Bradliński, Kamil

Mierzwa, Marek

Niewęgłowski, Krzysztof

Polish

University of Maria Curie-Skłodowska (UMCS): Scientific e-Journals / Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej: e-czasopisma naukowe

SECTIO FA N N A L E SU N I V E R S I T A T I S  M A R I A E  C U R I E - S K Ł O D O W S K AL U B L I N  –  P O L O N I A2019VOL. LXXIVUniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie10.17951/f.2019.74.279-283KAMIL BRADLIŃSKI, MAREK MIERZWAKRZYSZTOF NIEWĘGŁOWSKIORCID: https://orcid.org/ 0000-0001-9413-4816; kamil.bradlinski@gmail.comORCID: https://orcid.org/0000-0002-0622-0245; marmierz996@gmail.comORCID: https://orcid.org/0000-0001-8845-4135; k.nieweglowski.lbn@gmail.comSprawozdanie z Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej „Kodyfikacja prawa w II Rzeczypospolitej – sukcesy i porażki”, Lublin, 10 maja 2018 r.Report from the National Scientific Conference “Codification of Law in the Second Polish  Republic – Successes and Failures”, Lublin, May 10, 2018Setna rocznica odzyskania przez Polskę niepodległości przypadająca na 2018 r. stanowiła doskonałą okazję do podjęcia dyskusji dotyczącej historii tego okresu, zwłaszcza w kontekście przemian prawnoustrojowych. W 1918 r. Polska stanęła przed niezwykle trudnym zadaniem stworzenia od podstaw zunifikowane-go systemu prawnego na terytorium, na którym przez ponad wiek obowiązywały różne porządki prawne. Prace kodyfikacyjne, szczególnie początkowo, prowadzo-no w obliczu nieustannego zagrożenia i walk o ostateczny kształt granic II Rze-czypospolitej Polskiej. Nad procesem kodyfikowania każdej gałęzi prawa czuwała powołana w 1919 r. Komisja Kodyfikacyjna – niezależny organ funkcjonujący do 1939 r. Jej dokonania stanowią ważny wkład w rozwój polskiej legislacji. Wśród nich można wymienić np. Kodeks postępowania karnego z dnia 19 marca 1928 r., Kodeks karny z dnia 11 lipca 1932 r., Kodeks zobowiązań z dnia 27 października 1933 r., Kodeks postępowania cywilnego z dnia 29 listopada 1930 r., Kodeks handlowy z dnia 27 czerwca 1934 r. czy Prawo upadłościowe z dnia 24 paździer-nika 1934 r. Wiele z uchwalonych w okresie międzywojennym aktów prawnych funkcjonowało mimo zmiany ustroju po zakończeniu II wojny światowej, a dwie ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe oraz Prawo czekowe – obo-wiązują ze zmianami do dziś.KAMIL BRADLIŃSKI, MAREK MIERZWA, KRZYSZTOF NIEWĘGŁOWSKI280Problematyce kodyfikacji prawa w II Rzeczypospolitej, jej sukcesom i po-rażkom została poświęcona ogólnopolska konferencja naukowa, która odbyła się 10 maja 2018 r. na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Marii Curie- -Skłodowskiej w Lublinie. Konferencja została zorganizowana przez Studenckie Koło Naukowe Prawników UMCS we współpracy z Katedrą Historii Państwa i Prawa Wydziału Prawa i Administracji UMCS. Konferencja została objęta ho-norowym patronatem Prezydenta Miasta Lublin, Okręgowej Rady Adwokackiej w Lublinie, Okręgowej Izby Radców Prawnych w Lublinie, Kancelarii Adwokac-kiej Janusza Łomży oraz internetowego portalu historycznego Histmag.org.Wydarzenie spotkało się z dużym zainteresowaniem – przybyło ponad 50 studentów i doktorantów z ośmiu ośrodków akademickich z całej Polski, ta-kich jak: Uniwersytet Śląski, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Uniwersytet Warszawski, Uniwer-sytet Jagielloński w Krakowie, Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie, Uniwersytet w Białymstoku, Uniwersytet Warmińsko- -Mazurski w Olsztynie.Ze względu na znaczną liczbę uczestników konferencja została podzielona na sześć paneli. W inauguracji obrad uczestniczyli zaproszeni goście, m.in. prof. dr hab. Anna Przyborowska-Klimczak (Dziekan Wydziału Prawa i Administracji UMCS), dr hab. Ireneusz Nowikowski, prof. nadzw. (opiekun Studenckiego Koła Naukowego Prawników UMCS), dr