Prezentacja biblioteki naukowej otwartej dla poszukujących wiedzy czytelników, podstawowe informacje o zasobach drukowanych i elektronicznych, ich dostępności oraz usługach.Presentation of a scientic library, with a user-friendly attitude towards readers and everyone, who wants to acquire new ideas and knowledge, basic information about the 

availability of print and electronic resources and modern reference services

Czyżak, Dominika

Polish

Repository of Nicolaus Copernicus University

41Forum Bibl. Med. 2015 R. 8 nr 1 (15)BIBLIOTEKa UNIWERSYTECKa – WSPólNA PRzeStRzeń W CENTRUM UNIWERSYTETUMIKołAjA KoPeRNIKA W toRuNIuDr Dominika CzyżakToruń – UMKAbstractUniversity Library in Toruń – short presentation of a scientic library, with a user-friendly attitude to-wards readers and everyone, who wants to acquire new ideas and knowledge, basic information about the availability of print and electronic resources and modern reference services.StreszczenieBiblioteka Uniwersytecka w Toruniu – krótka prezentacja biblioteki naukowej otwartej dla poszu-kujących wiedzy czytelników, podstawowe informacje o zasobach drukowanych i elektronicznych, ich dostępności oraz usługach.Od 1973 r. Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu mieści się w gmachu zlokalizo-wanym w centrum tzw. nowego kampusu uniwersyteckiego, położonego w dzielnicy Bielany. Przez lata od momentu zasiedlenia nowego budynku bibliotecznego zmieniało się jego najbliższe otoczenie, przybywały kolejno wznoszone obiekty dla wydziałów i instytutów, przenoszonych z dotychczasowych siedzib w centrum miasta. Zmiany te zawsze pozytywnie oddziaływały zarówno na Bibliotekę jak i były korzystne dla ko-lejnych pokoleń pracowników i studentów Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Każda rozbudowa kampusu sprawiała iż Biblioteka coraz bardziej wchodziła w przestrzeń naukową środowiska uniwersyteckiego. Taki był zamysł architektów opracowujących pod koniec lat 60-tych XX wieku plan budowy „miasteczka  akademickiego”. Wśród projektowanych obiektów znalazł się także nowy, predestynujący do miana najnowo-cześniejszego w Polsce, gmach  Biblioteki Uniwersyteckiej. Głównym architektem budynku Biblioteki został prof. inż. arch. Witold Benedek, a najbliższym współpra-cownikiem i także uczestnikiem procesu powstania projektu był prof. inż. arch. Kon-rad Kucza-Kuczyński, którzy przygotowali koncepcję umieszczenia biblioteki prawie że w centrum nowego kampusu. Sąsiedztwo licznych agend uczelni sprawdziło się i wciąż wnosi wymierne efekty dydaktyczne jak i naukowe. Gmach biblioteczny, leżą-42 Forum Bibl. Med. 2015 R. 8 nr 1 (15)cy tuż przy „szlaku” prowadzącym do obiektów dydaktycznych wydziałów, wciąż jest centrum uczelni, zarówno ze względu na znaczne zbiory ale i także z uwagi na fizyczną dostępność. Trudno nie wejść do Biblioteki, która jest po „po drodze”, otwarta siedem dni w tygodniu, łącznie przez 74 godziny. Zarówno studenci jak i pracownicy naukowi na co dzień korzystają z tych atutów uniwersyteckiej książnicy, jakimi są zbiory, otwar-tość czy bogate zaplecze technologiczne.Rok 2014 był kolejnym, już czterdziestym w historii, w którym Biblioteka Uni-wersytecka przez pełnych 12 miesięcy funkcjonowała w gmachu przy ul. Gagarina 13 (przeprowadzka