De laatste jaren wordt in het strafrecht steeds vaker gebruik gemaakt van bijzondere
voorwaarden als een contactverbod, een meldplicht, het ondergaan van
ambulante behandeling, in de meeste gevallen gecombineerd met toezicht door de
(jeugd)reclassering. Golden dit soort minder ingrijpende alternatieven voor
detentie in de jaren tachtig en negentig als ‘soft’, in het nieuwe millennium zijn ze
‘ontdekt’ als sancties die effectief zijn en goed passen in de nieuwe persoonsgerichte
aanpak. Ze worden toegepast in alle fasen van het proces, als bijzondere
voorwaarde bij een sepot, bij een schorsing van de voorlopige hechtenis, bij een
voorwaardelijke sanctie en sinds de herinvoering daarvan per 1 juli 2008 ook bij
de voorwaardelijke invrijheidstelling. Het jeugdstrafrecht, dat vanwege zijn pedagogische
opdracht van oudsher meer persoonsgericht is, vervult hierbij een voortrekkersrol.
Op 1 februari 2008 heeft daar een nieuwe sanctie haar intrede gedaan
die volledig wordt ingevuld met dit soort bijzondere voorwaarden, de gedragsbeïnvloedende
maatregel (GBM). Bij diezelfde wet is tevens het Besluit gedragsbeïnvloeding
jeugdigen ingevoerd, waarin een aantal veelgebruikte bijzondere
voorwaarden zijn geëxpliciteerd en in tijdsduur worden beperkt.
Dit gebeurde enerzijds met het oog op het legaliteitsbeginsel, maar ook om ‘voorzichtige’
rechters te stimuleren om vaker gebruik te maken van bijzondere voorwaarden.
In navolging daarvan worden ook in het volwassenenstrafrecht de
mogelijkheden tot het gebruik van bijzondere voorwaarden steeds verder verruimd