Yılmaz, Bülent

Türk Kütüphaneciliği

Turkish

Bülent Yılmaz

Directory of Open Access Journals

Okuma Alışkanlığı Sorunu ile Bir Mücadele Örneği be Türkiye İçin Öneriler

Türk Kütüphaneciliği / Turkish Librarianship (Turkish Librarians’ Association)

Görüşler-Okuyucu Mektupları / Opinion Papers - Letters 251KaynakçaIBBY-UNESCO (1996) “Links to literacy-writing, illustrating, selling and disrtibu- ting books for children and young people” IBBY-UNESCO Workshop: 19-21 Sept. 1996, Bratislava: Report. Nien: Institute.International Institute for Children’s Literature and Reading Research (IICLRR) (1996) (Brochure) Wien:InstitutYrd. Doç. Dr. Bülent Yılmaz H. Ü. Kütüphanecilik Bölümü252 Görüşler-Okuyucu Mektupları / Opinion Papers - LettersOkuma Alışkanlığı Sorunu ile Bir Mücadele Örneği ve Türkiye İçin Öneriler*GirişOkuma alışkanlığı, gerek bireysel gerekse toplumsal düzeydeki bilgi tüketi­minin (kullanımının) temel aracı olarak düşünülebilir. Bilgi tüketiminin yo­ğunluğu okuma alışkanlığının düzeyi ile yakından ilgili görünmektedir. Bil­ginin toplumsallaşması anlamına gelen bilgi tüketimi bir toplumun sağlıklı gelişiminde önemli bir güç ve ölçüttür. Eğer bir toplumda bilgi yeterince tü- ketilmiyorsa, o toplumun okuma alışkanlığı düzeyinin yüksek olması bekle­nemez. Aynı biçimde, bir toplumda okuma alışkanlığı düzeyi yükselmedikçe bilgi tüketiminin artmasını beklemek de gerçekçi bir yaklaşım olmayacaktır. O halde, okuma alışkanlığı sorununun temelli çözümü için bir ülkede bilgi­nin tüketilmesini sağlayacak/gerektirecek, bilgiyi yaşam için organik gerek­sinim durumuna getirecek bir eğitim/ kültür yapısı ile bu yapıyı işletecek kurum/kuruluşlara gereksinim vardır. Bir başka deyişle, bir birey ya da top­lumda okuma alışkanlığı yaratma ve geliştirme için bilgi tüketimini zorun­lu kılan eğitim sistemi ve kültür dokusu altyapı niteliği taşırken, bu sistemi çalıştıracak ve bu dokuyu koruyup-geliştirecek çeşitli nitelik ve statüdeki araçlar (kurumlar) sözü edilen altyapının hem gereği hem de sonucu olmak­tadırlar.Kısaca, bir ülkede bilgi tüketimini sağlayan bir güç olarak okuma alış­kanlığı sorun niteliğine sahip ise, bu sorunu çözümlemek için sistem-doku ve araçlar bütünselliğini gözden kaçırmamak zorunludur. Burada, sistem ve doku araçları yaratırken, uygun araçlar da sistem ve dokuyu çalıştırmak- ta/korumaktadırlar. Sistem ve doku temelinden yoksun araçlar ile, araçlar­dan yoksun sistem ve doku, okuma alışkanlığı sorununda aynı sonucu yara­tacak eksikliğin iki boyutudur. Dolayısıyla, okuma alışkanlığı sorunu irdele­nirken, soruna sistem/doku ve araçlar bağlamında yaklaşılmalıdır.Avusturya, yaptığımız araştırma* 1 sonucu ulaştığımız kanıya göre, oku­ma alışkanlığı sorununu hem sistem/doku ve hem de araçlar (kurum-kuru- Bu araştırma için burs veren Avusturya-Viyana Uluslararası Çocuk Literatürü ve Okuma Araştırması Enstitüsü ile katkıda bulunan TKD Ankara Şubesi’ne ve çalışmalarım sırasın­da yardımcı olan Cennet Ürün’e teşekkür ederim.1 25 Haziran-24 Temmuz 1998 tarihleri arasında Viyana’da gerçekleştirilen araştırma.Görüşler-Okuyucu Mektupları / Opinion Papers - Letters 253luşlar) bağlamında genelde çözümlemiş bir ülke görünümündedir. Biz