[Recenzja:] Archiwa przejściowe i zbiorcze w Polsce. Organizacja i funkcjonowanie, red. Dorota Drzewiecka, Marlena Jabłońska, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Toruń 2016, ss. 15

Waleszczuk, Sonia Weronika

Archiwa - Kancelarie - Zbiory

Polish

Sonia Weronika Waleszczuk

Directory of Open Access Journals

Archiwa przejściowe i zbiorcze w Polsce. Organizacja i funkcjonowanie, red. D. Drzewiecka, M. Jabłońska, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Toruń 2016, ss. 150

Akademicka Platforma Czasopism

Repository of Nicolaus Copernicus University

Dariusz Magier, profesor nadzwyczajny w Instytucie Historii i Stosun-ków Międzynarodowych Uniwersytetu Przyrodniczo-Humanistyczne-go w Siedlcach, dyrektor Oddziału IPN w Lublinie. Jego zainteresowa-nia naukowe to teoria i metodyka archiwalna, kancelaria XX w., dzieje biurokracji komunistycznej, historia najnowsza Podlasia. Jest autorem m.in. monografii System biurokratyczny Polskiej Zjednoczonej Partii Ro-botniczej w województwie bialskopodlaskim w latach 1975–1990 (Siedl-ce 2013). E-mail: dmagier@archiwozofia.com. Słowa kluczowePolska Zjednoczona Partia Robotnicza; Rejonowy Ośrodek Pracy Partyjnej w Radzy-niu Podlaskim; akta PZPR; zespół Rejonowego Ośrodka Pracy Partyjnej w Radzyniu Podlaskim; Radzyń Podlaski KeywordsPolish United Workers’ Party; Local Party Labor Center in Radzyń Podlaski; records of Polish communist party; archival fonds of Local Party Labor Center in Radzyń Podlaski StreszczenieRejonowe ośrodki pracy partyjnej powołano do istnienia w styczniu 1982 r., co wiązało się z przegrupowaniem i uporządkowaniem zadań Polskiej Zjednoczonej Partii Robot-Data przesłania tekstu: 6 VI 2017 r.Data przyjęcia tekstu do druku: 20 VI 2017 r.DOI: http://dx.doi.org/10.12775/AKZ.2017.011Archiwa przejściowe i zbiorcze w Polsce. Organizacja i funkcjonowanie, red. Dorota Drzewiecka, Marlena Jabłońska, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Toruń 2016, ss. 150.Publikacja Archiwa przejściowe i zbiorcze w Polsce jest pracą zbiorową pod redakcją Doroty Drzewieckiej i Marleny Jabłońskiej. Została opublikowana przez Wydaw-nictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Składa się ze wstępu oraz ośmiu artykułów odnoszących się do dwóch typów archiwów bieżących: archiwów przejścio-wych i zbiorczych. Dwa pierwsze wprowadzające teksty mają har kter teoretyczn . Przybliżają czytelnikowi specyfikę archiwów przejściowych i zbiorczych oraz zapoznają czytelnika z nomenklaturą. Kolejne dwa teksty odnoszą się do archiwów zakładowych. Następne dwa artykuły zaznajamiają czytelnika z usługami archiwalnymi takimi jak Outsourcing. Ostatnią grupę tekstów stanowią dwa teksty o charakterze praktycznym, które przedstawiają doświadczenia z działalności usługowej Stowarzyszenia Archiwistów Polskich oraz współpracy Archiwum Państwowego w Toruniu z instytucjami świad-czącymi usługi przechowalnicze. Większość artykułów jest zakończona zestawieniem bibliograficznym. Publikację wzbogacają liczne wykresy, tabele, opracowania graficzne oraz schematy i rysunki.Autorką pierwszego artykułu Archiwa przejściowe i zbiorcze. Definicja, stan badań, organizacja i funkcjonowanie w Polsce i na świecie jest Dorota Drzewiecka z Uniwersy-tetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Swoje rozważania rozpoczyna od wprowadzenia w tematykę. Przypomina, że najbardziej ekonomiczną strukturą jest struktura płaska, która zapobiega tworzeniu sztucznych stano isk kie-rowniczych i sprzyja minimalizacji kosztów. Jako przykład autorka podaje powstające Archiwum Rzeczypospolitej, które połączy Archiwum