Maciejek, Zdzisław

Polish

Via Medica Journals

74Polski Przegląd Neurologiczny, 2008, tom 4, supl. Awww.ppn.viamedica.plPostępowanie w specjalnychsytuacjach życiowych chorychna stwardnienie rozsianeMultiple sclerosis — resolving in special situationsduring the course of the diseaseZdzisław MaciejekKlinika Neurologii 10. Wojskowego Szpitala Klinicznego z Polikliniką— Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w BydgoszczySłowa kluczowe: stwardnienie rozsiane — diagnostyka, jakość życia,trudne sytuacje życioweKey words: multiple sclerosis — diagnostics, quality of life, difficultsituationsStwardnienie rozsiane jest chorobą przewlekłą zapal-no-zwyrodnieniową o zmiennym przebiegu. Żaden z do-tychczas poznanych wskaźników aktywności procesu cho-robowego (biochemicznych, immunologicznych, obrazo-wania rezonansem magnetycznym) nie pozwala na prze-widywanie przebiegu choroby.Stwardnienie rozsiane jest chorobą „z tysiącem twa-rzy”. Podstawową sprawą jest postawienie rozpoznaniaoraz poinformowanie o tym chorego i rodziny. Przekaza-nie pierwszej informacji o chorobie odgrywa ważną rolę,a sposób informacji może być szokiem dla chorego i ro-dziny. Konieczna jest zatem znajomość kryteriów Mc Do-nalda i wsp. w dokonaniu rozpoznania. Należy wyjaśnićchoremu, z jakiego rodzaju procesem chorobowym mamydo czynienia. Nastawienie chorego jest tak ważne, jak le-czenie — nie można mu pomóc bez jego pozytywnego na-stawienia. Brak akceptacji choroby czyni niezdolnym dowalki z nią. Zatem najistotniejsze to zapoznanie chorego zwłaściwym sposobem leczenia, zaufanie do sposobu lecze-nia, siła woli chorego oraz świadomość czasu trwania le-czenia. Należy podkreślić, że u 4–30% chorych chorobama przebieg łagodny. Następstwem odroczenia powiedze-nia prawdy może być reakcja depresyjna chorego, trudno-ści we wspólnym planowaniu przyszłości, kontynuacjipracy zawodowej jako odwrócenia uwagi od choroby.Należy uwzględnić fakt, że przewlekle chorzy często wiążąpogorszenie stanu zdrowia z wpływem czynników ze-wnętrznych, a szczególnie stresem psychicznym. Dlategozaleca się multidyscyplinarną opiekę nad chorym,uwzględniającą psychoterapię.W sytuacji prawidłowego ustalenia rozpoznania przezlekarza neurologa (nie radiologa, jak się często dzieje) po-winno zostać zadane pytanie — w czym mogę pomóc? Dlachorego i rodziny najważniejsze jest, by wiedzieć, co czynićdalej, jak leczyć, mieć możliwość kontaktu z innymi chory-mi poprzez Towarzystwo Stwardnienia Rozsianego. Lekarzmusi sobie zdawać sprawę z tego, że od tej chwili będzietestowany (egzaminowany) przez chorego ze swej wiedzyna temat stwardnienia rozsianego. Możliwości stwarza tak-że Internet. Niejednokrotnie chorzy dysponują wielomainformacjami, które wymagają wyjaśnienia przez lekarza.Zazwyczaj dobre rokowanie wiąże się z płcią żeńską,wczesnym początkiem choroby, zapaleniem nerwu wzro-kowego lub objawami czuciowymi oraz rzutowo-zwalnia-jącym przebiegiem choroby.Kolejnym zagadnieniem, szczególnie ważnym dla osóbmłodych, jest kwestia ciąży. Z dotychczasowych danychklinicznych wynika, że ciąża, poród i okres połogu niewpływają na długoletnie rokowanie u kobiet chorych nastwardnienie rozsiane. Macierzyństwo wiąże się natomiastz częstym porodem drogą cięcia cesarskiego i niską masąurodzeniową dziecka. Nie znaleziono czynników odpo-wiedzialnych za ten stan rzeczy, chociaż zwykle cięciecesarskie wykonuje się przed planowanym terminem po-rodu (wcześniejsze doniesienie o konieczności pomocy wczasie porodu u chorych z rozpoznanym stwardnieniemrozsianym).Obecnie stosowane leki immunomodulacyjne nie po-winny być stosowane przed planowaniem ciąży, w jej trak-cie oraz podczas karmienia piersią. Podobne uwagi do-tyczą dużych dawek metyloprednizolonu.Kolejne sprawy związane z przebiegiem choroby to spo-sób życia, odżywiania się, szczepień ochronnych i rehabi-litacji.W dotychczasowych obserwacjach potwierdzono, żewysoka temperatura pogarsza samopoczucie i wydolnośćfizyczną chorych, tym niemniej samo światło słoneczne iprzebywanie na słońcu są dla nich korzystne. Nie znale-ziono związku między przebywaniem na słońcu a wystą-pieniem rzutu choroby.Podobnie przedstawia się sprawa sposobu odżywiania.Przyjmuje się, że korzystna jest dieta ograniczająca ilośćspożywanych tłuszczów. Szczególne znaczenie przypisu-je się kwasowi linolenowemu oraz witaminie D, której sto-sowanie wiąże się z mniejszą zapadalnością na stward-nienie rozsiane. Należy podkreślić, że nie istnieje żadnaspecjalna dieta lecznicza, która mogłaby wpłynąć na na-turalny przebieg choroby.Nadal dyskusyjny pozostaje problem