Das Opfertierritual ist ein wichtiges Ritual, welches seit den Urzeiten zu allen Zeiten nahezu fast in allen Religionen und Traditionen in unterschiedlichen Formen praktiziert wurde. Dieses Ritual, welches mit Abel und Kain (Habil ve Kabil), den Kindern des Ehrenwerten Propheten Adam begann, wurde insbesondere in den altertümlichen Zeiten von Menschen praktiziert, die Angst vor überirdischen Mächten hatten und den Zorn dieser Mächte nicht auf sich ziehen und damit die Heimsuchung von Katastrophen vermeiden wollten. Obwohl es gegenwärtig als ein Ritual bekannt ist und verstanden wird, welches nur noch von den Muslimen praktiziert wird, kann man in ganz verschiedenen Glaubensrichtungen und Kulturen differenzierte Beispiele von Opfertierritualen beobachten.
Auch bei den Alevitisch-Bektaschi Gemeinschaften, die zu den wichtigsten in Anatolien lebenden Religionsgemeinschaften zählen, stellt man fest, dass sie sehr oft das Opfertierritual praktizieren. Dabei fällt es auf, dass neben einigen religiösen Motiven, welche die Verbreitung dieses Rituals in den Alevitisch-Bektaschi Gemeinschaften ermöglicht haben, auch soziokulturelle und traditionelle Motive gibt’s, die Einfluss auf dieses Ritual ausüben. Es ist nämlich ersichtlich, dass dieses Ritual in alevitischen Kreisen neben einem engen Verhältnis zur islamischen Religion auch seine Hintergründe und Wurzeln in der alttürkische Kultur hat. Dieses Ritual, welches in den Alevitisch-Bektaschi Kreisen vorzugsweis in Form von içeri, Gottesdienst und draußen ( cem ve dışarı), Die Schlachtung eines Opfertieres zwecks Einlösung eines Gelöbnisses (adak kurbanı) bezeichnet werden, werden unter verschiedenen Bezeichnungen wie Muharrem, Abdal Musa, öffentliche Beichte (görgü), Wegggefährte (musahip), religiöses Fest (Bayram), Rehabilitierung des Verhaltens verbunden mit der Schlachtung eines Opfertiers, das an die Armen verteilt wird (Düşkün kaldırma), Schlachtung eines Opfertieres für den Kauf eines Hauses (dâr) und Traueropfer (kabir kurbanı) in verschiedenen Ritualen praktiziert.
Die vorliegende Arbeit versucht, das Opfertierverständnis und die Opfertierrituale in der Glaubenswelt der Aleviten und der Bektaschi unter generellen Aspekten zu behandeln. In diesem Rahmen wird zuerst auf die Rolle, Bedeutung und auf den Sinn des Opfertierrituals in der Glaubenswelt der Aleviten und der Bektaschi eingegangen und darüber hinaus werden die differenzierten Opferrituale in den Alevitisch-Bektaschi Kreisen untersucht. Im Anschluss daran wird durch Heranziehung von Beispielen aus den verschiedenen Regionen Anatoliens erklärt, wie dieses Ritual praktiziert wird. Die in dieser Studie verfolgte Methode umfasst eher einen beschreibenden und analytischen als einen vergleichenden und kritischen Ansatz.The ritual of sacrificing which has existed in almost all religions and traditions since ancient times is an important ritual. It seems that especially the ancient people have performed the sacrificing ritual in order to prevent the wrath of supernatural power and not to encounter the disasters that may occur. Also, it can be seen the samples of blood sacrifice in the various communities and cultures of human history with the same factors.
It seems that Alevi-Bektashi communities which live in the region of Anatolia have fulfilled the sacrificing ritual widely. It is understood that some cultural and traditional motifs as well as some religious motifs are effective on the currency of this ritual in Alevi-Bektashi communities. This ritual in Alevi-Bektashi communities has a close relevance with Islam. Furthermore, it has the roots based on ancient Turkish culture. This ritual is called indoor/Jam sacrifices and outdoor/vow sacrifices in Alevi-Bektashi communities basically. It is fulfilled like Abdal Musa, Gorgu, Muharram, Friendship, dar/grave and holiday sacrifice.
In this paper, we will try to evaluate the conception of sacrifice in Anatolian Alevi-Bektashi faith world and sacrificing rituals with the general outline. In this framework, first of all, it is discussed that the place, importance and meaning of this sacrificing ritual in Alevi-Bektashi faith world. Furthermore, it is described the different sacrificing rituals in Alevi-Bektashi communities. Then it is presented the fulfillment of this ritual with the samples from different regions in Anatolia. The method we used in the working process implys the descriptive and analytic point of view rather than the critical and comparative point of view.Kurban ritüeli, eski çağlardan beri tüm zamanlar boyunca hemen bütün din ve geleneklerde değişik biçimlerde hayata geçirilen önemli bir ritüeldir. İlk olarak Hz. Adem’in çocukları olan Habil ve Kabil ile başlayan bu ritüeli, özellikle Eski Çağ insanlarının doğa üstü güçlerden çekindikleri için, onların gazabını üzerlerine çekmemek ve bu yüzden meydana gelebilecek felaketlerle karşılaşmamak amacıyla icra ettikleri görülür. Günümüzde sadece Müslümanların yerine getirdiği bir ritüel olarak bilinse ve anlaşılsa da, çok çeşitli inanış ve kültürlerde kurban ritüelinin değişik örneklerini görmek mümkündür.
Anadolu coğrafyasında yaşayan önemli dinî topluluklardan biri olan Alevî-Bektaşî topluluklarının da çok yaygın bir şekilde kurban ritüelini yerine getirdikleri görülür. Alevî-Bektaşî toplulukları arasında bu ritüelin yaygın oluşunda dinî bazı motifler kadar, sosyo-kültürel ve geleneksel motiflerin de etkili olduğu anlaşılmaktadır. Zira Alevî çevrelerde bu ritüelin İslam dini ile yakın ilişkisi olduğu gibi, Eski Türk kültürüne dayanan bir arka plan ve kökleri olduğu anlaşılır. Alevî-Bektaşî çevrelerde temelde içeri/cem ve dışarı/adak kurbanları şeklinde adlandırılan bu ritüel, Abdal Musa Cemi, Görgü Cemi, Muharrem Cemi, Musahip Cemi, Düşkün kaldırma Cemi, Dâr/Kabir Cemi ve Bayram kurbanı gibi genellikle cemlerle birlikte ve cemlerin yapısal bir parçası olarak birbirinden farklı isimlerle ve değişik ritüeller halinde yerine getirilir.
Bu çalışmamızda, genel hatlarıyla Anadolu Alevî-Bektaşî inanç dünyası içerisinde kurban anlayışı ve kurbanla ilgili ritüeller üzerinde durmaya çalışacağız. Bu çerçevede öncelikle kurban ritüelinin Anadolu Alevî-Bektaşî inanç dünyasındaki yeri, önemi ve anlam boyutlarına değinilecek, ayrıca Alevî-Bektaşî çevrelerdeki farklı kurban ritüelleri üzerinde durulacaktır. Arkasından, Anadolu coğrafyasında değişik yörelerden verilen örneklerle bu ritüelin nasıl yerine getirildiği ifade edilecektir. Makalede takip edilen yöntem ise, mukayeseli ve eleştirel bir bakış tarzından çok, betimleyici ve çözümleyici bir yaklaşımı içermektedir
