Niedźwiedzka, Magdalena

Klio - Czasopismo Poświęcone Dziejom Polski i Powszechnym

Polish

Magdalena Niedźwiedzka

Crossref

Świętokrzyskie studia historyczno-archiwalne, red. Edyta Majcher-Ociesa, Hubert Mazur, Wiesława Rutkowska, Hubert Wilk, Kielce 2012, ss. 340

Repository of Nicolaus Copernicus University

301Świętokrzyskie studia historyczno-archiwalne,  red. Edyta Majcher-Ociesa, Hubert Mazur,  Wiesława Rutkowska, Hubert Wilk, Kielce 2012, ss. 340 DOI: http://dx.doi.org/10.12775/KLIO.2013.026W 2012 roku ukazał się pierwszy tom „Świętokrzyskich studiów hi-storyczno–archiwalnych” pod redakcją Edyty Majcher-Ociesy, Huberta Mazura, Wiesławy Rutkowskiej i  Huberta Wilka. Jest to nowe przedsięwzięcie wydawnicze Archiwum Państwowego w  Kielcach. Tom liczy 340 tstron i został wzbogacony przez autorów poszczególnych arty-kułów o liczne aneksy i zestawienia. Publikacja zawiera również ilustracje, jedną z ciekawszych jest memoriał Aleksandra Markiewicza do Wojewody Kieleckiego w sprawie utworzenia archiwum w Kielcach przechowywany w  Archiwum Państwowym w  Kielcach. Tom ten stanowi pokłosie kon-ferencji naukowej pt. „Z dziejów działalności Archiwum Państwowego w Kielcach”, która odbyła się w 2011 roku w Kielcach. Spośród wszystkich artykułów wydanych w tomie, siedem z nich zostało wygłoszonych podczas tej konferencji. Publikację wzbogacono natomiast o artykuły oparte o ma-teriał źródłowy pochodzący z zasobu archiwum. Jest ona ukierunkowana te-matycznie na Archiwum Państwowe w Kielcach, które po 14 latach przerwy wydawniczej, postanowiło powrócić z nową serią. W czternastu artykułach opisano między innymi historię Archiwum Państwowego w Kielcach, jego działalność naukowo-wydawniczą, prace w zakresie kształtowania zasobu, funkcję edukacyjną tegoż archiwum oraz artykuły oparte na materiałach źródłowych z zasobu.Klio. Czasopismo poświęcone dziejom Polski i powszechnym PL ISSN 1643-8191, t. 25 (2)/2013, s. 301–329Recenzje302RecenzjePublikacja nie zawiera tekstów typowych dla tego rodzaju serii, nie ma w niej recenzji, omówień, kroniki. Zamieszczono w niej materiały w formie studiów, a rozważania oscylują wokół problematyki archiwalnej w zakresie archiwoznawczyń i źródłoznawczym.Pierwszym z artykułów jest Historia Archiwum Państwowego w Kielcach autorstwa Iwony Pogorzelskiej, w którym autorka zajęła się genezą placów-ki, sięgając do XVIII i XIX wieku. Omówiła zawiłości i związane z ewa-kuowaniem części zasobu do Rosji podczas I wojny światowej oraz etapy formowania się archiwum już po odzyskaniu niepodległości. Dalej autorka skupiła się na omawianiu organizacji, struktury, siedzib i  realizacji zadań archiwum. W trakcie historii tegoż archiwum przewinęło się przez nie wie-lu uznanych archiwistów m. in. Franciszek Paprocki czy Piotr Bańkowski. Artykuł został opatrzony kolorowymi zdjęciami obrazującymi plany i ry-sunki siedzib Archiwum Państwowego w Kielcach, pochodzącymi z zasobu archiwum.Anna Smorąg w  artykule pod tytułem Działalność Archiwum Państwowego w Kielcach w zakresie kształtowania zasobu archiwalnego omó-wiła działania archiwum w kwestii nadzoru i  selekcji archiwalnej prowa-dzonej przez kielecką instytucję. Autorka najpierw stara się wyjaśnić po-jęcie „kształtowania zasobu archiwalnego”, aby w dalszej części skupić się kolejno na selekcji instytucji tworzących zasób