hab. Andrzej Wrzyszcz, prof. nadzw. (Pro-dziekan Wydziału Prawa i Administracji UMCS oraz Kierownik Katedry Historii Państwa i Prawa WPiA UMCS), dr hab. Grzegorz Smyk, prof. nadzw., oraz inni przedstawiciele Katedry Historii Państwa i Prawa WPiA UMCS. Nie brakowało również uczestników biernych, zainteresowanych historią polskiej legislacji.O godzinie 11:30 obrady rozpoczęła prof. dr hab. A. Przyborowska-Klimczak, która zwróciła uwagę na szczególny charakter wydarzenia w związku z okrągłą rocznicą odzyskania przez Polskę niepodległości. Następnie głos zabrał dr hab. I. Nowikowski, prof. nadzw., który pogratulował organizatorom przedsięwzięcia oraz życzył uczestnikom owocnych obrad i żywej dyskusji. Dr hab. A. Wrzyszcz, prof. nadzw., w swoim przemówieniu zwrócił uwagę na szczególny dorobek wy-bitnych polskich prawników w dobie kodyfikacji, a dr hab. G. Smyk, prof. nadzw., podkreślił ogromny trud kodyfikatorów w ujednoliceniu prawa w II Rzeczypo-spolitej po 123 latach rozbiorów. Kamil Bradliński, moderator panelu inaugura-cyjnego, podkreślił, że odrodzone państwo polskie – pozszywane z wielu różnych części, z wieloma obowiązującymi procedurami, przepisami, z różnorodną lud-nością i zwyczajami – stanęło przed wyzwaniem przeprowadzenia reform istot-nych dla prawidłowego funkcjonowania państwa, w tym reform prawa. Wskazał również, że celem organizatorów było poruszenie takiej tematyki, jak m.in. dzia-łalność kodyfikacyjna organów (ze szczególnym uwzględnieniem Komisji Ko-dyfikacyjnej i pracy jej wydziałów), dziedziny kodyfikacji, analiza porównawcza SPRAWOZDANIE Z OGóLNOPOLSKIEJ KONFERENCJI NAUKOWEJ... 281ówczesnych przepisów prawa, krytyczna ocena powstałych kodeksów oraz ich współczesne dziedzictwo.Pierwszy panel konferencji został poświęcony kodyfikacji prawa karnego. Otworzył go mgr Maciej Błotnicki (UMCS) referatem pt. „»Trzecia droga« od-powiedzialności za przestępne współdziałanie – próba oceny wkładu J. Maka-rewicza w prace Komisji Kodyfikacyjnej i jego dziedzictwa w obowiązującym kodeksie karnym”. Jak wskazał, podstawowe założenia konstrukcji podżegania i pomocnictwa opracowane w 1932 r. przez Juliusza Makarewicza zostały zawarte w pierwszym polskim kodeksie karnym, a sformułowane przez niego przepisy, zasady subiektywizmu i indywidualizacji odpowiedzialności karnej oraz zasady humanitaryzmu w operowaniu środkami karnymi wywierają decydujący wpływ na niesprawcze odmiany współdziałania aż do dzisiaj. Następnie mgr Bartosz Jastrzębski (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu) omówił problem do-puszczalności ustaleń alternatywnych w prawie karnym w międzywojennej Pol-sce na tle dyskusji, która rozgorzała w latach 30. XX w., inspirowanej reformami w Niemczech i zapoczątkowanej przez Władysława Woltera. Dr Damian Tokar-czyk (Uniwersytet Warszawski) z kolei przedstawił blaski i cienie teorii postaci zjawiskowych przestępstwa. Nawiązał do poglądów J. Makarewicza, zwolennika indywidualizacji i subiektywizacji odpowiedzialności, oraz przybliżył opraco-waną przez niego teorię opierającą się na założeniu samodzielności przestępstw i odpowiedzialności współdziałających. Ostatni prelegent w tym panelu – mgr Damian Szczepaniak (Uniwersytet Jagielloński) – zwrócił uwagę na kodyfikację oraz dziedzictwo prawa autorskiego i zawartych w nim przepisów karnych. Pod-kreślił, że ustawa o prawie autorskim z 1926 r. była niewątpliwie jednym z naj-większych osiągnięć Komisji Kodyfikacyjnej, stanowiącym oryginalny wytwór polskiej myśli prawniczej dwudziestolecia międzywojennego.Drugi panel konferencji dotyczył problematyki prawa rodzinnego i małżeń-skiego. Bartosz Kotylak (Uniwersytet Warszawski) omówił największe wyzwania, z jakimi zmierzyła się Komisja Kodyfikacyjna przy unifikacji prawa małżeńskie-go osobowego. Prelegent wskazał na zawiłości wynikające ze