Zielonka, Tadeusz M.

Polish

Via Medica Journals

www.pneumonologia.viamedica.plLIST DO REDAKCJI171Address for correspondence: dr hab. n. med. Tadeusz M. Zielonka, Katedra i Zakład Medycyny Rodzinnej WUM, 02−097 Warszawa, ul. Banacha 1a, tel./faks: 22 3186325, e-mail: tadeusz.zielonka@wum.edu.plDOI: 10.5603/PiAP.2015.0027Received: 22.01.2014Copyright © 2015 PTChPISSN 0867–7077Tadeusz M. ZielonkaKatedra i Zakład Medycyny Rodzinnej, Warszawski Uniwersytet Medyczny Czy pierścień naczyniowy był przyczyną duszności?Was vascular ring the cause of dyspnea?Praca nie była finansowana.Pneumonol Alergol Pol 2015; 83: 171–174Ostatnio w „Pneumonologii i Alergologii Pol-skiej” ukazał się artykuł zatytułowany „Ring na-czyniowy – rzadka przyczyna duszności u pacjen-ta w podeszłym wieku” [1]. Uważna lektura rodzi duże wątpliwości, czy tytuł ten jest adekwatny do przedstawionej sytuacji klinicznej. Niestety, przypadek opisano zbyt powierzchownie, po-mijając wiele istotnych informacji. Aby ustalić czy duszność spowodowana była pierścieniem naczyniowym, autorka powinna odpowiedzieć na wiele pytań. Krótkiego komentarza wymaga 5 problemów.SerceKonieczne jest odróżnienie płucnych i ser-cowych przyczyn duszności. Z opisu przypadku wiadomo, że chory na chorobę niedokrwienną serca z zaburzeniami rytmu serca i  z blokiem lewej odnogi pęczka Hisa zgłaszał pogłębiającą się duszność [1]. Nie określono jednak, jaki miała ona charakter i przebieg. Czy wiązała się z wysiłkiem? Czy występowała w spoczynku? Czy pojawiała się w pozycji leżącej? Jak była sklasyfikowana w skali MRC? Czy obserwowano obrzęki kończyn dolnych lub objaw wątrobo-wo-szyjny? Jaka była czynność serca i ciśnienie tętnicze? Jakie leki stosowano? Pytania te są ważne, gdyż na zdjęciu radiologicznym klatki piersiowej widać powiększoną sylwetkę serca (szczególnie prawa komora) oraz poszerzone są wnęki, prawdopodobnie naczyniowo, z  za-znaczonymi szczelinami międzypłatowymi. Sugeruje to niewydolność krążenia. Wskazane jest wykonanie echokardiografii z określeniem frakcji wyrzutowej, wielkości jam serca, kur-czliwości mięśnia i  stanu zastawek. Istotna jest również ocena ciśnienia w tętnicy płucnej. Warto też wiedzieć, jaka jest wartość NT-proBNP, gdyż pozwoli to określić na ile duszność wiąże się z wysoce prawdopodobną w tym przypadku niewydolnością serca.PłucaJeszcze większe wątpliwości budzi ocena płu-cnej komponenty duszności. Obraz radiologiczny, niezależnie od cech niewydolności krążenia, su-geruje rozedmę płuc. Świadczą o tym nadmierne przejaśnienie górnych pól płucnych, niskie usta-wienie przepony, beczkowata klatka piersiowa i zwiększenie zamostkowej przestrzeni powietrz-nej. Na zdjęciu w projekcji tylno-przedniej nie są widoczne w całości kąty przeponowo-żebrowe, co utrudnia interpretację. U otyłego chorego widać płaskie ustawienie kopuły przepony, a otyłość zwykle powoduje jej uniesienie. Upowietrznienie płuc można lepiej ocenić w tomografii komputero-wej, ale w artykule przedstawiono jedynie skany w oknie śródpiersiowym.Rozedmę płuc sugeruje także wynik spirome-trii. Może o tym świadczyć zmniejszenie VC (vital Pneumonologia i Alergologia Polska 2015, vol. 83, no. 2, pages xx–174 172 www.pneumonologia.viamedica.plcapacity) i tak zwana „pułapka powietrzna”, czyli większa wartość wdechowej pojemności życiowej (FIVC [forced inspiratory vital capacity] 2,95 l) w stosunku do wydechowej (FEVC [forced expi-ratory vital capacity]  2,8 l). Zmniejszenie pojem-ności życiowej w tym przypadku może być spo-wodowane otyłością. Wskazane jest wykonanie badania pletyzmograficznego. Nie można bowiem wykluczyć restrykcji (ze zmniejszeniem TLC [to-tal lung capacity]), nadmiernego upowietrznienia płuc (ze zwiększeniem RV [residual volume]) ani zmian mieszanych (wzrostu RV i zmniejszenia TLC). Równie ważne jest wykonanie próby roz-kurczowej z oceną spirometryczną po podaniu krótkodziałającego leku rozszerzającego oskrzela. Zaleca się to przy wykryciu obturacji oskrzeli i stwierdzeniu pułapki powietrznej [2].Autorka nie określiła, czy chory palił pa-pierosy. Wynik spirometrii zawiera informację, że badany jest niepalący, ale nie wyklucza to nikotynizmu w  przeszłości. Analizując dane kliniczne, radiologiczne i  czynnościowe ukła-du oddechowego, można wysunąć podejrzenie przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP). Konieczne jest zatem zdefiniowanie czynników ryzyka rozwoju tej choroby, a zwłaszcza niko-tynizmu i narażenia zawodowego. Czy chory zgłaszał kaszel? Jeśli duszność była wywołana uciskiem na tchawicę, mógł być słyszalny stri-dor. Wraz ze świstami i bezdechem należy on do typowych objawów zwężenia w górnym odcinku dróg oddechowych spowodowanego anomaliami naczyniowymi [3]. Czy szmer pęcherzykowy był prawidłowy, czy może ściszony? Czy występo-wały dźwięki dodatkowe — świsty lub furczenia (jak w chorobach obturacyjnych oskrzeli), a może trzeszczenia sugerujące niewydolność serca? Czy obserwowano tachypnoe? U chorego z dusznością niezbędna jest ocena wydolności układu odde-chowego. Absolutne minimum stanowi pomiar SaO2, ale należało wykonać badanie gazometrycz-ne z pomiarem PaO2 i PaCO2.Największe zastrzeżenia budzi interpreta-cja wyniku badania spirometrycznego. Autorka stwierdziła obturację dróg oddechowych u chore-go z dusznością oraz z anomalią naczyniową i po-chopnie połączyła wszystkie te elementy w jedną całość. Jeśli zmiany w badaniu spirometrycznym spowodował ucisk tchawicy przez pierścień na-czyniowy, byłaby to tak zwana „obturacja poza klatką piersiową” wynikająca ze zmian w górnym odcinku dróg oddechowych. Charakteryzuje się ona ograniczeniem przepływu wdechowego i wydechowego (ryc. 1) [4]. Stosunek MEF50/MIF50 nierzadko w tych przypadkach jest > 1, podczas gdy u chorego wynosił on 0,3. Typowy jest także płaski kształt krzywej przypływów wdechowo-wydechowych, niejednokrotnie przebiegającej równolegle do osi X [4, 5]. U chorego stwier-dzono zmniejszające się przepływy w drobnych oskrzelach — PEF (peak expiratory flow) 66%, MEF75 (maximal expiatory flow) 46%, MEF50 30%, MEF25 17% (przy FEV1 [forced vital capacity in one second] 62%, a VC 66%). Jak mechaniczny ucisk na tchawicę mógł ograniczyć przepływ obwodowy i  spowodować pułapkę powietrza, stwierdzaną przy zmniejszeniu ciśnienia okluzji wynikającym z utraty sprężystości płuc? Obtu-racja powodowana uciskiem tchawicy zwykle nie reaguje na leki rozszerzające oskrzela, stąd tak ważne było wykonanie próby rozkurczowej. Warto porównać krzywą wdechowo-wydecho-wą przepływ−objętość u chorych z podobnymi zmianami naczyniowymi, u których prawidłowej wartości FEV1 towarzyszyło znaczne zmniejsze-nie PEF, bardzo typowe dla obturacji poza klatką piersiową [6].Rozpoznanie pierścienia naczyniowego do-piero w  71. roku życia budzi poważną wąt-pliwość, czy był on powodem duszności. Jest to wada wrodzona, która częściej wywołuje obturację w okresie niemowlęcym, kiedy drogi oddechowe są bardziej elastyczne, niż w wieku podeszłym, gdy są sztywniejsze. Tak późne wy-krycie zaburzenia przemawia za inną przyczyną duszności. Wśród 35 chorych z podobną wadą naczyniową w Korei, u 70% anomalię rozpoznano w okresie noworodkowym [7]. Chociaż obturację dróg oddechowych u osób z anomaliami naczy-niowymi