ÜSTÜN, Ayşe

Türk Kütüphaneciliği

Turkish

Türk Kütüphaneciliği / Turkish Librarianship (Turkish Librarians’ Association)

19ULUSLARARASI ÇOCUK YILI VE ÇOCUK KÜTÜPHANELERİUzm. Dr. Ayşe ÜSTÜNUnesco'nun 1979 yılını çocuk yılı olarak kabul etmesi, dikkati­mizin, bir çok yönü ile çocuklar üzerine yönelmesine neden olmuş­tur.Yarının toplumunu kuracak olan çocuklarımızın en iyi şekilde yetişmeleri için fazla çaba sarfettiğimiz söylenemez. Geleceğin ye­tişkinlerine bugün ne derece değer verir, ne derece üzerine eğilir­sek, o oranda, düzenli bir toplum çıkacak yarın karşımıza.Konuşmağa başladıktan sonra yetişkinleri sürekli ■ olarak soru yağmuruna tutması, çevreyi merak eden çocuk mizacının ağır ba­san öğrenme ve tanıma isteğine bağlıdır. Karakterlerinin gelişmesi ve kişilik kazanmaları bu devirde ■ başlar. Resimleri tanımaya başla­dığı gündenberi çocuğun iç dünyasının gelişmesine yardım edecek, ona yön verecek en önemli aracın kitaplar olacağı inkâr edilemez bir gerçektir.Ne şekilde sunabiliriz kitapları çocuklarımıza? önce bir çocuk kitapları ve çocuk edebiyatı sorunu çıkıyor karşımıza. ■ Ben burada çocuğun yapısını, kişiliğini ve eğilimini çok iyi bilerek yazılması ve resimlenmesi gereken çocuk kitapları sorununu, çocuk kitapları ya­zarlarına, çocuk resimleri çizerlerine ve diğer konu uzmanlarına bırakarak, asıl söylemek istediğimiz çocuk kütüphaneleri konusuna dönmek istiyorum. Yayın hayatının giderek çoğaldığı günümüzde yetişkinler için olsun, çocuklar için olsun bir kişinin kendisine ge­rekli bütün yayınlara sahip olması düşünülemez, özelikle çocuklar masal, hikâye ve roman türünde olan kitapları çok çabuk okurlar, bir daha da aynı kitabı okuma gereğini pek duymuzlar.Çocuklara kitap sunma, ya halk kütüphanelerinin bir servisi olarak kurulan çocuk kütüphaneleri, ya da okul kütüphaneleri va­sıtasıyla mümkün olmaktadır.20Çocuk KütüphaneleriHer. halk kütüphanesinde bir çocuk kitaplığı bulunmalıdır. Baş­ka bir deyişle çocuk kütüphaneleri yetişkinlere hizmet eden halk kütüphanelerinin bölünmez bir parçasıdırlar.Çocuklar için kütüphane hizmetinin genel amacı, yazı ve resim­.» leri tanımaya başladıkları ilk günden, yetişkinler . seviyesine ulaşın­caya kadar bütün çocuklara zevklerine ve isteklerine uygun kitap sağlamak, onlara okuyacaklarını seçme özgürlüğünü tanımak ve za­man zaman rehberlik etmektir.Yeryüzündeki bütün çocuklara XIX. yüzyıla kadar yetişkin gibi davranıldı. Onlara kitap yazmak, kütüphane kurmak .ancak bu yüzyılın sonunda gerçekleşebilmiştir. Ne var ki bu, çocukları ciddiye almanın başlangıç devrinde daha onlara gerçek anlamda yaklaşıl­mamış, yazılan kitap ve masalarda ahlâk değerleri güçlendirmek, belirli kaide ya da kuralları öğretmek amaçlanmıştı.İnsanoğlu bugün artık çocuklara eskisinden daha çok yaklaş- < mayı bilmiş, çocuğun neyi istediğini, neyi istemediğini anlamayı ba­şarmıştır. Onların çıkarlarına yakın olan, onlara hitabedeni yazıp çizmişlerdir.Çocukların zamanları ders, spor, film, müzik, oyun v.b. gibi çök yönlü faaliyetlerle. doludur- Bunun dışında kalan kısıtlı zaman­larımda can sıkıcı, ciddi, öğretici, yada eğitici kitapları okumakla geçirmek istemezler. Okul öncesi çocuklarının yararlandığı kitaplar tamamen resimlerden meydana gelen ilkel kitaplardır. Zamanla oku­mayı öğrenen çocuklar için hazırlanan kitaplarda resimle birlikte yavaş yavaş yazıya geçilmekte ama gene de ağırlık resimler de kal­maktadır. Çocuklar çok kere Okumayı bildikleri halde kitabın içeri- .