Gdy Arystoteles pytał, kiedy możemy stwierdzić, że armia ucieka, bo przecież nie wtedy, kiedy pole bitwy zaczynają opuszczać pojedynczy żołnierze, postawił problem aktualny do dziś na gruncie historii sztuki: czy istnieją momenty przełomowe w dziejach sztuki? W twórczości indywidualnej przełomy powiązane są z kryzysami i dotyczą wyjścia z impasu, a więc znalezienia na powrót drogi prowadzącej do realizacji celu. Często to odnalezienie drogi następuje w sposób nagły, w jakimś momencie szczególnym, który Grecy nazywali kairos. Przemiany w sztuce rozpatrywanej en bloc dokonują się również dzięki podłożu aksjologicznemu i wyznaczeniu jakiegoś celu twórczości. Przełom taki może być albo przezwyciężeniem kryzysu, albo wyjściem ze stanu upadku lub dekadencji, czyli zawsze ze stanu wartościowanego negatywnie. Osobnym casusem jest oczywiście polityczne zadekretowanie zmiany, zawsze mające znamiona gwałtu na kulturze. Wreszcie w naukowej historii sztuki przełom nie musi się wiązać z kryzysem lecz z ewolucją. Jest on postrzegany relatywnie. Ale dlatego dzieje można wciąż na nowo przepisywać.When Aristotle asked at what particular moment we can say that an army is fleeing,
which is certainly not when individual soldiers start leaving the battlefield, he formulated
a problem that is important also for today’s art history: are there any moments in
the history of art that can be called turning points? In individual artistic careers, such
points are related to crises, allowing the artist to overcome an impasse and find a way
toward reaching a goal. Quite often, such a turn occurs suddenly, at some particular
moment which ancient Greeks called the kairos. The changes in art approached en
bloc also happen thanks to the background of values and some goal of artistic creation. A turning point may imply overcoming a crisis or a period of decline and decadence
- always a state of affairs defined in negative terms. A separate case is definitely a political
decree that triggers off a change, which implies violence committed on culture.
Finally, in academic art history a turning point may be related not only with a crisis,
but also with evolution. It’s perception is relative, but because of that the history of art
can be rewritten
