Mutrynowska, Alicja

Klio - Czasopismo Poświęcone Dziejom Polski i Powszechnym

Polish

Repository of Nicolaus Copernicus University

Kronika naukowa252Konferencja „Losy i znaczenie dziedzictwa po klasztorach skasowanych na obszarze Prus Zachodnich i Wschodnich oraz Pomorza”, Przysiek pod Toruniem, 7–9 listopada 2013 rokuW dniach 7–9 listopada 2013 roku w Przysieku pod Toruniem odbyła się konferencja naukowa zorganizowana w ramach projektu „Dzie-dzictwo kulturowe po klasztorach skasowanych na ziemiach dawnej Rze-czypospolitej oraz na Śląsku w XVIII i XIX wieku: losy, znaczenie, inwenta-ryzacja” finansowanego w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego (Narodowy Program Rozwoju Humanistyki w  latach 2012–2016). Założeniem organizatorów konferencji – Marka Derwicha (Wro-cławskie Towarzystwo Miłośników Historii i Instytut Historyczny Uniwer-sytetu Wrocławskiego), Waldemara Rozynkowskiego oraz Piotra Olińskiego (Instytut Historii i Archiwistyki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toru-niu) – była prezentacja wyników badań związanych z projektem.Po uroczystym otwarciu obrad i powitaniu gości pierwszy zabrał głos Marek Derwich, który w wystąpieniu: Bazy danych w projekcie „Dziedzic-two kulturowe po klasztorach skasowanych na ziemiach dawnej Rzeczypospo-litej oraz na Śląsku w XVIII i XIX wieku: losy, znaczenie, inwentaryzacja”: sporządzanie i korzystanie omówił główne cele projektu oraz zaprezentował jego część informatyczną, czyli portal projektu oraz bazę danych dotyczącą skasowanych klasztorów. Pierwszy panel obrad poświęcony został kasatom reformacyjnym. Maja Gąssowska w  referacie pt. Reformacja jako koniec monastycyzmu inflanckie-go w XVI w. – zarys problematyki przedstawiła losy klasztorów inflanckich – ze szczególnym uwzględnieniem franciszkanów i  dominikanów – likwi-dowanych decyzjami władz miejskich, zapadającymi pod wpływem refor-macyjnych prądów i niejednokrotnie wiążących się z tumultami miejskimi. Następnie Krzysztof Guzikowski w wystąpieniu Kasata opactw cysterskich na Pomorzu Zachodnim omówił proces kasacji zakonów cysterskich na wska-DOI: http://dx.doi.org/10.12775/KLIO.2013.067KLIO 27.indb   252 2014-05-15   14:20:44253Kronika naukowazanym terytorium, zapoczątkowany decyzją sejmu w Trzebiatowie w 1534 roku. Prelegent zwrócił uwagę na znaczenie działalności Jana Bugenhagena w czasie tych kasat, podkreślił także łagodniejszy przebieg likwidacji zakonów żeńskich, ze względu na zwyczaj posyłania w ich szeregi córek bogatych ro-dzin szlacheckich. Z kolei Waldemar Rozynkowski w referacie pt. Dziedzic-two kulturowe po zakonie krzyżackim na obszarze Prus – wybrane zagadnienia zaprezentował pozostałości dziedzictwa kulturowego po zakonie krzyżackim, skupiając swoją uwagę na dziejach klasztornych kaplic i ich wyposażenia. Kolejna część obrad dotyczyła materiału źródłowego związanego z kasa-tami zakonów. Wystąpienie Ewy Lichnerowicz – Druki i rękopisy z opactwa cystersów w  Oliwie w  zbiorach PAN Biblioteki Gdańskiej – stanowiło opis projektu inwentarza zbiorów pochodzących ze wskazanego w tytule klaszto-ru, z których większość znajduje się w zbiorach PAN Biblioteki Gdańskiej. W referacie pt. Mobilia ze skasowanych klasztorów dominikanów i karmelitów w Gdańsku w inwentarzach zbiorczych akt kasacyjnych pruskiego Ministerstwa Wyznań w Geheimes Staatsarchiv Preussischer