archiwalny, podlegających pod AP w Kielcach, dalej na kontrolach przeprowadzanych w archiwach zakładowych, następnie nad brakowaniem archiwalnym we wszystkich jego aspektach. W podsumowaniu Anna Smorąg zaznaczyła, że kształtowanie zasobu archiwalnego to jedno z podstawowych zadań statutowych archi-wów państwowych. Zauważyła również, że istota kształtowania mieści się w dobrze prowadzonym nadzorze archiwalnym i przemyślanej selekcji tych materiałów. Działalność naukowa i wydawnicza Archiwum Państwowego w Kielcach w  latach 1984–2011 została przedstawiona w  artykule Huberta Mazura. Na wstępnie autor zaznaczył, że oprócz urzędowych powinności archiwa powinny zajmować się działalnością naukową w  stopniu porównywal-nym – ma tu na myśli działalność wydawniczą. H. Mazur chronologicznie omówił działalność archiwum na przestrzeni czasowej zawartej w  tytule. Artykuł uzupełniono o zestawienia tematyki podejmowanych wydawnictw 303Recenzjeoraz liczby autorów. Całość zwieńczona jest aneksem, na który składa się bibliografia publikacji oraz zestawienie referatów wygłoszonych na zebra-niach i konferencjach naukowych kieleckiej placówki w latach 1984–2011. Ten sam badacz w  kolejnym artykule Rzecz o  edukacyjnej funkcji Archiwum Państwowego w  Kielcach przedstawił wzrost i  przyczyny zain-teresowania funkcją edukacyjną archiwów. Umieścił ten proces w  latach 90. XX wieku i początku XXI wieku, kiedy to nastąpiło zainteresowanie edukacją archiwalną. Jako przyczyny tego procesu podaje m.in. zmiany ustrojowo-polityczne i chęć czerpania wzorców z krajów zachodnich, gdzie funkcja edukacyjna jest już od dawna bardzo rozbudowana. Następnie wy-mienił i  scharakteryzował formy edukacyjne prowadzone przez archiwa. Umieścił wśród nich organizowanie wystaw, wykładów, lekcji archiwal-nych, zajęć dla studentów, konkursów, spotkań i warsztatów, udział w fe-stiwalach, dniach otwartych. Autor zaznaczył, które z form realizowane są przez kieleckie archiwum. W konkluzji zauważył, że w realizowaniu zadań edukacyjnych i promocyjnych instytucji takich jak archiwa coraz większą i znaczącą rolę odgrywa Internet.Tekst Jana Główki pt. Rola archiwaliów w budowaniu muzealnej nar-racji historycznej – stała wystawa historyczna „Z dziejów Kielc” rozpoczyna zakreślenie genezy i działalności Muzeum Historii Kielc. Istotą tego arty-kułu jest przedstawienie wagi i  funkcji materiałów archiwalnych w  eks-pozycjach muzealnych na przykładzie wystaw w Muzeum Historii Kielc. Niejednokrotnie podkreślono wkład Archiwum Państwowego w Kielcach w  realizację wystaw muzealnych, szczególnie tych dotyczących historii miasta.Wiesława Rutkowska w artykule Materiały archiwalne do dziejów Iłży w starachowickim oddziale Archiwum Państwowego w Kielcach przeanalizo-wała materiały źródłowe do dziejów Iłży, które stanowią jedne z cenniej-szych i  kompletniej zachowanych zespołów archiwalnych przechowywa-nych w AP Kielce Oddział w Starachowicach, który istniał do 2011 roku. Cały tekst jest swoistego rodzaju pamiątką po działalności tamtejszego od-działu kieleckiego archiwum. Autorka podzieliła tekst rzeczowo, omawia-jąc kolejno administrację miasta Iłży, jego rozwój przestrzenny, stosunki społeczne, szkolnictwo i kulturę, stosunki gospodarcze – w tym rolnictwo, rzemiosło i przemysł oraz handel. Na koniec Rutkowska podała liczbę jed-304Recenzjenostek w liczbie 3521, stanowiących archiwalia dotyczące miasta Iłży oraz wymieniła zespoły, które do nich należą.