, niestety, czytel-nik nie dowie się z żadnego miejsca omawianej publikacji skąd pochodzi wy-mowna reprodukcja. Na stronach 5 i 6 umieszczono spis treści, który pozwala wywnioskować w pewnym stopniu kim są autorzy poszczególnych przedłożeń. Poszczególne tytuły artykułów wskazują na wielkie bogactwo zawartych w nich treści, które dotykają pobożności ludowej, duchowości maryjnej, mistyki, aż po stronę muzyczną omawianych treści. Szkoda, że nie umieszczono pod poszcze-gólnymi artykułami tytułów rozdziałów, co umożliwiłoby bardziej efektywne wejrzenie w prezentowane treści.Uwarunkowania historyczne oraz dzieła podejmowane przez zgromadzenia zakonne wyciskały piętno na kształtującym się obliczu polskiego katolicyzmu. Przybyli w 1651 roku dzięki staraniom królowej Ludwiki Marii Gonzagi mi-sjonarze św. Wincentego à Paulo nie tylko zajęli się dziełami dobroczynności, ale podjęli posługę, która przez długie dziesiątki lat wydawała swoje owoce. Oni właśnie zajęli się kształtowaniem i przygotowywaniem kandydatów do kapłaństwa. Prowadząc powierzane im przez biskupów seminaria duchowne i głosząc misje ludowe, dostrzegali potrzeby duchowe, wobec których nie po-zostawali głusi. Stąd warto zwrócić uwagę na tekst ks. Stanisława Rosponda CM „Gorzkie żale na tle historii Zgromadzenia Księży Misjonarzy w Polsce i kościoła św. Krzyża w Warszawie” (s. 15-26). Ważnym aspektem, który rysuje się na tle przywoływanych faktów jest konstatacja, która pokazuje nabożeństwo „Gorzkich żalów” jako dowartościowanie języka polskiego. Aspekt znaczenia i wagi nabożeństwa z 1707 roku ujawnia się w spojrzeniu na historię literatury polskiej, która nieprzerwanie była utwierdzana intelektualnym i duchowym wysiłkiem ludzi Kościoła. Bez wątpienia warto podkreślać to także dzisiaj, bowiem pokolenie średnie i starsze, a także kształtowana przez nich młodzież może z duchem czasów minionego systemu totalitarnego zapominać, 337Sprawozdania i recenzjeże przed nazwiskiem Ignacy Krasicki czy Jan Paweł Woronicz jest określenie biskup albo arcybiskup. Bernadetta Kuczera-Chachulska w tekście „Gorzkie żale jako przykład liryki medytacyjnej” (s. 139-150), Magdalena Saganiak w artykule „Doświadczenie religijne i doświadczenie estetyczne w nabożeństwie Gorzkich żalów” (s. 151-186), czy Teresa Winek w przedłożeniu „Echa Gorzkich żalów w literaturze polskiej XIX wieku” (s. 205-220) przybliżyły, jaki wpływ wywarło nabożeństwo z kościoła św. Krzyża na literaturę kształtującą myśli i postawy.„Gorzkie żale” jako wyraz pobożności ludowej i pełnej pokory postawy spoglądania na dzieło odkupienia człowieka nigdy nie pozostają tanim senty-mentalizmem. Szczere i głębokie spojrzenie na cierpienie Matki i Syna wiedzie ku zjednoczeniu z Bogiem. Teksty ks. Stanisława Urbańskiego „Mistyka pasyjna Gorzkich żalów” (s. 27-42) oraz „Mistyka pasyjna polskich mistyczek” (s. 115--138) przybliżają czytelnikowi wagę pasyjnego spojrzenia na drodze rozwoju duchowego. Przywołana bodaj najsłynniejsza polska mistyczka św. s. Faustyna, czy s. Leonia Nastał i inne, ukazują zjednoczenie z Mistrzem w chwilach naj-większej próby miłości. Można stwierdzić, że nie wszyscy doświadczą wejścia na drogę życia mi-stycznego, nie każdy także zadowoli się stwierdzeniem, że „Gorzkie żale” są wyrazem pobożności ludowej. Ksiądz Jan Rusiecki SDB w artykule „Gorzkie żale jako wyraz pobożności ludowej w świetle dokumentów Kościoła” (s. 61-88) przywołał m.in. „Dyrektorium o pobożności ludowej i liturgii. Zasady i wska-zania” z 17 grudnia 2001 roku oraz wiele innych dokumentów papieskich, które wbrew mylnym stereotypom dowartościowują nabożeństwa jako przygotowanie i wprowadzenie w spotkanie z Bogiem. Niezwykle istotnym elementem rozwa-żań o „Gorzkich żalach” jest aspekt paschalny i eucharystyczny. Przy odrobinie dobrej woli i otwartości na tradycję wieków nikt nie stwierdzi, że wystawienie Najświętszego Sakramentu w czasie „Gorzkich żalów” czy nabożeństwa różań-cowego zaciera wymiar eucharystyczny liturgii Kościoła.Wśród wielości aspektów, które wiążą się z historią i praktyką pasyjnego nabożeństwa z kościoła św. Krzyża warto zwrócić uwagę jeszcze na choćby je-den aspekt. Jest to wymiar niezwykle dynamiczny, bowiem te same wydarzenia pasyjne przeżywane w tych samych wyśpiewanych strofach i ewangelicznych obrazach, mają być zgłębiane i interpretowane żywym słowem kaznodziei. Ksiądz Władysław Bomba CM mówi o „Fenomenie kazań pasyjnych” (s. 89-96), a o. Andrzej Baran OFMCap „Kazania pasyjne kapucynów w XVIII i XIX wieku” (s. 97-114). Obaj dotknęli niezwykle istotnej z punktu widzenia duszpasterskie-go sfery. Kaznodzieja jest tym, który towarzyszy człowiekowi w jego drodze z Chrystusem, pomaga dyskretnie znaleźć się blisko Pana. Kazania pasyjne przez umiejscowienie w konkretnym czasie i konkretnych okolicznościach mają do spełnienia niezwykle ważną rolę.338 Sprawozdania i recenzjeWszystkie dotknięte treści, a także pozostałe teksty umieszczone w publikacji Gorzkie żale przybywajcie... nie tylko wypełniają jubileuszowe zapotrzebowanie na pewną rekapitulację i chwilę zadumy, ale są także próbą odkrycia bogactwa niedocenionego, a przecież tak bliskiego. Wymiar kulturowy i kulturotwórczy, a nade wszystko wymiar duchowego rozwoju i umocnienia, pozwala na patrze-nie z nadzieją na dalsze badania i wnioski. Jednocześnie warto zobaczyć ciągle żywą potrzebę głębszego wysiłku duszpasterskiego, który zaowocuje trwałymi postawami chrześcijańskimi, wchodzącymi w treści, które w ewangelicznej dynamice dotykają każdego i każą dokonywać wyborów i znajdować codzienne odpowiedzi.Ks. Jerzy Swędrowski

Gorzkie żale przybywajcie..., red. Stanisław Urbański, Janusz Śmigiera, Wydawnictwo UKSW, Warszawa 2008, s. 291

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Crossref

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)