En este capítulo se estudian las relaciones entre dos grandes figuras del humanismo europeo, el belga Justo Lipsio y el español Benito Arias Montano. Se parte de un esbozo bibliográfico de este último y se analizan los documentos que demuestran las conexiones entre ambos

Dávila Pérez, Antonio

Dutch

Repositorio de Objetos de Docencia e Investigación de la Universidad de Cádiz

Scanned by CamScannerSUPPLEMENTA HUMANISTICA LOVANIENSIA XXI JUSTUS LIPSIUS (1547-16o6) EEN GELEERDE EN ZIJN EUROPESE NETWERK Caralogus van de tentoonstelling in de Cenrrale Bibliorheek te Leuven, 18 okrober- 20 december 2006 onder redaccie van ]. DE L ANOTSHEER, D. SACRÉ en C. COPPEN~ LEUVEN UNIVERSITY PRESS 2006 Scanned by CamScannerCATALOGUS mct bijdragen van: Elly Cockx-Indestege EC-1 Ch ris Coppens ce Antonio Dávila Pérez. ADP Erik De Bom EDB Wim Decock WD Jeanine De Landrsheer JOL K.ris Delcroix KD Tom Dencire TD Marcus de Schepper MadS Miranda de Schepper MidS lngrid De Smet IDS Rudolf De Smet ROS Elisabeth Oéviere ED Steven Gysens SG Chris Heesakkers CH Dirk Imhof DI Marijke Janssens M] Marc Laureys ML Hubert Meeus HM Henk Nellen HN Jan Papy JP Gert Partoens GP H ugo Peerers HP Dirk Sacré os Claude Sorgeloos es Paul Smith PS Paul Thoen PT Werner Thomas WT Gilbert Tournoy GT Anton van der Lem AvdL Marc van der Pocl MvdP Hans van de Venne HvdV Filip Vanhaccke FV Toon Van Hal TVH Kasper van Ommen Kv O Marc Van Vaeck MVV Zwcder von Marrcls ZvM Demmy Verbckc DV Michiel Vcrwcij MV Arnoud Visser AV Laurent Waelkens LW Scanned by CamScannerITALIANEN EN SPANJAARDEN 525 het goede, bidden we dat Hij u gel u k en voorspocd in overvloed moge schenken. Gegeven te Rome, Sint-Pieters, ondcr de ring van de Visser, op 7 januari r6o6, in het eerste jaar van ons pontiflcaat. (verr. OS) Lit.: G.M. M:l7.7.uchd li . Gli scriflori d'!talitt ( . .. ), ll , 1 (Bn:scia, 175H), pp. JOJ-J04: L. Cl'r-boni. Un umrmisra ncl Scamo. Gimw Nicio Erilrl'O. Sltltlio biogmjim critico (Ci1 ·;l di Cas-tello, 1899) ; J .R. Judson - C. Van 01! Vcltk Book illmtrrrtiom rtllfl 'l/tlc•-prtges, CoqJus Ruhc-nianum Ludwig Burchard , 21 (Brusscls , 1977), 1, pp. 154-155i J. Jchassc, 'JusL•.: Lipse et la critique littérai re d'apres le "Sénequc" (t6os)', in A. Gerlo (ed.) , }mtc· Lipse (1547-16o6). Col-foque imcnlf1tionrtl temt en mrtrs 1987, Trav:1ux de l'lnstitut lntcrunivcrs itaire pour l'écude de la Renaissancc et de l'Humanisme, 9 (Brussel , 1988), pp. 127-132; Morford, pp. 157-18o; S. Zaninotto, 'La "divinario lipsiana" nella 1zotrte alle cragcdic di Scncca' , in juste Lipse m son rcmps, pp. 137-160; Lipsius en Leuven, pp. 81-82; 194-206; J. De Landtshcer, 'Jusw s Lip-sius en zijn relatie met Johannes I Moretus', in }ustw Lipsius en het Plrt11tijme Huís, pp. 82.-toS (pp. I00-102); Ead, 'Justus Lipsius (1547-1606) and Lucius Annaeus Seneca', Annafes Societrttis Littcmrum Humrtniorum Regirte Upsrtliemis, 1998, 217-238; V. Reinhardr, 'Paolo V', in Encicloptdirt dei Papi, 3: lnnocenzo VIII- GiovflJmi Paolo JI (Roma, 2000), pp. 277-292; J. Papy. 