Źródła do badań nad rozwojem przestrzennym, urządzeniem i wyglądem miasta Jędrzejowa w zasobie Archiwum Państwowego w Kielcach to artykuł Anny Rogowskiej, w którym zostały przekrojowo zaprezentowane materia-ły archiwalne do badań nad historią tego miasta. Autorka omówiła wyniki kwerendy, przedstawiając poszczególne źródła z zasobu archiwum. W pod-sumowaniu stwierdzone zostało, że część akt, w tym przede wszystkim naj-starsze XIX-wieczne materiały, została już prawie w  całości opracowana, w przeciwieństwie do materiałów do dziejów najnowszych Jędrzejowa.Wiktor Łyjak w artykule Trzy organowe odsłony Archiwum Państwowego w Kielcach opartym na materiałach z kieleckiego archiwum omówił proble-matykę ochrony zabytkowych organów w Polsce. Należy zauważyć, że jest to jeden z bardziej niekonwencjonalnych artykułów w zestawieniu tomu „Świętokrzyskich studiów archiwalno-historycznych”, który zakreśla słabo znaną tematykę. Łyjak świetnie wykorzystał niszowy temat do zaprezento-wania źródeł archiwalnych. Oprócz tego, że zaprezentował postaci i histo-rię organów z terenów kielecczyzny, to jeszcze załączył do artykułu źródła. Na treść tego artykułu powinny zwrócić uwagę osoby szczególnie zaintere-sowane historią muzyki organowej i samych organów.Korespondencja rodzinna Wielopolskich z  Chrobrza w  Archiwum Państwowym w Kielcach to artykuł Arkadiusza Toporskiego, w którym au-tor pragnął zwrócić uwagę na korespondencję prywatną rodzin arystokra-tyczno-ziemiańskich. Toporski w  bardzo interesujący sposób, na podsta-wie przeanalizowanej korespondencji, zarysował obraz życia codziennego w Chrobrzu. Ten wyjątkowy zarys problematyki badań nad koresponden-cją prywatną zwraca uwagę ku tego typu źródłom historycznym, wciąż sła-bo docenianym przez badaczy. Autor zauważył niezwykły walor tych mate-riałów, a mianowicie to, że dają one szanse spojrzenia na przeszłość z innej perspektywy, aniżeli przez pryzmat oficjalnej dokumentacji urzędowej.Edyta Majcher-Ociesa w artykule Materiały do aktywności gospodarczej Żydów w latach 1919–1939 w województwie kieleckim w zasobie Archiwum Państwowego w Kielcach omówiła źródła archiwalne dotyczące podjętego te-matu. Autorka skrupulatnie wymieniła wyselekcjonowane zespoły zawiera-jące informacje dotyczące działalności gospodarczej Żydów. Zwróciła uwa-305Recenzjegę na to, że źródła przechowywane w kieleckim archiwum są wyjątkowo ciekawe i urozmaicone, znajdują się tam zarówno materiały statystyczne, plany, szkice, jak i korespondencja urzędowa i prywatna. Majcher-Ociesa zauważyła, że na podstawie tych materiałów można prześledzić warunki pracy w  fabrykach i warsztatach. Problem natomiast stanowi fragmenta-ryczność danych, bo w niektórych jednostkach brak podstawowych infor-macji o właścicielach fabryk czy też osobach nimi kierujących. W konkluzji autorka stwierdza, że na terenie Kielecczyzny udział Żydów w aktywności gospodarczej był znaczny.Tekst Sebastiana Piątkowskiego Akta organizacji konspiracyjnej Polska Niepodległa z lat 1940–1944 w zasobie Archiwum Państwowego w Kielcach obrazuje działalność Polski Niepodległej  – jednej z  organizacji konspira-cyjnych okresu II wojny światowej. Autor, na podstawie materiałów archi-walnych przechowywanych