stwierdzano w podeszłym wieku, to jednak u tych chorych od wielu lat występowały objawy astmatyczne [8]. Obturacja dróg oddecho-wych opisywana u chorych z nieprawidłowym przebiegiem dużych naczyń niejednokrotnie wią-zała się z uciskiem na oskrzela główne a nie na tchawicę [3, 8]. Warto pamiętać o nawracających infekcjach układu oddechowego, jakie mogą towarzyszyć pierścieniowi naczyniowemu, co u dzieci może sugerować obecność ciała obcego w oskrzelach [9]. Nierzadko omawiane zmiany naczyniowe nie powodują żadnych objawów [10]. W dużych zestawieniach ucisk dróg od-dechowych przez nieprawidłowe naczynia był stwierdzany jedynie u 13% dorosłych chorych i  u  26% dzieci [3]. Stąd duszność zgłaszana przez pacjenta mogła nie być spowodowana anomalią rozwojową dużych naczyń. Trudno do-szukiwać się związku przyczynowo-skutkowego w opisanym przypadku pomiędzy dusznością, obturacją dróg oddechowych a  stwierdzonym Aleksandra Rybka et al., The utility of oesophageal pH monitoring173www.pneumonologia.viamedica.plLp. Parametr Jdn Nal AKT 3 A3/N SR 3 P 31 FEV1 I 2,29 1,82 79 –1,24 112 FVC IN I 2,71 2,52 93 –0,44 333 FVC EX I 2,71 2,59 96 –0,28 394 FIV 1 I – 0,83 – – –5 FEV1 % FVC EX % 79,33 70,27 89 –1,52 66 FEV1 % FVC IN ok – 72,22 – – –7 PEF I/s 5,96 3,46 58 –2,78 < 18 MEF 75 I/s 5,34 3,32 62 –1,50 79 MEF 50 Its 3,68 2,00 54 –1,53 610 MEF 25 I/s 1,42 0,39 27 –1,49 711 MEF 50 % FVC EX % 135,79 77,22 57 – –12 FEF 25/75 I/s 3,06 1,42 46 –1,93 313 MIF 50 Us – 0,92 – – –14 TPEF s – 0,17 – – –15 FET s – 5,00 – – –16 TTOT s – 8,82 – – –17 AEX 1*1/s 9,97 4,44 45 – –18 FEV 6 I 3,15 – – – –19 Grade Id. – – – – –20 IC I 1,92 – – – –Rycina 1. Obraz obturacji górnych dróg oddechowych w badaniu spirometrycznym u 55-letniej chorej z porażeniem strun głosowychFigure 1. Upper respiratory tract obturation in spirometry of a 55 year old patient with paralysis of chorda vocalisw  komputerowym badaniu tomograficznym pierścieniem naczyniowym. Uważna i dokład-niejsza ocena układu krążenia i oddechowego pozwoli wyjaśnić, co tak naprawdę powodowało duszność u chorego.PrzełykWarto zapytać także o objawy z górnego od-cinka przewodu pokarmowego. Czy chory zgła-szał dysfagię lub wymioty? Jaki miał apetyt i czy Pneumonologia i Alergologia Polska 2015, vol. 83, no. 2, pages xx–174 174 www.pneumonologia.viamedica.plnie schudł? Pierścień naczyniowy powodujący zwężenie tchawicy często ucisku także przełyk. Tchawica posiada elementy chrzęstne, które stabilizują jej światło. Nie ulega ona tak łatwo uciskowi przez naczynia krwionośne i obturację zwykle powoduje więzadło uciskające jej błonia-stą część [3]. Nierzadko dochodzi do zwężenia, a nawet do zamknięcia światła przełyku przez pierścień naczyniowy. W materiale koreańskim objawy gastryczne stwierdzono u 29% chorych (oddechowe u 45%), ale ucisk przełyku był wi-doczny u 57%, a dróg oddechowych u 60% [7]. Trzeba zainteresować się wpływem zmian naczy-niowych na przewód pokarmowy, gdyż mogą one spowodować wymioty i niedożywienie.OtyłośćAnalizując potencjalne przyczyny duszności, nie można w tym przypadku pominąć otyłości. Z wyniku badania spirometrycznego wiadomo, że pacjent ważył 114 kg przy wzroście 176 cm (BMI [body mass index] 36,8). Nic dziwnego, że chory w podeszłym wieku z problemami kardiologicz-nymi i tak znaczną otyłością odczuwał duszność w trakcie wysiłku, a obserwowane zmiany naczy-niowe nie musiały się do tego przyczynić.Aspekty etyczno-prawneNiezależnie od oceny klinicznej przedstawio-nego przypadku, trzeba także zwrócić uwagę na prawo obowiązujące w Unii Europejskiej. Zgodnie z Dyrektywą Unijną z 1995 r. i wynikającą z niej Ustawą