'Erasmus' and Lipsius' Editions of Senc:ca: A "Cumplemcncary" Projecr?', Emmuts of Roturdrtrn Society Yearbook, 22 (2002), 10-36; ]. De Landtsheer, 'Lipsius' De comtrtntirt I, 2-3. Een les in Seneca', in D. Sacré - M. de Schepper (eds.), Et scholrte et vitae. Acta selecta van rwee colloquirt van Orbis Neo!rttimtS {Leuven, 1998-2002) (Amersfoorr, 2004). pp. 101-113; J. Papy, 'Les points de vue d'Erasme et de Lipse sur la philologie: conrinuité ou ruprure?'. in P. Galand-Hallyn, F. Hallyn, G. Tournoy (eds.), Lrt phifofogie lmmrt11iste et ses repriwan-tions dans la théorie et dans la Jiction, Romanica Gandensia, 32 (Gen~ve. 2005), pp. 599-620 6s BENITO ARIAS MONTANO (1527-1598) Biografica en relatie met Lipsíus Benito Arias Montano werd in 1527 geboren in Fregenal de la Sierra, in de Spaanse provincie Badajoz (Estremadura). Over zijn jcugdjaren is niet veel bekend. Op veertienjarige leeftijd trok hij naar Sevilla, waar hij aan de kathedraal onderwezcn wcrJ Joor Jc pricstcr Juan de Quir<>s. Hij lccrdc <.:r onder meer Latijnse poezie schrijven ge'inspireerd op de l3ijbd. In 1546- 1547 volgde hij in Sevilla colleges in de artes- en de Natuurkundefaculteit. Begin 1548 verroefde hij reeds in Alcalá, waar hij een deel van z' n studies filosofie herhaalde; hij behaalde eral snel hcr baccalaureaat in de artl'J en op 13 deccm-ber 1549 werd hij licenriaat in de filosofie . Hetzelfde jaar nog vanc hij rhc<-~­logische studies aan, die hij afrondde in juni 1552. Van de j;ln:n ISS.3- ISS9 JS zo goed als niets geweten, behalve dat hij zich in dcze periodc vuor ht:l c:crsr Scanned by CamScannerJUSTUS LIPSIUS (•H7·16o6) rerugrrok op een landgocd dar hij pas gekocht had in Aracena. Hij zou er larer nog geregeld terugkeren. In 1559 reisdc Montano naar Italie. Bij zijn rerugkeer bracht hij enkcle boeken mee die in de ogcn van de lnquisitie ver-dachr waren; hij wcrd dan ook gearrestccrd en dagcnlang ondervraagd. In 1560 werd hij opgenomcn in de aristocratische Orde van Santiago. In 1562 nodigdc de bi$$Chop van Segovia, Martín Pérez de Ayala, hem uit om zich bij de Spaanse ddegatie te voegen voor de laatste sessie van het Concilie van Trente. Zijn briljante dcclname aan de gesprekken bezorgde hem de titel Yan kapeban van Filips 11, met daaraan gekoppeld een jaarlijkse toelage van 200 ducaten. Zijn belangrijkste otTiciele opdrachr moest echter nog komen: Montano kreeg de leiding over de uitgave van de Biblia Regia (de koninklijke Bijbel), ook wel de Biblia Polyglotta (de meertalige Bijbel), de Biblia Plantiniana (de Bijbel van Plantijn) of simpelweg de Bijbel van Arias Montano genoemd. Filips II vertrouwde het drukken ervan toe aan Christoffel Plantijn en stuurde Montano naar Antwerpen. Van 1568 tot 1571 wijdde Arias Montano zich aan de uitgave en de supervisie van dit kolossale werk. Hoewel de Spaanse theoloog er aanvankelijk met enige argwaan werd bekeken, ging hij al spoe-dig deel uitmaken van de humanisten-vriendenkring rond Plantijn. Mon-tano zou na de volwoiing van de Biblia Polyglotta echter nog drie jaar in de Nederlanden en één jaar in Rome blijven (1572-1576), omdat hem