Główne Akt Dawnych, Archiwum Akt Nowych i Narodowe Archiwum Cyfrowe. Takie samo rozwiązanie może czekać Nr 8 (10) / 2017, s. 207–210Karol Maciejko, Archiwum Kościelne w Brodnicy. Historia oraz analiza zasobu na tle dziejów miasta i parafii farnej, Archiwum Państwowe w Olsztynie, seria Prace Historyczno-Archiwalne Archiwum Państwowego w Olsztynie, t. 1, Olsztyn 2015, ss. 183Problematyka archiwów parafialnych jest nadal mało poruszana na łamach cza-sopism naukowych lub w ramach poszczególnych monografii. Wydawane prace mają na celu przybliżenie nam dziejów twórcy, procesu archiwizacji czy też szczegóło-wo przedstawić zawartość opracowywanego zespołu. Przykładem tych działań jest wydana w 2015 r. praca Karola Maciejki traktu-jąca o archiwum parafii pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Brodnicy. Praca jest w znacznej mierze oparta na rozprawie doktorskiej, którą autor obronił na Uniwer-sytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego. Książka została podzielona na pięć części: I. Miasto i parafia w ich historycznym rozwoju; II. Archiwum parafialne – proces kształ-towania zasobu; III. Opis zawartości treściowej zasobu archiwum parafialnego – prze-wodnik po zespole; IV. Materiały ikonograficzne – opis i próba systematyki oraz V. Próba rekonstrukcji zespołu archiwalnego. W wersji drukowanej pominięta została część trak-tująca o kancelarii parafialnej, co w mojej ocenie jest dużą stratą dla omawianej pracy. We wstępie do pracy Maciejko określa przesłanki do podjęcia tematu, którymi było porządkowanie wstępne archiwaliów prowadzone w parafii. Celem pracy według au-tora jest stworzenie przewodnika po zespole. Chronologia pracy obejmuje okres od erygowania parafii do 1945 r. włącznie, co autor uzasadnia datą zakończenia II woj-ny światowej oraz faktem, iż nie powinno się zbyt wcześnie udostępniać archiwaliów. Argument drugi w moim mniemaniu można wyłącznie odnieść do materiałów zawie-rających dane osobowe (ksiąg metrykalnych, kart zgonu, dzienników lekcyjnych czy chociażby kartotek parafialnych), pozostałe archiwalia można udostępniać i warto za-stosować granicę przyjętą w archiwach państwowych – 30 lat od daty wytworzenia. Rozdział pierwszy podzielony został na cztery podrozdziały. W pierwszym przed-stawione zostały dzieje Brodnicy od średniowiecza do XX w. Stanowią one podstawę do zrozumienia zależności historii parafii od rozwoju miasta. Autor skupił się głównie 208 Recenz j earchiwa bieżące, archiwa zakładowe, składnice akt, archiwa z powierzonym zasobem, archiwa wyodrębnione oraz archiwa zbiorcze. Może zostać wprowadzony model taki jak w innych państwach np. sieć archiwów przejściowych o zbiorczym charakterze. Autorka przypomina, że od dawna ten pomysł jest rozpowszechniany przez Halinę Robótkę i Roberta Degena. Następnie czytelnik zostaje odesłany do Raportu o archiwach w Unii Europejskiej, który również propaguje ten pogląd. Druga część artykułu przedstawia różne ujęcia terminologiczne. Zostały przytoczone definicje archiwum przejściowego i zbiorczego słownikowe i publikowane w literaturze naukowej. Autorka przedstawia cechy charakterystyczne, różnice oraz punkty wspólne. W dalszej części zapoznajemy się ze stanem badań. Tam znajdziemy kilka wskazówek, gdzie możemy znaleźć najwięcej informacji na temat archiwów przejściowych i zbiorczych oraz kto wniósł największy wkład w uporządkowanie stosowanych terminów i ich definicje. W czwartej części artykułu czytelnik zostaje zapoznany z realiami światowymi. Przedstawiona została historia rozwoju archiwów przejściowych i zbiorczych m. in. w Stanach Zjednoczonych Ameryki, Wielkiej