o ochronie danych osobowych z 1997 r. bez zgody chorego nie można umieścić jego imie-nia, nazwiska, daty urodzenia i PESEL w tekście artykułu o charakterze naukowym lub dydak-tycznym [11, 12]. Skopiowany wynik badania spirometrycznego zawiera wszystkie te dane wraz z  informacjami o  jego stanie zdrowia w tekście artykułu. Jest to rażące naruszenie prawa i zasad deontologicznych. Wynika to z braku głębszej refleksji środowisk medycznych nad znaczeniem tajemnicy lekarskiej w praktyce. Po 18 latach obowiązywania w Polsce Ustawy o ochronie da-nych osobowych lekarze nie zawsze się do niej stosują, nie wszyscy ją znają i rozumieją. Pomimo precyzyjnych zapisów prawnych i etycznych, tak częste jest ich naruszanie, że wielu lekarzy nie zauważa działań niezgodnych z prawem i Ko-deksem Etyki Lekarskiej. Do Głównego Inspek-tora Ochrony Danych Osobowych wpływa wiele skarg na naruszanie przepisów o ochronie danych w służbie zdrowia. Nie przestrzeganie prawa może spowodować przykre konsekwencje. Może za-miast frazesów o tajemnicy lekarskiej i przysiędze Hipokratesa warto poważnie traktować przepisy prawa w zakresie ochrony danych osobowych.Reasumując, warto aby autorka pogłębiła naszą wiedzę o chorym i wykonała wskazane ba-dania. Być może po uzyskaniu wyników okaże się, że przyczyny duszności były bardziej złożone niż to sugerowano. Weryfikacja rozpoznań pozwoli skuteczniej leczyć chorego i dzięki kompleksowe-mu postępowaniu zmniejszyć duszność.Konflikt interesówAutor nie zgłasza konfliktu interesów. Piśmiennictwo1. Orwaldi M. Ring naczyniowy — rzadka przyczyna duszności u pacjenta w podeszłym wieku. Opis przypadku. Pneumonol. Alergol. Pol. 2015; 83: 55−59.2. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc dotyczące wy-konywania badań spirometrycznych. Pneumonol. Alergol. Pol. 2006; 74 (Supl. 2): 1−44.3. Valletta EA, Pregarz M, Bergamo-Andreis IA, Boner AL. Tra-cheoesophageal compression due to congenital vascular ano-malies (vascular rings). Pediatr. Pulmonol. 1997; 24: 93−105.4. Pellegrino R, Viegi G, Brusach V. i wsp. Interpretative strategies for lung function tests. Eur. Respir. J. 2005; 26: 948−968.5. Zielonka TM. Warsztaty spirometryczne — kształt krzy-wej przepływ−objętość. Medycyna po Dyplomie 2006; 15: 128−131.6. Lastra LP, Pimiento AP, Sánchez LA, Mosquera MR, Cubero AG. Be sure you are treating asthma. Allergol. Immunopathol. (Madr.) 2006; 34: 127−128.7. Suh YJ, Kim GB, Kwon BS. i wsp. Clinical course of vascular rings and risk factors associated with mortality. Korean Circ. J. 2012; 42: 252−258. 8. Miyamoto Y, Ohashi A, Ishi H, Tazaki G, Kondo T. A case of severe bronchial stenosis caused by a vascular ring in an elder-ly woman. Nihon Kokyuki Gakkai Zasshi 2008; 46: 243−247.9. Pumberger W, Voitl P, Göpfrich H. Recurrent respiratory tract infections and dysphagia in a  child with an aortic vascular ring. South Med. J. 2002; 95: 265−268.10. Nazeri A, Sohawon S, Noordally SO. An asymptomatic left pulmonary artery sling and a  right supernumerary tracheal bronchus. ANZ J. Surg. 2011; 81: 305−306. 11. Dyrektywa 95/46/EC Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 października 1995 roku w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych oraz swobodne-go przepływu tych danych.12. Ustawa o ochronie danych osobowych z dnia 26 października 1997. Dz. U. 1997 nr 133 poz. 883.

Was vascular ring the cause of dyspnea?

https://journals.viamedica.pl/advances_in_respiratory_medicine/article/download/PiAP.2015.0027/28329

Was vascular ring the cause of dyspnea?

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Via Medica Journals