trwała od marca do maja 1973 r.). Przez te już cztery dziesiątki lat Biblioteka zmieniała się i zmienia, zarówno fizycznie poprzez liczne reorganizacje wnętrz jak i dostosowując zbiory oraz oferowane usługi do wymagań i potrzeb użyt-kowników. Nowe aranżacje sprawiają iż Biblioteka stale jednak pozostaje ważnym miejscem, przestrzenią pracy dla pracowników i studentów uniwersytetu, którzy swoją obecnością potwierdzają celowość projektów modernizacji wnętrz jak i  wieloaspek-towej rozbudowy zasobów. Można pokusić się o stwierdzenie iż właśnie adaptacje, czyniące wnętrza zaprojektowane w stylu modernizmu lat siedemdziesiątych, bardziej współczesnymi, nowoczesnymi i przestronnymi, ale jednak ciepłymi i funkcjonalnymi, sprawiają iż czytelnicy skwapliwie korzystają z aktualnej oferty Biblioteki Uniwersy-teckiej. Oferta ta, w znacznym stopniu z pewnością typowa dla tego typu akademic-kich bibliotek naukowych, ma jednak kilka wyróżników sprawiających  iż wchodząc w przestrzeń zarówno realną jak i wirtualną biblioteki użytkownik znajduje możliwo-ści rozwoju naukowego i duchowego. W tradycyjnej przestrzeni bibliotecznej na czy-telnika czekają wystawy, kiermasze, spotkania i prezentacje, miejsca do pracy zarówno przy stolikach jak i mniej konwencjonalne, darmowy skaner (wkrótce także i drukar-ki), wirtualna oferuje także sprzyjające kreatywności zdigitalizowane, otwarte, zasoby zarówno tekstowe jak i grafiki, fotografie czy mapy. Aranżując przestrzeń społeczną bibliotekarze zdawali sobie sprawę iż dobrze zaprojektowane wnętrze będzie sprzyjać odwiedzinom, przy czym nie będą to tylko wejścia po odbiór książki ale przebywanie, mniej lub bardziej twórcze, zawsze jednak inspirujące do poszerzania swej wiedzy czy umiejętności.Biblioteka dla kreatywnychWchodząc wczesnym przedpołudniem dowolnego dnia roku 2014 do Biblioteki Uniwersyteckiej możemy spokojnie rozgościć się na jednej z wielu dostępnych ka-nap, zbudować swój własny kąt z licznych porozrzucanych puf czy zająć miejsce przy wybranym stoliku, których wiele czeka na gości w przestrzeni wolnego dostępu oraz w czytelniach. Stoliki także są rozmaite, od typowych, jednoosobowych zaczynając, przez większe na których można jednocześnie rozłożyć książki z kilku półek albo mapy, po tzw. carrels stwarzające namiastkę indywidualnego i wydzielonego miejsca 43Forum Bibl. Med. 2015 R. 8 nr 1 (15)studiów. Cisza, nieodłączny towarzysz bibliotecznego spokoju, jest tylko pozorna. Biblioteka nigdy nie jest pusta. Oprócz bibliotekarzy wykonujących swe codzienne obowiązki związane z gromadzeniem, opracowaniem, udostępnianiem, digitaliza-cją czy konserwacją zbiorów zabytkowych są także i czytelnicy wirtualni. Biblioteka Uniwersytecka kojarzona jest najczęściej ze zbiorami drukowanymi, które faktycznie dominują jeszcze liczbowo (1.308.970 wol. książek, 602.582 wol. czasopism oraz 508.070 jednostek zbiorów specjalnych, np. rękopisów, starych druków, map, nut czy plakatów) nad dostępnymi online bazami zawierającymi wszelkie e-zasoby w łącz-nej liczbie 247.610 jednostek, głównie e-książek i e-czasopism. Subskrybowane przez UMK e-zbiory dostępne w czytelni online (http://www.bu.umk.pl/czytelnia_online) uzupełniają, czy raczej bardziej adekwatnie należałoby stwierdzić iż poszerzają