Brytanii, Francji, Holandii, Szwajcarii i innych. W następnej części artykułu zostały zaprezentowane realia polskie. Została zaprezentowana geneza i rozwój archiwów przejściowych i zbiorczych w Polsce. Autorka zwróciła uwagę, że w Polsce archiwa zbiorcze mają najczęściej charakter komercyjny w wyniku czego również i w Pol-sce zostały wprowadzone usługi outsourcingowe. W podsumowaniu Autorka wyraźnie podkreśliła, że w Polsce nie funkcjonuje model archiwów przejściowych taki jak w kra-jach Europy Zachodniej czy w USA. Archiwa zbiorcze są bardzo popularne w Polsce co sprzyja rozwojowi usług outsourcingowych. Drugi artykuł zamieszczony w publikacji to Archiwa przejściowe w strategii kształtowa-nia zasobu archiwalnego autorstwa Roberta Degena z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. W uwagach wstępnych autor wprowadza czytelnika w temat przedstawiając ogólną genezę archiwów przejściowych. Przypomina również, że archiwum przejściowe jest uznawane za rodzaj zbiorczego archiwum bieżącego. Autor w drugiej części artykułu zapoznaje nas z genezą archiwów przejściowych w Wielkiej Brytanii, następnie przed-stawia rozwój tych archiwów w Stanach Zjednoczonych, w kolejnej części poznajemy specyficzny charakter polskich archiwów przejściowych. W artykule autor odpowiada na pytanie czy od początku dostrzegano w nich potencjał możliwy do wykorzystania w kształtowaniu zasobu archiwalnego. Dodatkowo znajdziemy informacje na temat predyspozycji jakie powinna spełniać selekcja archiwalna i brakowanie dokumentacji, aby strategia kształtowania zasobu archiwalnego z udziałem archiwów przejściowych była jak najbardziej efektywna.Aneta Kępczyńska, pracownik Starostwa Powiatowego w Toruniu, jest autorką tek-stu Archiwum zakładowe Starostwa Powiatowego w Toruniu jako przykład archiwum zbiorczego na szczeblu powiatowym. Autorka swoje rozważania rozpoczyna od przed-stawienia podstawy prawnej działalności archiwum, powołuje się na różnego rodzaju 209Sonia Waleszczuknormy prawne począwszy od tych tworzących starostwo powiatowe kończąc na tych dotyczących archiwum zakładowego w jednostce samorządu terytorialnego. W dalszej części zapoznajemy się z obowiązującymi przepisami kancelaryjno-archiwalnymi. W ar-tykule zostały zebrane wszystkie najważniejsze przepisy prawne. Określono miejsce archiwum w strukturze organizacyjnej urzędu. Autorka omawia stan personelu oraz przedstawia wymogi co do wykształcenia pracownika. Następnie czytelnik zapoznaje się z zadaniami archiwum zakładowego starostwa, które reguluje Instrukcja archiwalna. W kolejnej części poznajemy warunki lokalowe, została przedstawiona charakterystyka zasobu, jak również jego stan fizyczny i ilościowy. Następnie zapoznajemy się z funkcjo-nowaniem nadzór nad archiwum. Artykuł wzbogacony jest w fotografie, tabele i wykresy, co niewątpliwie umila lekturę.Autorem kolejnego artykułu jest Paweł Wlezień, pracownik Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie. W swoim artykule Archiwum Zakładowe Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie jako przykład archiwum zbiorczego na szczeblu wo-jewódzkim przedstawia zasady organizacji i funkcjonowanie archiwum Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego. Przedstawił genezę powstania archiwum, scharakteryzował zasób, przedstawił statystyki przejmowanej dokumentacji oraz omówił warunki loka-lowe. Umiejscowił archiwum w strukturze organizacyjnej. Autor zapoznaje czytelnika z procesem przejmowania dokumentacji likwidowanych przedsiębiorstw państwowych. Ponadto zapoznajemy się z funkcjonowaniem systemu EZD oraz czynnościami zwią-zanymi