skrajnie różnych systemów zaborczych oraz na wpływ środowisk religijnych i konserwatywnych na proces kodyfikacji. Następnie Marek Woźnicki (UMCS) zwrócił szczególną uwagę na regulację przepisów dotyczących przeszkód pokrewieństwa i powino-wactwa w prawie rodzinnym II Rzeczypospolitej oraz scharakteryzował różnice pomiędzy zakresem przeszkody pokrewieństwa i powinowactwa w systemach prawnych obowiązujących na terytorium II Rzeczypospolitej, jak również sposo-by rozstrzygania kolizji pomiędzy tymi systemami. Z kolei Karol Smogorzewski (Uniwersytet Warszawski) nakreślił obecnym innowacyjność rozwiązań projek-tów kodyfikacji prawa rodzinnego na przykładzie regulacji stanowiska prawne-go dzieci pozamałżeńskich według projektu działu polskiego kodeksu cywilnego o stosunkach prawnych rodziców i dzieci oraz projektu prawa o stosunkach rodzi-KAMIL BRADLIŃSKI, MAREK MIERZWA, KRZYSZTOF NIEWĘGŁOWSKI282ców i dzieci i projektu przepisów o urzędzie opiekuńczym. Ponadto poddał anali-zie wpływ wspomnianych projektów na powojenne regulacje prawa opiekuńcze-go: Prawo opiekuńcze z dnia 14 maja 1946 r., ustawę z dnia 27 czerwca 1950 r. – Kodeks rodzinny i wreszcie ustawę z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Jako ostatnia wystąpiła Agnieszka Sokołowska (Uniwersytet Peda-gogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie), która wygłosiła referat na temat projektu kodyfikacji opracowanego przez prof. Karola Lutostańskiego, wybitnego prawnika tego okresu.Trzeci panel konferencji dotyczył prawa gospodarczego i jego pochodnych. Marcin Świechowicz zwrócił uwagę na mało dyskutowany problem – stosunek władz i prawa II Rzeczypospolitej do pańszczyzny. Co zaskakujące, to archaiczne zjawisko występowało na niektórych ziemiach Rzeczypospolitej po 1918 r., a ich ostatnim bastionem były tereny Spiszu. Mikołaj Wojcieszek wspólnie z Jakubem Zychem przedstawili proces kodyfikacji prawa giełdowego, skupiając swoje roz-ważania na ustawie z dnia 20 stycznia 1921 r. o organizacji giełd w Polsce, roz-porządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 28 grudnia 1924 r. o organizacji giełd oraz ustawie z dnia 18 marca 1935 r. o zmianie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 28 grudnia 1924 r. o organizacji giełd. Mgr Maksymilian Szal (Uniwersytet w Białymstoku) rozwinął temat nakreślony przez poprzedni-ków poprzez opisanie giełdy papierów wartościowych w II Rzeczypospolitej. Na koniec Magdalena Ossowska przedstawiła projekt prawa spadkowego au-torstwa Stanisława Wróblewskiego. W dyskusję aktywnie włączał się dr Karol Dąbrowski z Katedry Historii Państwa i Prawa UMCS, dodając jako specjalista z zakresu prawa gospodarczego wiele ciekawych informacji.Panel czwarty obrad dotyczył stanu wymiaru sprawiedliwości w Polsce międzywojennej oraz podczas II wojny światowej. Mgr Kamila Marciniak (Uniwersytet Warszawski) omówiła dużą rolę adwokatury i jej wpływ na ko-dyfikację prawa w II Rzeczypospolitej. Analizując konkretne przykłady, pre-legentka przedstawiła refleksje dotyczące znaczenia dla ostatecznych rezulta-tów kodyfikacji szczególnego etosu adwokatów, ich dotychczasowej praktyki w państwach zaborczych, a także odebranego wykształcenia. Aleksandra Wa-sielewicz (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu) przybliżyła unifikację przepisów dotyczących odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów. Referat ten wzbudził szczególne zainteresowanie ze względu na podanie przykładów ów-czesnego orzecznictwa sądów dyscyplinarnych. Następnie Mateusz Tomczak (Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie) przedstawił organizację wy-miaru sprawiedliwości w świetle reguł administracyjnych, a mgr Maciej Kruk (Uniwersytet Warszawski) opisał kryzys judykatury, który nastąpił w latach 30. XX w. Panel zamknął mgr Hubert Mielnik (UMCS), który przedstawił efek-ty swoich badań nad orzecznictwem i prawem obowiązującym w Generalnym Gubernatorstwie w latach 1939–1945. Słuchaczy zaciekawił przede wszystkim SPRAWOZDANIE Z OGóLNOPOLSKIEJ KONFERENCJI NAUKOWEJ... 