zasoby uniwersyteckiej książnicy, czyniąc ją dostępną z każdego miejsca 24 godziny na dobę przez 7 dni tygodnia. Bezpośredni dostęp z własnego laptopa w dowolnym punkcie bu-dynku (poprzez sieć eduroam) do zawartości baz dla uprawnionych (autoryzowanych) użytkowników, jakimi są pracownicy oraz studenci, i stopniowe odkrywanie wartości tych zasobów sprawia iż praca naukowa może być prawdziwą przyjemnością. Dzięki usłudze uwierzytelniana lekturę e-podręcznika dostępnego np. na platformie ibuk.pl (zawierającej polskie wydawnictwa, głównie PWN, z których aktualnie ponad 900 jest subskrybowanych) czy e-książki z liczącej ponad 138 tys. tytułów kolekcji Ebsco aca-demic collection można kontynuować także i w domu. Inną opcją jest przesłanie pliku tekstowego do własnej skrzynki pocztowej czy pobranie na urządzenie mobilne. Biblioteka to oczywiście i przede wszystkim czytelnicy, których zarejestrowanych jest ponad 46 tys. (podstawą uprawniająca studentów do korzystania są elektroniczne legitymacje), chętnie i często odwiedzający budynek przy ul. Gagarina 13. Licznik umieszczony w drzwiach głównych notuje ponad 436 tys. odwiedzin rocznie. Wiele osób przychodzi nie tylko by pracować naukowo ale także by uczestniczyć w licz-nych imprezach kulturalnych, wystawach, warsztatach zagadnieniowych, promocjach książek, konferencjach naukowo-dydaktycznych oraz dyskusjach i panelach zagadnie-niowych, których w roku 2014 było ponad 300. O licznych imprezach odbywających się w gmachu BU czytelników informują nie tylko anonse na stronie internetowej, portalach społecznościowych ale także m.in. dwa ekrany w systemie digital signage, z których jeden wystawionych jest przez budynkiem, pozyskane dzięki uczestnictwu w programie e-kultura Urzędu Marszałkowskiego województwa kujawsko-pomorskiego. O tym że zbiory biblioteki, zarówno drukowane jaki elektroniczne, są podstawą badań oraz służą studentom do zdobywania wiedzy, świadczą liczby wypożyczanych rocznie woluminów (937 tys. udostępnień w ciągu roku) i sesji online (519 tys. wejść do zasobów licencjonowanych).Biblioteka Uniwersytecka UMK jest nie tylko największą biblioteką akademicką północnej Polski, ale także należy do wąskiego grona uniwersyteckich książnic ofe-44 Forum Bibl. Med. 2015 R. 8 nr 1 (15)rujących pełną informację o swoich zbiorach poprzez katalog dostępny online. Warto dodać iż online zamówić można nie tylko egzemplarze wprowadzone do systemu bi-bliotecznego ale dzięki zeskanowaniu wszystkich tradycyjnych katalogów kartkowych także i te woluminy, których sygnatury są widoczne jedynie przy opisach bibliograficz-nych (często ręcznie pisanych) umieszczonych w prawym górnym narożniku tekturo-wego kartonika (http://www.bu.umk.pl/katalogi). Biblioteka udostępnia swoje zbiory nie tylko czytelnikom zarejestrowanym, ale tak-że w Kujawsko-Pomorskiej Bibliotece Cyfrowej (ponad 125 tys. publikacji), otwartej dla wszystkich zainteresowanych z dominującymi zbiorami regionalnymi, tematycz-nie związanymi z szeroko rozumianym Pomorzem (kpbc.umk.pl), chociaż wśród udo-stępnianych są także druki emigracyjne czy materiały określane jako dydaktyczne dla studentów (np. są teksty zaliczane do kanonu literatury polskiej do których wygasły już prawa autorskie). Wśród zdigitalizowanych i