szczepieńochronnych przeciw wirusowemu zapaleniu wątrobytypu B oraz grypie, szczególnie u chorych z aktywnymprzebiegiem choroby. Dotyczy to nie tylko samego za-ostrzenia procesu chorobowego, ale też zwiększenia ry-zyka zachowania na stwardnienie rozsiane. Aktualnieprzyjmuje się, że szczepienia ochronne przeciw gruźli-cy, różyczce i tężcowi mogą być stosowane, chociaż decy-zję powinno się podejmować indywidualnie, z uwzględ-nieniem przebiegu choroby i osobniczej wrażliwości cho-rego.Nieodłącznym elementem kompleksowego leczeniastwardnienia rozsianego jest również rehabilitacja, uzna-wana za najlepszy i najbardziej efektywny sposób postę-powania objawowego u chorych na stwardnienie rozsia-ne. Regularny, umiarkowany wysiłek fizyczny pozwaladłużej zachować samodzielność, poprawia jakość życiachorego, pozwala kontrolować masę ciała, poprawia spraw-ność mięśni i stawów. Ponadto pozwala uwierzyć w sie-bie, we własne możliwości fizyczne i duchowe, działa pro-tekcyjnie na takie czynniki ryzyka, jak choroba niedo-krwienna serca, nadciśnienie, cukrzyca oraz funkcje po-znawcze chorego. Zalecane są ćwiczenia wytrzymałościo-we 2–3 razy tygodniowo po 20–30 minut z umiarkowa-nym natężeniem. Jeśli chodzi o ćwiczenia oporowe, to za-leca się dwie sesje tygodniowo po 30 minut z 8–15 powtó-rzeniami na jeden rodzaj ćwiczeń po 20–60 sekund; re-75Kurs 8. Choroby demielinizacyjnewww.ppn.viamedica.plkomendowane są dla kończyn dolnych i miednicy. Szcze-gólnie korzystne są ćwiczenia w wodzie, w tym pływanieoraz jazda rowerem (stacjonarnym bądź trójkołowym dlachorych z zaburzeniami równowagi). Należy przedewszystkim pamiętać, że wysiłek powinien mieć charakterrelaksacyjny, a nie submaksymalny, powodujący znacznezmęczenie chorego. Rehabilitacja jest więc istotnym i ko-niecznym składnikiem całościowej opieki nad chorymi zestwardnieniem rozsianym na wszystkich etapach przebie-gu choroby.Przy obowiązujących obecnie dwóch strategiach postę-powania — terapii opartej na objawach oraz na zadaniach,udowodniono, że nie tylko ruchy czynne, lecz także bier-ne, wyzwalają zjawiska kompensacji w obrębie układunerwowego. W dalszym ciągu istnieje potrzeba opracowa-nia w Polsce standardów postępowania rehabilitacyjnegodla chorych na stwardnienie rozsiane.Za szczególnie ważne dla jakości życia chorych uwa-żam obecność zaburzeń funkcji zwieraczy pęcherza mo-czowego i odbytnicy oraz funkcji seksualnych, które wy-stępują częściej u mężczyzn (70–91%) niż u kobiet (45––74%). Zwykle zaburzenia funkcji seksualnych występująrównolegle z zaburzeniami zwieraczy pęcherza moczowe-go, lecz stanowią wstydliwy objaw, który wymaga taktu iodpowiedniego podejścia ze strony lekarza leczącego.Rozróżnienie między organicznym i psychologicznym tłemdysfunkcji seksualnej jest zasadnicze dla wyboru metodyleczenia (farmakologiczna — sildenafil, wardenafil, tada-lafil bądź psychoterapia).Podsumowując, należy stwierdzić, że chorzy na stward-nienie rozsiane powinni jak najdłużej pracować zawodo-wo. Jest to wymóg terapeutyczny, rehabilitacyjny. Nienależy również unikać podróżowania, gdyż wpływa tokorzystnie na życie towarzyskie, rodzinne oraz podnosijakość życia chorego.P i ś m i e n n i c t w o1. Selmaj K. Stwardnienie rozsiane. Wydawnictwo Medyczne Termedia, Poznań 2006.2. Dahl J., Myhr K.M., Daltveit A.K. i wsp. Pregnancy, delivery and birth outcome indifferent stages of maternal multiple sclerosis. J. Neurol. 2008; 255: 623–627.3. Mc Donald W.I., Compston A., Edan G. i wsp. Recommended diagnostic crite-ria for multiple sclerosis: guidelines from the International Panel on the diagno-sis of multiple sclerosis. Ann. Neurol. 2001; 50: 121–127.4. Confavreux C., Suissa S., Saddier P. i wsp. Vaccination and the risk of relapsein multiple sclerosis. Vaccines in Multiple Sclerosis Study Group. N. Engl.J. Neurol. 2001; 344: 319–326.5. Kesselring J., Beer S. Symptomatic therapy and neurorehabilition in multiplesclerosis. Lancet Neurol. 2005; 4: 643–652.Adres do korespondencji: płk prof. dr hab. med. Zdzisław MaciejakKlinika Neurologii10. Wojskowy Szpital Kliniczny z PoliklinikąSamodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Bydgoszczyul. Powstańców Warszawy 5, 85–681 Bydgoszcztel.: 0 52 378 61 46, faks: 0 52 378 61 47e-mail: z.maciejek@wp.pl

Postępowanie w specjalnych sytuacjach życiowych chorych na stwardnienie rozsiane

https://journals.viamedica.pl/polski_przeglad_neurologiczny/article/download/20044/15747

Postępowanie w specjalnych sytuacjach życiowych chorych na stwardnienie rozsiane

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Via Medica Journals