onder-tussen ook allerlei andere taken waren toevertrouwd. Zo coordineerde hij tussen 1569 en 1571 onder de auspicien van de hertog van Alva her opstel-len van de nieuwe Index van verboden boeken en vanaf 1571 hield hij toe-zichr op de administratie en het drukken van de nieuwe gebedenboeken (brevieren, missalen, getijdenboeken, etc.), waarvan Filips II het monopo-lie aan Planrijn had toegewezen. Montano werd ook de raadgever van Alva's opvolger in de Nederlanden, Luis Requesens en speelde zelfs een belang-rijke rol in een aantal politieke beslissingen van Filips II, die de raadgevin-gen van z'n kapelaan uitermare op prijs stelde. Tijdens zijn verblijf in de Ncderlanden kochr Montano in opdrachr van de koning boeken en manu-scripren aan voor de pas opgerichte bibliotheek van her kloostcr van San Lorenzo van het Escoriaal. In juli 1576 keerde Arias Montano enigszins tegen zijn zin terug naar Spanje. Hij hoopte de rest van z'n leven studerend en schrijvend door te brengen in de buurt van Sevilla, maar in maart van het volgende jaar ont-bood Filips II hem naar het Escoriaal om er de Koninklijke Bibliotheek te ordenen en re catalogeren, een taak die hij volbracht in vier langere verblij-ven in het klooster russcn 1576 en 1592. In die periodc werkte hij ook aan Scanned by CamScannerITALIANEN EN SPANJMitOEN 527 b .. ¿· erse biJ'belbockcn, die allcmaal bij Plantijn of een rccks commcntaren IJ JV d k M J M crden gepublicecrd. Tusscn oor tro onrano diens opvolger, an oretus, w 1 1 . . 1 · d rerug op zijn landgocd en wcrc.. 11) mccrmaa s zich voor kortcre peno es , .. . . .. 1 . ffi ... le opdncht Zo reisde lllJ 111 1578 als konmkl1)k uirgcsruuru mel ccn o ICIC • . . . · · L- b n en woondc hiJ. in december 1582 het ProvmCJaal comm1ss:ms naar 1ssa o . . . .. ·1· · .,... ¡ d b.. In IS92 keerde hiJ. definmcf tcrug naar Andalocste. Conct te m 10 e o IJ. . .. . Hij leefde cr afwisselend in het klooster van ~anttago, w~arvan htj pnor ' 1 1dgoed in La Peña de Aracena, 111 het kartutZerklooster van was, op z n :11 ' • . .. Santa María de las Cuevas dat al zijn bezlttmgen zou crven, en op ZIJn nieuwc landgoed in het Campo de Miraflores, dar hij in 1587 had verwor~ ven in de buurr van Sevilla. Arias Montano is het prototype van een zestiende-eeuwse humanist, met een veelzijdige belangstelling: naast zijn interesse voor theologie verdiepte hij zich in botanica, geologie, natuur- en geneeskunde, architectuur, schilder-kunst, enz. Hij was ook een verstokt bibliofiel. Dankzij zijn contacten met de presrigieuze drukkerij van Plantijn kon hij heel wat gro ten van de Spaanse Gouden Eeuw, zoals Francisco Pacheco en Fernando de Herrera, voorzien van kosrbare boeken. Montano had bovendien een buitengewone talcn-knobbel: naast Spaans, Latijn, Grieks en Hebreeuws schreef hij moeiteloos lraliaans en Frans. Dit al les maakre dar hij er meesrerlijk in geslaagd is zijn hoofdwerk te voltooien: een zo correct mogelijkc Bijbelrekst in verschei-dene talen, de Biblia PoLyglotta. Een aanral teksren helpen ons een idee re vormen van de relatie russen Arias Montano en Lipsius. Er zijn vooreerst twee literaire brieven: een fictieve brief van Lipsius aan Montano, die Lipsius heeft opgenomen in z'n Epistolicae quaestiones (Anrwerpen: C. Plantijn, 1577) en een opdrachtbrief van Mon-tano aan Lipsius bij psalm 7 in zijn In XXXI Davidis psalmos priores com-mentttria (~nrwcrpen: J. Morerus, I6os). Daarnaast zijn vijf 'echre' brievcn bewaa.rd _un hun correspondentie (drie van de Spanjaard aan Lipsius en twee van Llpsr.