dostępnych online obiektów są, obok książek i czasopism, także archiwalia, mapy, muzykalia, dokumenty życia społeczne-go, filmy, pocztówki, grafika, a także cymelia o wyjątkowej wartości historycznej i ar-tystycznej, np. cenne rękopisy średniowieczne z dawnej Państwowej i Uniwersyteckiej Biblioteki w Królewcu, nie udostępniane na co dzień a w KPBC reprezentowane m.in. przez wybranych dziewiętnaście kodeksów przygotowanych pod względem konserwa-torskim i zeskanowanych dzięki funduszom przyznanym przez Ministerstwo Kultur i Dziedzictwa Narodowego na zabezpieczenie cennych zasobów polsko-niemieckiego dziedzictwa kulturowego. W tej grupie Rękopisów krzyżackich” na uwagę i wyróż-nienie zasługują kopie listów papieża Grzegorza VII z końca XI w., kodeks z tekstem Statutów zakonu krzyżackiego w języku niemieckim i francuskim z początku XIV w. czy Kronika ziemi pruskiej Mikołaja von Jeroschin z połowy XIV w. Warto pamię-tać, iż Biblioteka Uniwersytecka to także skarbnica wielu „pomników” europejskiego dziedzictwa kulturowego, spośród których należy wymienić dzieło patrona Uczelni „De revolutionibus orbium coelestium libri VI” (wydania Norymberga 1543 i Bazylea 1566).  Trudno jest zliczyć wszystkich korzystających z zasobów upowszechnionych w KPBC, szacunki mówią o kilku milionach wyświetleń rocznie, a niezależnie od pory dnia licznik podaje iż jednocześnie czytających jest od 200 do 700 osób. Zasób KPBC współtworzy 16 instytucji (szkół wyższych, muzeów, bibliotek, centrów kultury) dzia-łających w regionie które podpisały stosowną umowę z UMK,  koordynatorem pro-jektu. Zbiory Biblioteki UMK są digitalizowane we własnej pracowni, doposażonej w 2014 r. w sprzęt (skanery, aparaty fotograficzne) z funduszy Urzędu Marszałkow-skiego województwa kujawsko-pomorskiego w ramach wspomnianego już projektu e-kultura.Otwarte dla e-czytelników jest także Repozytorium uczelniane (https://repozyto-rium.umk.pl/), współtworzone od 2012 roku przez wszystkich pracowników i dok-torantów uczelni, deponujących swoje prace a zarządzane przez bibliotekarzy, pod 45Forum Bibl. Med. 2015 R. 8 nr 1 (15)których pieczą jest aktualnie ponad 2.700 zdeponowanych prac, głównie artykułów i rozdziałów prac zbiorowych, podzielonych na kolekcje odpowiadające jednostkom uniwersytetu (wydziały i jednostki ogólnouczelniane). Repozytorium instytucjonalne powstało w oparciu o zarządzenie Rektora UMK dotyczące zasad gromadzenia i udo-stępniania przez Bibliotekę elektronicznych wersji materiałów naukowych i dydak-tycznych powstałych w wyniku prowadzonych na uniwersytecie prac badawczych czy zajęć dydaktycznych. Do dyspozycji deponentów jest regulamin, odpowiedzi na najczęstsze pytania z zakresu praw autorskich oraz zwięzła instrukcja deponowania. Z zasady pełne teksty zdeponowanych prac udostępniane są bez żadnych ograniczeń wszystkim zainteresowanym.Katalogi, biblioteka cyfrowa, repozytorium, elektroniczne zasoby licencjonowane – na pierwszy rzut oka wydawać by się mogła iż wyszukiwanie informacji to dla czy-telnika rzecz skomplikowana i czasochłonna. Bibliotekarze zdając sobie sprawę iż czas poświęcony na lekturę z pewnością wpłynie na jakość pracy magisterskiej czy efekt dociekań naukowych na głównej stronie internetowej BU umieścili tzw. jedno okienko