283faktem orzekania przez sądy podczas okupacji według niektórych przepisów prawa sprzed wojny.Panel piąty, nazwany „inkubatorem naukowców”, składał się wyłącznie ze studentów pierwszego roku prawa pod nadzorem merytorycznym dr. hab. G. Smy-ka, prof. nadzw. Studenci przygotowali przy pomocy pracowników Katedry Hi-storii Państwa i Prawa WPiA UMCS referaty poświęcone ogółowi kodyfikacji prawa w II Rzeczypospolitej. Wystąpienia dotyczyły genezy prac Komisji Kody-fikacyjnej, kodyfikacji i unifikacji prawa: karnego formalnego i materialnego, cy-wilnego formalnego i materialnego, gospodarczego, pracy i ubezpieczeń społecz-nych, ustroju sądów. Młodzi studenci wystąpili przed słuchaczami, prezentując wyniki swojej pracy, co pozwoliło im jeszcze bardziej zbliżyć się do świata nauki.Podczas ostatniego panelu Patryk Matysiuk zaprezentował rozwiązania doty-czące kodeksów honorowych obowiązujących w II Rzeczypospolitej. Kamil Bra-dliński wraz z Dominiką Pudło z kolei przedstawili biografię Emila Stanisława Rappaporta, wybitnego prawnika doby dwudziestolecia, sędziego Najwyższego Trybunału Narodowego, który po wojnie skazał na śmierć nazistowskich zbrod-niarzy, m.in. Arthura Greisera, Amona Götha i Rudolfa Hößa. Następnie Marek Mierzwa opisał instytucję środków zabezpieczających w kodeksie karnym J. Ma-karewicza z 1932 r., Patryk Patoleta przybliżył problem ochrony praw dziecka przed urodzeniem w międzywojennej Polsce, Krzysztof Niewęgłowski zarysował historię kary śmierci w dwudziestoleciu międzywojennym, a Karolina Strzelec-ka opisała instytucję sędziego śledczego. Kamila Michalska zwróciła uwagę na szczególne zagadnienia dotyczące unifikacji postępowania cywilnego w Polsce, Aleksandra Grzyb zaś opisała zgromadzonym szczegóły głośnego w II Rzeczypo-spolitej procesu sądowego Rity Gorgonowej, który – podobnie jak proces Alfreda Dreyfusa we Francji – wstrząsnął opinią publiczną w kraju.Obchody setnej rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości stanowi-ły świetną okazję do poruszenia tematów związanych nie tylko z dyplomacją, niepodległością czy polityką, lecz także z polskim ruchem kodyfikacyjnym, któ-rego dziedzictwo jest wciąż widoczne w polskich aktach normatywnych. Zało-żony przez organizatorów zakres tematyczny konferencji spotkał się z aprobatą uczestników. Liczne dyskusje, odbywające się zarówno bezpośrednio po panelach konferencyjnych, jak i w kuluarach, stanowiły jeden z bardziej wyróżniających się punktów konferencji. Temat jednakże nie został wyczerpany. Z efektami prac niektórych uczestników można się zapoznać, czytając artykuły opublikowane w czasopiśmie „Studenckie Zeszyty Naukowe”. Stanowią one rozwinięte wersje rozważań przedstawionych podczas obrad w poszczególnych panelach.O sukcesie konferencji świadczy ogromne zainteresowanie uczestników, zarówno czynnych, którzy przygotowali swoje prelekcje, jak i biernych. Wielu prelegentów zadeklarowało chęć ponownego przyjazdu do Lublina na kolejne wydarzenia organizowane przez Studenckie Koło Naukowe Prawników UMCS.

Sprawozdanie z Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej „Kodyfikacja prawa w II Rzeczypospolitej – sukcesy i porażki”, Lublin, 10 maja 2018 r.

https://journals.umcs.pl/f/article/download/9234/7262

Sprawozdanie z Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej „Kodyfikacja prawa w II Rzeczypospolitej – sukcesy i porażki”, Lublin, 10 maja 2018 r.

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

University of Maria Curie-Skłodowska (UMCS): Scientific e-Journals / Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej: e-czasopisma naukowe