Recenzja książki: Piotr Stankiewicz, Sztuka życia według stoików. Jak żyć mądrze, dobrze i szczęśliwie, WAB, Warszawa 2014, ss. 526.2743944

Raube, Sławomir

Idea Studia nad strukturą i rozwojem pojęć filozoficznych

Sławomir Raube

Crossref

Życie jako sztuka i umiejętność zarządzania myślami

Recenzja książki: Piotr Stankiewicz, Sztuka życia według stoików. Jak żyć mądrze, dobrze
i szczęśliwie, WAB, Warszawa 2014, ss. 526

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

IDEA – Studia nad strukturą i rozwojem pojęć ﬁlozoﬁcznychXXVII Białystok 2015RECENZJEŻycie jako sztuka i umiejętność zarządzania myślamiSpełnienie jest horyzontem, za którym kryje się inny horyzont. A za tyminnym kolejny. I tak bez końca... Chyba że kresem będzie (a będzie!) śmierć. Alemoże poza nią roztacza się następny horyzont już bez kolejnych horyzontów, ho-ryzont ostateczny? Być może... Nie wiemy tego jednak, bo w naszej zachodniejtradycji „wiedzieć” znaczy „wiedzieć z pewnością”. Tylko przeczuwamy. To zaś,co czujemy na pewno, to niepewność, chwiejność, szybkość przemijania, wprostproporcjonalna do dokumentów metrykalnych. Zatem źle... Życie ujawnia swojąnieżyciową stronę bezceremonialnie, odsłania jakiś pomarszczony, cierniowy re-wers do oﬁcjalnego awersu, który brzmi: życie to radość istnienia. A radość ist-nienia, choć wyczekiwana (przecież istniejemy), ociąga się ze swoim nadejściemi stosuje nieprzyjemne uniki. Co więc można powiedzieć, co odczuwać? Lepiejistnieć, z tym nieogarnialnym spektrum dolegliwości? Czy lepiej nie istnieć?To jest prawdziwie istotne pytanie. Nie ma ważniejszego, chociaż dzisiaj jestono zadawane rzadko. Dzisiaj pytamy na ogół, czy lepiej mieć akcje ﬁrmy kosme-tycznej, czy farmaceutycznej, który smatfon jest bardziej smart, w jakim samocho-dzie większy lans. Te pytania konsumerystyczne, zrazu istotne, wraz z upływemlat tracą początkową ważność. Jak żyć, oto potężniejące pytanie.Piotr Stankiewicz, autor Sztuki życia według stoików, te wszystkie dylematydostrzega. I chyba dlatego, że czuje tak, jak wielu z nas, że życie w jego obecnychformach coraz bardziej nas rozczarowuje, szuka jakiegoś remedium. A remediabardzo często leżą niedaleko, w bogactwie dziejów ﬁlozoﬁi. Nie bez powodu obokklasycznych technik terapeutycznych pojawiła się jakieś dwie dekady temu modana terapie ﬁlozoﬁczne, instytucjonalizowana ostatnio także w kierunki studiówuniwersyteckich.440 RECENZJEAutor recenzowanej książki wpisuje się w ten nowy trend. A czyni to bardzociekawie, a nawet frapująco, przywołując na pomoc naszym życiowym problemomﬁlozoﬁę stoików. Tyle tylko, że nie przedstawia całej reﬂeksji tradycji stoicyzmu,a ogranicza się do sztuki życia rzymskich stoików – Seneki, Marka Aureliuszai Epikteta. Dzięki temu książka zachowuje swój ﬁlozoﬁczny charakter, a zarazemstaje się popularyzacją tego, co bez jakiegokolwiek wątpienia warte jest dzisiajprzypomnienia. Inaczej mówiąc, książka Piotra Stankiewicza pokazuje, że moż-nać uprawiać ﬁlozoﬁę, prezentować historię myśli ﬁlozoﬁcznej, bez wywoływaniastrachu odbiorców przed hermetycznością ﬁlozoﬁi. Autor skutecznie przekonuje,że i humanistyka jest dzisiaj potrzebna, a ﬁlozoﬁa nieusuwalna.Dzięki Piotrowi Stankiewiczowi