wyszukiwawcze czyli multiwyszukiwarkę. Narzędzie to upraszcza tematyczne poszu-kiwania materiałów, jednocześnie przeszukując wszystkie wspomniane zasoby. Okien-ko zostało tak wkomponowane w centralnym punkcie strony by użytkownik miał je na wysokości wzroku oraz by mógł przełączając kolorowe przyciski wybierać między wyszukiwaniem przez wspomnianą platformę czy tradycyjnym katalogiem lub równie intensywnie eksplorowaną listą A-Z. Wspomniane okienko wyszukiwawcze może wie-le zdziałać, wskazując pełne teksty z zasobów licencjonowanych, artykuły z zdigitali-zowanych gazet czy książki do wypożyczenia.Bogate zaplecze technologiczne to niewątpliwy atut uniwersyteckiej książnicy. By móc efektywnie korzystać ze źródeł dostępnych online trzeba przede wszystkim wie-dzieć że są do dyspozycji oraz gdzie szukać informacji jak wykorzystać zasoby elek-troniczne, które są do dyspozycji. Podstawowe informacje nt. korzystania z Biblioteki zawierają otwarte moduły elektronicznego kursu szkolenia bibliotecznego, przygoto-wane zarówno z myślą o studentach, jak również wszystkich zainteresowanych korzy-staniem ze zbiorów BU. W tym miejscu należy wrócić do konwencjonalnej przestrze-ni bibliotecznej, która także nie jest pusta. Od godzin porannych studenci korzystają z tzw. infocafe, często pracują w grupach przygotowując się do czekających ich zajęć. Właśnie przestrzeń pierwszego piętra, wybitnie nastawiona na pracę zespołową, po-przez odpowiednie ustawienie kanap i foteli wokół niskich stolików, jest spontanicznie adaptowana przez czytelników stosownie do potrzeb i liczby uczestników spotkania. Na dwóch wyższych kondygnacjach dominują kolekcje dziedzinowe w wolnym do-stępie, w sumie liczące ponad 230 tys. wol. książek i czasopism. Jak korzystać z tej formy udostępniania zbiorów by szybko dotrzeć do potrzebnej literatury podpowiedzą bibliotekarze dziedzinowi, dyżurujący codziennie przy wybranych kolekcjach dziedzi-46 Forum Bibl. Med. 2015 R. 8 nr 1 (15)nowych, można także zajrzeć na strony internetowe Biblioteki, gdzie obok szczegóło-wych informacji, objaśniających znaki miejsca i umiejscowienie książek, można obej-rzeć także krótki filmik prezentujący tez zasób. Tutaj także czytelnicy mogą korzystać z bezpłatnie udostępnionego przez Bibliotekę skanera samoobsługowego czy po prostu zasiąść przy stoliku lub skorzystać z miejsca na kanapie, których tu również nie braku-je. Projektując przestrzeń dla czytelników bibliotekarze mają na uwadze zróżnicowane potrzeby i upodobania czytelników, z jednej strony zamiłowanie do ciszy, swobody, ale także częstą konieczność zgromadzenia i przechowania na stoliku większej „por-cji” literatury czy głośniejszej wymiany myśli między osobami pracującymi w parach. Przeprowadzony w latach 2010-2012 remont w budynku, kłopotliwy z punktu widze-nia zarówno korzystających jak i bibliotekarzy, ale podyktowany wymogami przepi-sów bezpieczeństwa przeciwpożarowego, sprawił iż czytelnie Oddziałów Zbiorów Specjalnych jak również wydzielona przestrzeń wolego dostęp są klimatyzowane co jest oczywiście nie bez znaczenia dla komfortu pracy umysłowej w letnich miesiącach. W sumie ponad 400 oferowanych miejsc do pracy sprawia iż zbiory gromadzone od momentu utworzenia Biblioteki Uniwersyteckiej 1 września 1945 