bu ya­zıda, okuma alışkanlığı sorununun, Avusturya için araçlar (kurum-kuruluş- lar) yanını irdeleyerek Türkiye için yararlanılabilecek noktaların altını çiz­mek istiyoruz. Bu nedenle, öncelikle, Avusturya’da okuma alışkanlığı soru­nu ile mücadele eden bazı kurum ve kuruluşları tanıtıp, genel bir değerlen­dirme yapmayı planlıyoruz.Avusturya’da Çocuk Literatürü ve Okuma Alışkanlığı Sorunu ile İl­gili Çaba Harcayan Kurum ve Kuruluşlar22 Enstitü ile ilgili bilgiler IBBY-UNESCO (1996); IICLRR (1996) adlı kaynaklardan ve 25 Ha- ziran-24 Ttemmuz 1998 tarihleri arasında ilgili Enstitü’den Alice Krotky ile yapılan görüş­melerden elde edilmiştir.1. Federal Bilim, Ulaştırma ve Sanatlar Bakanlığı (Federal Ministry of Science, Transport and the Arts)a. Çocuk Literatürünü Geliştirme Bölümü (Division for Promoting Children's Literature)b. Çocuk ve Gençlik Literatürü Komisyonu (Commission for Child­ren’s and Juvenile Literature)2. Çocuk ve Gençlik Literatürü Çalışma ve Enformasyon Merkezi (Study and Information Center for Children’s and Juvenile Literature)3. Çocuk Literatür Evi (Children’s Literature House)• Avusturya Çocuk Kitap Klubü (The Austrian Children’s Book Club)• Uluslararası Çocuk Literatürü ve Okuma Araştırması Enstitüsü (International Institute for Children’s Literature and Reading Rese- rach)• Kütüphane ve Medya Merkezi (Library and Media Center)L Federal Bilim, Ulaştırma ve Sanatlar Bakanlığıa) Çocuk Literatürünü Geliştirme Bölümü1983’te kurulmuş.Temel etkinlikleri• Çocuk edebiyatını geliştiren nitelikte çocuk ve gençlik kitaplarına ödül vermek254 Görüşler-Okuyucu Mektupları / Opinion Papers - Letters• Enstitü ile birlikte “1000 a Buch” adlı çocuk literatürü dergisini çıkar­mak (yılda 6 sayı)• Burs programı (uzmanlar için) sunmak.b) Çocuk ve Gençlik Literatürü KomisyonuFederal Bakanlığa bağlı olarak 1947’de kurulmuş.Temel etkinlikleri• Kitaplar için yıllık nitelik testi (yaklaşık 1400 kitap) yapmak. (Bu de­ğerlendirmeleri Avusturya’daki ilgili bütün örgüt ile kurum temsilcile­ri ve uzman kişilerden oluşan bir kurul yapmaktadır.• Yayınlar (Aylık yeni yayın listesi, yıllık en çok satan kitap listesi ve ayın kitabı) yapmak.• Ödüller vermek.• Gezici sergiler düzenlemek.• Burs programlarını desteklemek.• Workshop, seminer ve konferanslar düzenlemek.2. Çocuk ve Gençlik Literatürü Çalışma ve Enformasyon Merkezi1947’de kurulmuş.Temel etkinlikleri• Din ağırlıklı çocuk kitapları için eleştirel değerlendirmeler yapmak ve yeni yayınların kataloglarını hazırlamak.• Dersler, tartışmalar, seminerler (Kreşler, okullar ve gençlik klüplerin­de) düzenlemek.• Yayınlar yapmak.3. Çocuk Literatürü Evi1993’te kurulmuş (Kitap Klubü ve Enstitü’den sonra)Temel etkinlikleri• Güncel etkinlik programları hazırlamak (yazar günleri, kitap okuma günleri, drama, resim ve çizim, yazarlarla söyleşi).• Kitap sergileri düzenlemek.Görüşler-Okuyucu Mektupları / Opinion Papers - Letters 255a) Avusturya Çocuk Kitap KlubûII. Dünya Savaşı sonrası acil eğitim gereksinimleri sonucu 1948’de kurul­muş ve bu konuda öğretmenler önemli roller üstlenmişlerdir.Temel etkinlikleri• Gençlerin okuma ilgi ve yeteneklerini geliştirmek.• Halkın ilgisini çocuk literatürüne çekmek.