Kulturbesitz w Berlinie Sławo-mir Kościelak zaprezentował zestawienia wybranych mobiliów pozostałych po klasztorze dominikanów z kościołem św. Mikołaja oraz klasztorze kar-melitów trzewiczkowych z  kościołem św. Jana w  Gdańsku na podstawie XIX-wiecznych inwentarzy sporządzonych przez samych zakonników. Karol Maciejko w swoim wystąpieniu pt. Archiwalia poklasztorne w zasobie Archi-wum Państwowego w Olsztynie omówił elementy składowe dwóch zespołów archiwalnych pochodzących ze skasowanych klasztorów (zespoły: Klasztor Ojców Bernardynów w Lubawie oraz Klasztor Ojców Bernardynów w Bar-czewie). Autor omówił stan zachowania dokumentów oraz zwrócił uwagę na informacje dotyczące zakonnej spuścizny, które można znaleźć w aktach urzędowych. Na koniec Karolina Stanilewicz w referacie pt. Paramenty sióstr norbertanek w Żukowie – ich losy po kasacie klasztoru i znaczenie dla rozwo-ju kultury artystycznej Pomorza przedstawiła historię pracowni hafciarskiej oraz nieliczne zachowane hafty sióstr norbertanek. Prelegentka wskazała, że siostry, ucząc sztuki haftowania, przyczyniły się do rozwoju hafciarstwa w re-gionie, przez co także oddziaływały na kulturę kaszubską. Drugi dzień obrad rozpoczął panel zatytułowany „Przed i po kasacie”. Pierwszy zabrał głos Rafał Kubicki, który w wystąpieniu zatytułowanym KLIO 27.indb   253 2014-05-15   14:20:44Kronika naukowa254Wybrane źródła dotyczące kasaty klasztorów bernardyńskich w Prusach Za-chodnich w pierwszej połowie XIX w. przedstawił etapy charakterystyczne dla procesu kasaty klasztorów, wskazał związane z tym typy dokumentacji oraz zwrócił uwagę na kierunki dalszych prac, a więc możliwość rekonstrukcji materialnej spuścizny czy odtworzenia składu osobowego konwentów. Re-ferat Piotra Olińskiego pt. Spory benedyktynek toruńskich z władzami pruski-mi w związku z działaniami kasacyjnymi dotyczył przebiegu sporu benedyk-tynek toruńskich z władzami miasta o folwark Golubski (część wsi Mokre). Badacz poświęcił swoje rozważania m.in. prawnym aspektach konfliktu, w tym ocenie zapadłego wyroku, przyznającego majątek benedyktynkom. Kolejne referaty prezentowały procesy likwidacyjne oraz dzieje poklasz-tornych spuścizn. Leszek Zygner (Kasata klasztorów w diecezji płockiej pod pruskim panowaniem) przedstawił przykłady dwóch skasowanych klaszto-rów ze wskazanego obszaru – franciszkanów konwentualnych w Wyszogro-dzie oraz dominikanów w Płocku, upatrując genezy ich likwidacji w polityce kolonizacyjnej władz pruskich. Andrzej Buczyło wygłosił referat poświęcony kasacie klasztoru karmelitów trzewiczkowych w Bielsku Podlaskim (Kasata i losy pokasacyjne klasztoru karmelitów w Bielsku Podlaskim). Rafał Witkow-ski (Kasata kartuzji Domus Paradisi Mariae i  losy majątku poklasztornego) dokładnie zanalizował przebieg kasaty klasztoru kartuzów z Raju Maryi pod Gdańskiem, uwzględniając przy tym analogie do kasaty klasztoru cystersów w Pelplinie. Z kolei Maksymilian Kuśka (Likwidacja klasztorów braci miło-siernych w Gdańsku i Łowiczu i dziedzictwo po nich pozostałe) omówił dzieje i kasatę dwóch klasztorów bonifratrów, podkreślając przy tym fakt, że zacho-wało się po nich wyjątkowo mało źródeł i innych świadectw ich istnienia.W części poświęconej losom druków i muzykaliów znalazło się wystąpie-nie ks. Wojciecha Zawadzkiego pt. Księgozbiory klasztorów męskich w Prusach Zachodnich w okresie ich kasaty, w