r. nieustannie służą czytelnikom. Biblioteka, która dla niektórych kierunków studiów jest także bibliote-ką wydziałową (np. dla bibliotekoznawców, biologów czy geografów) jest nie tylko miejscem spotkań, tworzenia podstaw warsztatu naukowego czy twórczej pracy ale również instytucją w której studenci zdobywają podstawy praktyczne związane z swo-ją dziedziną poprzez śródroczne i wakacyjne praktyki zawodowe. Przyszli poloniści, bibliotekarze, archiwiści czy historycy to tylko niektórzy reprezentacji dużej grupy rokrocznie katalogujących, opracowujących spuścizny czy uczestniczących w pracach np. sekcji gromadzenia zbiorów. Dzięki współpracy z instytutami: Informacji Nauko-wej i Bibliologii oraz Historii i Archiwistyki UMK studenci tych kierunków odbywają także w murach biblioteki zajęcia programowe prowadzone przez bibliotekarzy, spe-cjalistów w danej dziedzinie (ze stopniem doktora). Każdego roku Biblioteka przedsta-wia władzom wydziałów szeroką ofertę dydaktyczną, kładącą nacisk na zaznajomienie studentów z różnymi źródłami wiedzy, wykształcenie umiejętności korzystania z no-woczesnych technologii informacyjnych oraz organizacji i selekcji informacji. Mimo iż od kilku lat na platformie moodle jest dostępny elektroniczny, modułowy, kursu szkolenia bibliotecznego tradycyjna forma spotkań w bibliotece, prowadzonych przez bibliotekarzy ma coraz więcej zwolenników.  Niektórzy ze studentów mają także szan-se  na płatne (w ramach umowy zlecenia) dyżury w czytelniach, wolnym dostępie czy wypożyczalni, co także sprzyja integracji z macierzystą uczelnią. Jedną z nowszych usług, oferowanych przez Bibliotekę, są analizy parametryczne dorobku naukowego pracowników, sporządzane na podstawie danych z kserokopii publikacji przekazanych do sekcji bibliometrii, która także prowadzi bazę publikacji wraz z punktowaniem. Pracownicy UMK, na mocy zarządzenia Rektora, są zobowiązani do przekazywania 47Forum Bibl. Med. 2015 R. 8 nr 1 (15)kserokopii dorobku piśmienniczego afiliowanego przez UMK od 2005 r. Powstająca w ten sposób bibliografia publikacji pracowników i doktorantów UMK nie jest jedyną tworzoną w Bibliotece, pamiętać należy o tworzonej w Pracowni Pomorzoznawczej Bibliografii historii Pomorza Wschodniego i Zachodniego oraz krajów regionu Bałtyku (dostępnej online za lata 2004-2012). Plany na najbliższą przyszłość? Wyzwaniem będzie przygotowywana i wyczekiwa-na ale trudna pod wieloma aspektami (organizacyjnym, finansowym, technologicznym) zmiana systemu bibliotecznego. Mamy nadzieję iż prowadzone aktualnie gruntowne analizy dostępnych na rynku systemów pozwolą na wybór najbardziej adekwatnego do potrzeb i wizerunku Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu.48 Forum Bibl. Med. 2015 R. 8 nr 1 (15)49Forum Bibl. Med. 2015 R. 8 nr 1 (15)50 Forum Bibl. Med. 2015 R. 8 nr 1 (15)51Forum Bibl. Med. 2015 R. 8 nr 1 (15)52 Forum Bibl. Med. 2015 R. 8 nr 1 (15)

Biblioteka Uniwersytecka - wspólna przestrzeń w centrum Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu

https://repozytorium.umk.pl/bitstream/handle/item/3755/czyzak_wspolna_przestrzen.pdf?sequence=1

Biblioteka Uniwersytecka - wspólna przestrzeń w centrum Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repository of Nicolaus Copernicus University