~s aan Montano). Blijkbaar had de Spaansc rhcoloog Lipsius vrij sncl na ZIJ11 rerugkeer te Lcuvcr1 1 1 ) l · · cl' · n .. . ge u <gcwcnsr en 1<.:111 ) Jj le gclcgcnhcrd, er ~oals btJ deze bnef, een geschenkje toegezonden. De oprechre belang-srellmg van Montano voo L' . bl"k k . .. . r 1psms IJ t oo utt ZIJn correspondenrie met Chnsroffel PlamiJ. n en La · 'T" • . . evmus 1orrent1us (cat. nr. 44). Toen Lipsius het meuws van Arras Momano's d d h .. brief (ILE [XI] oo. vernam, se reef htj ecn gevoelige rroost-d d b, _98 °7 21) aan dtens trouwe vriend, Luis Pérez, die ook in on ersraan e rref vermeld wordr. (1\DP ~ KD) Scanned by CamScanner1"1 . · d .-' erd mogcliJ'k door de srcun van de Stad Lcuven, de De realtsalte van eze car.uogus w Pro"incic V1a:tms-Brabanl en de Cuhuurcommissic van de K. U. Leuven. Cnnrdi 1111 rir .kJnine De L1ndlshecr Dirk Sacré \t~a·rm mrr fli111 rfr Clltn/Oí[liJ : e Elly C<X·h-lndcsrcgc, Chris Coppcns, Antonio Dávila Pérez, Erik De Bom, Wim Decock. Jcaninc De Landtshecr, Kris Delcroix, Tom Dencire, Marcus de Schepper, ~fir.mJa de Schepper, lngrid De Smct, Rudolf De Smcc, Elisaberh Déviere, Stcven Gyscns. Chris Hccsakkers, Dirk Imhof, Marijkc Janssens, Marc Laureys, Huberr Mecus, Hcnk Nellen. Jan Papy, Gerr Parroens, Hugo Peerers, Dirk Sacré, Paul Smith, Claude Sorgdoos. Paul Thoen, Werner Thomas, Gilbert Tournoy, Anton van der Lem, Marc ,·an dcr Pocl, Hans van de Venne, Filip Vanhaecke, Toon Van Hal, Kasper van Ommen, ~tare \~-tn Vaeck, Zweder von Marrels, Demmy Verbeke, Michiel Verweij, Arnoud Visser, Laurenr \Vadkens © 2006 Universiraire Pers Leuven 1 Leuven Universi p ¡ · . . Louvain, Blijde-Inkomststraar 5· B-3000 Leuven (Bel;u~)ss Presses Untversttatres de Allc: rc:chren voorbehouden. Behoudens de uirdrukk r ·k .. . . mag niers uit deu uirgave worden verveelvoudi de~ bt] wcr ~epaalde tmzondcringen gegevensbe.stand of openbaar gemaakr lk g • .. pgeslagen tn een geauromariseerd voorafgaande en schriftelijke roestemminop wed e ';lJZe ook, zonder de uirdrukkelijke ISBN 90 5867 s67 X ISBN 978 90 5867 567 5 Dhoo61J869t 50 NUR 697 g van e uttgevers. 

Benito Arias Montano (1527-1598). Biografica en relatie met Lipsius

RODIN - Repositorio de Objetos de Docencia e Investigación de la Universidad de Cádiz

https://rodin.uca.es/xmlui/bitstream/10498/21085/1/C2006Justus_Lipsius.pdf

Benito Arias Montano (1527-1598). Biografica en relatie met Lipsius

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repositorio de Objetos de Docencia e Investigación de la Universidad de Cádiz

RODIN - Repositorio de Objetos de Docencia e Investigación de la Universidad de Cádiz