czytelnicy niezajmujący się na co dzień ﬁlo-zoﬁą będą mogli przekonać się naocznie, że stoicyzm nie jest zamkniętą kartą, ależe może stać się lekiem na wiele naszych dolegliwości życiowych (autor sugeruje,że prawie na wszystkie). Trzeba tylko dokonać swoistego, ale w duchu stoicyzmu,przeformatowania samego siebie, co nie jest wcale trudne; wymaga tylko spokojnejautodiagnozy i niejakiego wyspecyﬁkowania problemów.Na czym polega stoickie lekarstwo? To klasyczna eudajmonologia, czyli osta-tecznie sztuka życia. Jej zasadniczym przekonaniem jest to, że istnieją rzeczy,na które nie mamy wpływu, ale i takie, które są od nas zależne. Ustalenietego, gdzie przebiega granica między nimi rzeczywiście, łatwe nie jest. Częstomylimy te dwie sfery, a wtedy padamy oﬁarą cierpień, niezadowolenia, lęku,smutku i innych destrukcyjnych stanów wewnętrznych, które nas unieszczęśli-wiają. Tak dzieje się dlatego, że – zgodnie z opisaną przez autora koncep-cją stoicką – uznajemy coś, co w istocie od nas nie jest zależne, za zależneod nas. A czynimy tak, ponieważ nie potraﬁmy właściwie kierować umysłemi wpadamy w sidła wyobrażeń o nas samych i świecie, w który jesteśmy za-nurzeni. I właśnie stoicka nauka o wyobrażeniach okazuje się kluczowa w tymplanie terapeutycznym. Najpierw trzeba przyjrzeć się wyobrażeniom, odseparo-wać te właściwe od tych, które stanowią źródło życiowego despektu. A zrobićto nie będzie trudno, jeśli sobie uświadomimy, że wyobrażenia (o świecie, o nassamych, o innych, o problemach, o karierach) od nas zależą, choć nie zależą(często) same przedmioty wyobrażeń. Jak pisze Piotr Stankiewicz, „sztuka ży-cia jest bowiem sztuką właściwego zarządzania wyobrażeniami” (s. 27). O na-szym życiu decydują wyobrażenia o życiu, nie same te zdarzenia życiowe. Todomaga się podkreślenia: życie toczy się oczywiście swoim rytmem, na którymamy wpływ znikomy, czasami pośredni, czasami żaden, ale na wyobrażeniatego życiowego rytmu wydarzeń wpływ mamy całkowity. Trzeba to tylko sobieuświadomić. A to nie jest nieosiągalne; wprost przeciwnie. „Nie wolno mówić –pisze autor Sztuki życia według stoików – że jesteśmy nieszczęśliwi, bo coś sięstało – trzeba mówić, że jesteśmy nieszczęśliwi, bośmy uznali, że to dla nas źle,RECENZJE 441że tak się stało. Różnica jest olbrzymia: dostrzeżenie jej jest fundamentem stoi-cyzmu” (s. 19).A zatem o naszym szczęściu, spełnieniu nie decydują wydarzenia, konkretnefakty, jak mówimy, lecz nasze podejście do nich, reakcje, interpretacje, czyli na-sze nastawienie do tych wydarzeń. A jeśli tak, to nasze życie zbliża się do naszejwoli i naszego decydowania: staje się coraz bardziej nasze. To jest sedno terapiistoickiej: przyczyny naszych cierpień tkwią w naszych wyobrażeniach nieszczęść,a nie w samych realnych wydarzeniach, choćby i dotkliwych; realnych wydarzeńnie zmienimy, ale zmienić swoje wyobrażenia o nich możemy; i jak mówi autorksiążki – powinniśmy, dla własnego dobra. Zatem wszelkie wyobrażenia odnoszącesię do wydarzeń życiowych należy poddawać skrupulatnemu oglądowi, zgodniez myślą Epikteta, cytowanego w książce: „(...) nie należy dawać dostępu do siebieżadnemu wyobrażeniu bez uprzedniego poddania go gruntownej próbie, ale mu-simy mówić do niego jak warta nocna: «Stój! Zaczekaj! Daj się wpierw obejrzeć,ktoś jest i skąd przychodzisz!»”