• Çocuk literatürünün niteliği konusunda (kitapların niteliği konusun­da) öğretmenlere, ailelere ve öğrencilere bilgi sağlamak (Aylık yakla­şık 180 güncel kitap hakkında).• Üyelerine kitap fiyatlarında indirim yapmak.Üyelerin katkıları, diğer enstitülerin yardımı ve Federal Hükümetin desteği ile ayakta durmaktadır.b) Uluslararası Çocuk Literatürü ve Okuma Araştırması Enstitüsü1965’te kurulmuş.Tümel etkinlihteri• Belge ve bilgi sağlamak.• Çocuk kitap işleri ile ilgili belli başlı bütün ulusal ve uluslararası ens­titü ve organizasyonlarla ilişki kurmak.• Konferans, seminer ve workshoplar düzenlemek.• Sergiler düzenlemek.• Okuma alışkanlığını artırma etkinlikleri düzenlemek.• Yayınlar yapmak.c) Çocuk Literatürü Kütüphane ve Medya Merkezi1992’de kurulmuş.Temel etkinlikleri• Kinderliteraturhous kütüphanesinin yönetimi.Bu kütüphane, Enstitü ve Kitap Klubünün ortak kütüphanesidir. 40.000 Almanca, 10.000 uluslararası çocuk ve gençlik kitabı, 5000 edebiyat dışı ki­tap ve 50 süreli yayın bulunmaktadır.256 Görüşler-Okuyucu Mektupları / Opinion Papers - LettersDeğerlendirmeBir ülkede, okuma alışkanlığı sorununun çözümünde çaba harcayan kurum ve kuruluşların nicelik, nitelik, hizmet ve etkinlikleri sorunun araçlar yanı­nı ifade ederken, bunlar, o ülkenin sistem/doku yanına ilişkin ipuçlarını da sunmaktadır. Bu bağlamda değerlendirecek olursak; Avusturya’da;1. Okuma alışkanlığı sorunu ile ilgili kurumlar içinde 1947 yılında kum­lanı var iken, 1965 ve 1993 yılında kurulanlar da vardır. Bu, şu anlam­lara gelmektedir:a) Okuma alışkanlığı sorunu ile mücadele oldukça eski tarihe (50 yıl öncesine) gitmektedir.b) Okuma alışkanlığı sorunu ile sürekli bir mücadele sözkonusudur. Çünkü 20-30 yıl aralarla yeni kurumlar oluşturulmaktadır.c) Okuma alışkanlığı sorunu ile ciddi bir mücadele sözkonusudur. Enstitü, klüp, komisyon vb. örgütlenmeler bu ciddiyetin somut gös- tergesidirler.d) Sorunun önemini erken kavramışlar ve bu önemin sürdüğünün far­kındadırlar. İlk kurum 1947’de kurulmuş ve halen çalışmaktadır.2. Çocuk literatürünün, okuma alışkanlığı sorununun en önemli parça- sı/yanı olduğu düşünülmektedir.3. Okuma alışkanlığı sorununun çözümünde öncelikle hedeflenen temel grup çocuklar ve gençlerdir.4. Okuma alışkanlığı ve çocuk literatürü sorununun çözümü tek bir ku­rumdan beklenmemekte, gereksinim oldukça yeni örgütlenmelere gi­dilmektedir.5. Okuma alışkanlığı ve çocuk literatürü sorunu ile ilgilenen kurumlar arasında gönüllü ve sürekli işbirliği sözkonusudur.6. Kurumlar bağımsız ve günlük politikadan uzaktır.7. Devlet kurumlara genelde yeterli desteği vermektedir. Yani, devlet okuma alışkanlığı ve çocuk literatürü konusunda yeterli duyarlılığa sahiptir.8. Çocuklar toplumda en çok duyarlılık gösterilen, önemsenen gruptur. Önemseme somut olarak görülmektedir.Görtlşler-Okuyucu Mektupları / Opinion Papers - Letters 257Sonuç ve ÖnerilerDaha önce belirtildiği gibi araçlar (kurum ve kuruluşlar) sistemin/dokunım ürünüdürler. Avusturya’da sözü edilen kurumlan yaratan bilgi kullanımım zorunlu kılan eğitim yapısı ile kültür dokusudur. Ancak kurumlar da bu sis­tem ve yapımn yaşatılması ve geliştirilmesinde önemli roller üstlenmekte­dirler.Türkiye için düşünüldüğünde, sistemin/dokunun