w zasobie kieleckiego archiwum, które są bar-dzo fragmentaryczne, dobrze poradził sobie z ustaleniem funkcjonowania Polskiego Państwa Podziemnego w rejonie świętokrzyskim. Hubert Wilk w  artykule Zasób Archiwum Państwowego w  Kielcach jako źródło do badań nad dziejami regionu świętokrzyskiego w dobie PRL po-stanowił podjąć się omówienia przydatności zasobu kieleckiego archiwum jako źródła do dziejów regionu świętokrzyskiego w okresie PRL. Pomimo doskonałego doboru źródeł i ich odpowiedniej krytyki, autor już w tytule artykułu popełnił błąd. Pisząc o zasobie z perspektywy terminologii, mamy na myśli całość materiałów archiwalnych, które znajdują się w Archiwum Państwowym w Kielcach. Zatem przy tak postawionym problemie badaw-czym należałoby domniemywać, że autor zamierza omówić cały zasób ar-chiwum, który nota bene miałby stanowić w całości źródło do badań nad dziejami okresu PRL-u, co oczywiście jest sformułowaniem niepopraw-nym, bo założeniem autora było przedstawienie już wyselekcjonowanych zespołów (chociażby na podstawie daty ich powstania).Listy wchodzące w  skład zespołu archiwalnego Wojewódzkiej Rady Związków Zawodowych w  Kielcach jako źródło do badań życia codzienne-go w  województwie kieleckim w  latach 1976–1980 to artykuł Jarosława Dulkiewicza, który w  swoim tekście skupił się na skargach pisanych do władz państwowych w drugiej połowie lat sześćdziesiątych. Analiza mate-riałów pokazała, że autorami korespondencji byli w owym czasie przede Recenzjewszystkim robotnicy przemysłowi. Skargi były indywidualne bądź zbioro-we, anonimowe i sygnowane nazwiskiem. Artykuł został wzbogacony o ze-stawienie tematyki podejmowanej w skargach oraz aneks, w którym zostały zawarte wybrane listy kierowane do władz państwowych.Anna Jankowska w artykule Źródła do dziejów Kielc w zasobie Archiwum Państwowego w  Radomiu przedstawiła usystematyzowane materiały do dziejów miasta Kielce, które są przechowywane w radomskim archiwum. Omówiła źródła z  okresu porozbiorowego, międzywojennego i  okupacji hitlerowskiej. Jak zauważyła autorka, przeprowadzona przez nią kwerenda przyczynia się do bliższego poznania historii miasta Kielce oraz uzupełnia materiały przechowywane w Archiwum Państwowym w Kielcach. Artykuł został uzupełniony o aneks, w którym zamieszczono wykaz jednostek archi-walnych dotyczących Kielc, a które stanowią integralną już część zespołów archiwalnych przechowywanych w Archiwum Państwowym w Radomiu.Omawiana praca jest wyjątkową publikacją, w  całości podejmują-cą tematykę związaną z  rejonem świętokrzyskim. Stanowi bardzo dobrze zapowiadającą się serię wydawniczą. Należy mieć nadzieję, że Archiwum Państwowe w Kielcach nie zaprzestanie wydawania periodyku na kolejne czternaście lat, a  wydawnictwo będzie ukazywać się systematycznie i  na równym poziomie merytorycznym. Magdalena Niedźwiedzka (Toruń)

Directory of Open Access Journals

Akademicka Platforma Czasopism

https://repozytorium.umk.pl/bitstream/handle/item/759/KLIO.2013.026%2cNiedzwiedzka.pdf?sequence=1

Świętokrzyskie studia historyczno-archiwalne, red. Edyta Majcher-Ociesa, Hubert Mazur, Wiesława Rutkowska, Hubert Wilk, Kielce 2012, ss. 340

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Crossref

Repository of Nicolaus Copernicus University

Directory of Open Access Journals

Akademicka Platforma Czasopism