którym badacz szczegółowo przedstawił koleje losów oraz stan księgozbioru pozostałego po kasacie klasztorów fran-ciszkańskich na wskazanym obszarze. W kolejnych wystąpieniach prelegent-ki przedstawiły wydarzenia dotyczące pokasacyjnych losów następujących budowli: Katarzyna Błoch – klasztoru w  Trzemesznie (Zespół poklasztorny w Trzemesznie. Stan badań archeologiczno-architektonicznych i perspektywy ba-dawcze), Joanna Napierała – kolegium jezuickiego w Poznaniu (Losy zabudo-KLIO 27.indb   254 2014-05-15   14:20:44255Kronika naukowawań kolegium jezuitów w Poznaniu po jego kasacie w 1773 r.), Anna Niklas – kościoła reformatów w Grudziądzu (Historia i architektura dawnego kościoła reformatów w Grudziądzu ), Anna Cicha – klasztoru benedyktynek w Toru-niu (Klasztor benedyktynek toruńskich – od spichrza do muzeum ). Ostatni panel konferencji dotyczył dziejów wyposażenia artystycznego skasowanych zakonów. Bożena Grabowska w swoim wystąpieniu zatytuło-wanym Losy dziedzictwa po opactwie cystersów w Mironicach (sekularyzowane w 1539 r.) opisała obiekt znany jedynie z rycin, planów oraz badań arche-ologicznych. Z kolei Witalij Rosowski w referacie pt. Z Kresów Wschodnich na Ziemie Odzyskane. Losy cudownego obrazu Pana Jezusa z klasztoru ojców reformatów w Dederkałach na Wołyniu przedstawił dzieje klasztoru, zwraca-jąc uwagę na historię skradzionego w latach osiemdziesiątych XX wieku cu-downego obrazu Pana Jezusa Ukrzyżowanego. Ostatni referat – Pokasacyjne losy kompozycji krajobrazowych cystersów oliwskich – wygłosiła Małgorzata Milecka. Omówiono w nim stan dobrze zachowanego parku w Oliwie, łą-czącego w swoich założeniach różne style i kompozycje roślinne. Zebrani goście mogli także przeczytać referaty nieobecnych uczestni-ków konferencji: Rafała Simińskiego (Kasata klasztoru norbertanów w Bia-łobokach w pierwszych dziesięcioleciach XVI wieku), Rolanda Prejsa (Kasata klasztoru kapucynów w Rywałdzie – losy mienia poklasztornego) oraz Paoli Picardi (The fate of the artistic heritage of the Pope’s villa at the Magnalia and convent of Santa Maria della Concezione in Campo Marzio: cases of dissolu-tion of monasteries in Rome after 1870). Wspólne obrady w gronie reprezentantów różnych dziedzin – m.in. historii, historii sztuki, archeologii – wywoływały burzliwe dyskusje i przy-niosły propozycje współpracy i dalszych badań. Interdyscyplinarne spotka-nie dowiodło konieczności prowadzenia wspólnych i wzajemnie uzupełnia-nych badań w zakresie podjętego tematu. Podsumowując obrady, Marek Derwich wyraził potrzebę możliwie szerokiego udostępniania informacji o  zachowanych aktach i  archiwaliach i  innych świadectwach poklasztor-nych, które nie tylko dla historyków, ale również przedstawicieli innych dziedzin nauki okazują się często trudno dostępne. Alicja Mutrynowska (Toruń)KLIO 27.indb   255 2014-05-15   14:20:44

Konferencja „Losy i znaczenie dziedzictwa po klasztorach skasowanych na obszarze Prus Zachodnich i Wschodnich oraz Pomorza”, Przysiek pod Toruniem, 7–9 listopada 2013 roku

Konferencja „Losy i znaczenie dziedzictwa po klasztorach skasowanych na obszarze Prus Zachodnich i Wschodnich oraz Pomorza”, Przysiek pod Toruniem, 7–9 listopada 2013 roku

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repository of Nicolaus Copernicus University

Directory of Open Access Journals

Crossref

Akademicka Platforma Czasopism