yokluğunda bu tür araçlann varlığım savunmanın doğru/sonuç verici olmayacağı söylenebilir. Sistemi/dokuyu yaratmadan araçları yaratabilir miyiz; daha da önemlisi ya­şatabilir miyiz? Ancak, bu noktada başka sorular da sorulabilir: Sistemi/do­kuyu kim ve ne yaratacaktır? Sistemi ve dokuyu yaratmada araçların (ku- rumlann) rolü yok mudur? Bu çerçevede bakıldığında, Türkiye’de okuma alışkanlığını yaratacak bilgi kullanımını organik bir gereksinime dönüştür­müş eğitim sistemi ile kültür dokusunun varlığından söz etmek olanaklı gö­rünmemektedir. Ancak, bu yoksunluk, bu sonuca ilişkin araçları (kurumla- n) yaratmamayı gerektirmemektedir. Araçları yaratmak, en azından sis- tem/doku yokluğunu sorgulamanın bir başlangıcı olabilecektir. Sorgulamak yaratmanın koşullarından birisidir. Bu bağlamda Türkiye için somut öneri­lerimiz şunlardır:1. Merkezi yönetim yapısına sahip Türkiye’de, Milli Eğitim ve Kültür Bakanlıkları okuma alışkanlığı ve çocuk literatürü sorunu ile mücade­leyi hedefleyen birimler oluşturmalıdırlar (Bu birim merkezde şube müdürlüğü, daire başkanlığı vb., taşrada ise kültür müdürlükleri ve milli eğitim müdürlükleri içinde bir bilim olabilir).2. İlgili Bakanlıklar okuma alışkanlığı ve çocuk literatürü ile ilgilenen kurulan ya da kurulacak olan demek, vakıf, enstitü vb. kurumlara ön­celikle finansal yönden yeterli desteği göstermelidirler. Bu yapılanma­lara önderlik etmelidir.3. Milli Eğitim Bakanlığı, çocuklarda okuma alışkanlığını yaratacak ni­telikte bir eğitim sistemini kurana kadar şimdilik bu konuya ilişkin kısa vadeli önlemler de almalıdır. Ders programlan ve okul kütüpha­neleri bu anlamda çok önemli olanaklar sunabilecektir.Sözü edilen öneriler istendiği takdirde uygulamaya yönelik olarak ayrın- tılandırılabilir. Bir kopyasım kendilerine göndereceğimiz bu yazıya Bakan­lıklar ilgi gösterdikleri takdirde ilgili kişi ve kurumlar gerekli desteği vere- 258 Görüşler-Okuyucu Mektupları / Opinion Papers - Lettersçeklerdir. Ancak, bu konuda umutlu olmak için koşulların varlığı tartışılır görünmektedir. 7 milyon nüfuslu bir ülkede çocuk literatürü ve okuma alış­kanlığı sorunu ile mücadele eden altı kurumun .olması; her yıl 800-1000 ço­cuk kitabının yayımlanması, buna karşın, altmış milyon nüfusa sahip Tür­kiye’de bildiğimiz kadarıyla sözü edilen konularda yalnızca bir dernek bu- lunmasıve yayımlanan yıllık çocuk kitabı sayısının 200’lerde olması ülke­mizdeki olumsuzluğun boyutlarını netleştirmektedir. Umutlu olmak için ön­celikle bu olumsuzluğun giderilmesi gerekmektedir.KaynakçaIBBY-UNESCO (1996) “Links to Literacy-Writing, Illustrating, Selling and Distribu­ting Books for Children and young people” IBBY-UNESCO Workshop: 19-21 Sept. 1996, Bratislava Report.International Institute for Children’s Literature and Reading Research (IICLRR) (1996) (Brochure) Wien: Institut.Yrd.Doç.Dr. Bülent Yılmaz H.Ü. Kütüphanecilik Bölümü

http://www.tk.org.tr/index.php/TK/article/download/741/738

Okuma Alışkanlığı Sorunu ile Bir Mücadele Örneği be Türkiye İçin Öneriler

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Directory of Open Access Journals

Türk Kütüphaneciliği / Turkish Librarianship (Turkish Librarians’ Association)