zarządzaniem archiwum. Autor uatrakcyjnił swój artykuł umieszczając w nim diagramy, wykresy oraz tabele.Marlena Jabłońska z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu jest autorką tekstu Outsourcing archiwalny – nowy wymiar usług archiwalnych. Jak sama autorka pisze w ar-tykule chce pokazać istotę outsourcingu, przedstawić czym jest outsourcing archiwalny, jaki wpływ ma komercjalizacja na rozwój usług archiwalnych oraz jakie obawy może budzić to zjawisko współcześnie. W artykule oprócz rozwinięcia powyższych kwestii odnajdziemy również wyniki badań, statystyki oraz rozwój usług outsourcingowych, ponadto dowiadujemy się co powinna zawierać umowa outsourcingowa. Czytelnik za-poznaje się korzyściami jak również z zagrożeniami wynikające z tego typu działalności. Kolejny artykuł Outsourcing archiwalny jako przykład nowoczesnego archiwum zbior-czego jest autorstwa pracownika Emiks Lublin, Mariusza Sałasińskiego. Autor prezentuje wykorzystanie archiwów zewnętrznych w procesie zarządzania dokumentacją w danej organizacji. Przedstawia aspekty praktyczne, celowość oraz mocne i słabe strony korzy-stania z outsourcingu archiwalnego. Dzieli się z czytelnikiem swoimi przemyśleniami, które są efektem wieloletniej pracy w Emiks Lublin – jednej z największych firm outsour-cingowych w Polsce. Zapoznaje również czytelnika z doświadczeniami, które Autor sam nabył we współpracy z firmami tej branży w ramach Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Archiwistów. Artykuł opisuje również proces współpracy klienta z archiwum outsourcin-210 Recenz j egowym przy wyszukiwaniu i wypożyczaniu dokumentacji, który został zaprezentowany za pomocą ilustracji.Paweł Topolewski przedstawiciel Stowarzyszenia Archiwistów Polskich, jest autorem artykułu Aktywne Archiwum Zewnętrzne Stowarzyszenia Archiwistów Polskich. Przedstawia w nim genezę, zakres oraz zasady funkcjonowania prowadzonego przez Stowarzyszenie Archiwistów Polskich, Aktywnego Archiwum Zewnętrznego. Opisuje świadczone usługi w zakresie zabezpieczania i zarządzania dokumentacją papierową oraz innymi nośni-kami danych. Przedstawia korzyści wynikające z prowadzonych usług przez archiwum rotacyjne. Omawia również różne regulacje prawne dotyczące bezpieczeństwa, ochrony fizycznej i prawnej. W dalszej części artykułu zapoznajemy się z wprowadzonymi roz-wiązaniami magazynowymi.Tom zamyka artykuł pracowników Archiwum Państwowego w Toruniu, Janusza Bonczkowskiego i Łukasza Roszczynialskiego pt. Kontakty Archiwum Państwowego w Toruniu z przechowawcami dokumentacji osobowo-płacowej. Autorzy przedstawiają doświadczenia Archiwum Państwowego w Toruniu z instytucjami świadczącymi usługi przechowalnicze. Opowiadają o rozwoju współpracy, problemach z którymi musieli się zmierzyć oraz o wdrożonych rozwiązaniach.Publikacja jest rezultatem konferencji pod taką samą nazwą, która odbyła się w dniu 22 V 2015 r. w Toruniu. Jest wynikiem rosnącego zainteresowania archiwami bieżącymi oraz potrzebą stworzenia kompleksowego opracowania książkowego. Zaproszeni do współpracy naukowcy i praktycy przedstawiają problem wielowymiarowo. Stosunkowo niewielka ilość stron wcale nie oznacza niewielkiej ilości informacji, wręcz przeciwnie! Publikacja jest kopalnią cennych informacji zarówno tych teoretycznych jak i praktycz-nych. Tom jest godny polecenia zarówno tym, którzy od dawna interesują się problema-tyką organizacji i funkcjonowaniem archiwów bieżących, jak również tym którzy swoją przygodę z tym rodzajem archiwów dopiero rozpoczynają.Sonia W. Waleszczuk(Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu)sonia.waleszczuk@gmail.com