. Piotr Stankiewicz to przekonanie rzymskiegostoika czyni punktem wyjścia swojej interpretacji, która stanowi zbiór umiejętno-ści zarządzania wyobrażeniami. Wyobrażenia złe, to znaczy destrukcyjne dla nas,bo unieszczęśliwiające nas, można rozbrajać; można je usuwać przy pomocy wy-obrażeń dobrych (uskrzydlających), i można wzmacniać wyobrażenia dobre. Całaterapeutyczna praca musi być więc wykonana przez konkretny byt ludzki, a żadenrodzaj eskapizmu nie wchodzi tu w grę, ponieważ gra o harmonię i szczęście toczysię w konkretnym człowieku, zatem nie ma gdzie uciec.Powodów do smutku i życiowego lamentu jest nieskończenie wiele. Życie samopłynie jednak niewzruszone naszymi uczuciami, tragediami lub (najczęściej) hipo-tetycznymi dramatami. Jak w takim razie żyć, by życie przebiegało traktem osło-necznionym, a nie pełnym gotyckich mgieł? I czy wizja stoicka nie narzuca namwyzbycia się uczuć, o których wiadomo, że są nieusuwalnym składnikiem ludzkiejosobowości? Kluczem otwierającym bramę problemu jest dystans, zobojętnienie– nie mające wszelako nic wspólnego z obojętnością rozumianą jako wzruszenieramion, lekceważenie życia, jako ascetyczne contemptus mundi. Pisze autor: „Nakoniec musimy sobie naświetlić pewien wątek, który jest zarazem konieczną pu-entą dyskusji o rzeczach niezależnych, jak i pewnym memento obowiązującym dlastoicyzmu jako całości. A więc: musimy pamiętać, że obojętność wobec rzeczy nie-zależnych n i e o zna c z a nakazu ich całkowitego porzucenia. Stoicy nie każą namżyć ascetycznie i w celibacie, nie każą rozdawać majątku i żyć o chlebie i prozie.S t o i k n i e mus i ż y ć j a k mn i ch, nie musi odrzucać wszystkiego, co zmysłowei uciekać na pustynię” (s. 96).Akademicki ﬁlozof może zasadnie powiedzieć, że książka Piotra Stankiewiczanie wnosi nic nowego do tego, co wiemy o stoikach. To prawda. Ale autor niema takich ambicji. Tu strategia intelektualna polega na czymś zupełnie innym.442 RECENZJENa tym, aby pokazać, że ﬁlozoﬁa jest do czegoś przydatna w nowych warunkachkulturalnych i technologicznych, a w szczególności w nowych konﬁguracjach cywi-lizacyjnych. I pomimo tego, że chodzi o ﬁlozoﬁę antyczną. To jest najistotniejszyazymut publikacji. Filozoﬁa nie jest bibliotecznym starociem w czasach smart-fonów i kart płatniczych. Myślenie o życiu jest potrzebne nawet wtedy, gdy zanasze zakupy odpowiadają „inteligentne” karty kredytowe. Może w szczególnościwłaśnie wtedy...W efekcie otrzymujemy książkę, która pokazuje, że ﬁlozoﬁa, humanistykajest potrzebna; ba, jest niezbędna, bo niezbędna jest myśl o sobie samym, jeślioczywiście chcemy przejść życiową drogę spełnieni.Piotr Stankiewicz, Sztuka życia według stoików. Jak żyć mądrze, dobrzei szczęśliwie, WAB, Warszawa 2014, ss. 526.Sławomir Raube

Życie jako sztuka i umiejętność zarządzania myślami

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Crossref

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

Życie jako sztuka i umiejętność zarządzania myślami

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Crossref

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w