< ğini önce resimlere bakarak .anlamaya çalıştıkları ve sonrada oku­dukları görülmektedir. Yaşları ilerledikçe resimli - çizgi romanlarına karşı artan eğilimleri hiç kimsenin gözünden kaçmayacak kadar fazladır. Üstelik bu alandaki merakın hangi yaşta sona erdiği bilin­memektedir. Çocukların resimli hikâyeleri ve resimlendirilmiş band lan çok sevmenin nedenlerini inceleyen bir uzman, komik ve mi­zahi olayların kelimelerden daha iyi resimle anlaşıldığı sonucufna varmış, çocuklardaki bu eğilimi önletmek için de onlara- bol bol re­simli mizah kitapları vermek gerektiğini savunmuştur (1).(1) Me ■ Colvin, Lionel R., Public Library services for childeren, çev : Abdülkadlr , Salgr-Behire Balkan. Unesco Türkiye Milli Komisyonu Yayınları: 6, s. 55.421Kitaplar, çocuğun kişiliğinin gelişmesi ve olgunlaşmasında önemli bir rol oynarlar, Bu bakımdan okul kütüphanecileri, çocuk kütüphanecileri, çocuk edebiyatı ve kitapları yazarlarına önemli görevler düşmektedir. Çocuklara yaklaşabilmek, onlara hitabedebil- mek ve onları anlayabilmek, çocukluk çağını gerilerde bırakmış her yetişkin için pek kolay olmamaktadır.Çocuk kütüphanecisi kitaplığına hangi kitapları almalıdır? Han­gi kitap «iyi»dir? Hangileri çocuklar için faydalıdır?Yazar samimi söylediğine inanmış ve inandığını güzel bir biçim­de ifade etmiş ise o kitap çocuklar tarafından sevilecektir. Yani genç okuyucusunu ciddiye alması, ona neşe vermesi ve yardım et­mesi gerekir. Kısaca çocuğun kişiliğine saygı gösteren her kitap iyi ve faydalıdır. Yeterki kitap çocuğun seviyesine insin ona hitabetsin ve kendini ona sevdirsin.Şu halde çocuk kitaplıklarına çocuğun -seviyesine, eğilimine ve özeliğine uygun kitaplar seçilir. Çocuklar için -seçilen kitap sayısı, aynı miktardaki yetişkin için bulunacak kitap .sayısından fazla ol­malıdır. Çocuklar aktif okuyuculardır. Ne şartlar altında olursa ol­sun okumayı çok severler. Kendilerini konunun kahramanı sayar, gerçek dünyayı unuturlar. Bu küçük okuyucular kitabın- içeriğine olduğu kadar dış görünüşüne, resimlenmesine, renklerine ve biçim­lerine de önem verirler ve dikkat ederler.Dünyanın her yerinde çocukları kütüphaneye çekmek için bü­yük çaba harcanmaktadır. Bu konu çocuk kütüphaneleri kurmak kadar önemlidir. Çocuk kütüphanelerinin, dış görünüşünden iç deko­runa ve bahçesine kadar her tarafı çocuğu kendine cezbedecek şe­kilde düzenlenmesi, dekore edilmesi ve onlara ilginç gelecek şekil­lerle süslenmesi, - çocuk kütüphanelerinin küçük okuyucularıyla kü­tüphaneciler arasındaki ilişkilerin de samimi olması, şiir hikâye ve masal saatlarınm 'düzenlenmesi, onları kütüphaneye bağlamak ba­kımından son derece önemlidir.Aynı şekilde kitapların da rengârenk, tertemiz ve görünüşü yeni olmasına itina gösterilmelidir..Yurdumuzda 1952 yılındanberi çalışmalarını sürdüren yada sür­dürmeye çalışan çocuk kitaplıklarımızın sayılan bugün 595'e ulaş- nııştır (1). Ancak bu kitaplıklarımızın gerçek anlamda hizmet ver­me koşullarına sahip oldukları söylenemez. Ülkemizde 0 - 4 yaşları arasında 5.255.136 çocuk, 5'-9 yaşları arasında 5.093.452 çocuk, • 10 14 yaşları arasında 4.529.599, 5 -18 yaşlan arasında 3.223.022 ve top­lam olarak 18.101.209 çocuk ve genç yaşamaktadır (2).Türkiye’nin nüfusu yaklaşık olarak 43 milyon olduğunu söyler­sek •aşağı yukarı tüm. nüfusun % 42 si çocuklar (18 yaşından küçük olanlar) meydana getirirler, ki bu hiç küçümsenmeyecek bir oran­dır.Acaba 18 •milyonu aşan çocuk okuyucular için 595 kitaplık ye­terli mi? Aynca bu sayının çoğu büyük kentlerde kaldığını da he­saba katarsak çocuk kitaplıklarımızın evvelâ sayı bakımından ye­tersiz olduğunu söyleyebiliriz.Sonra bu kitaplıklarda bulunan koleksiyon acaba çocukların özelliğine ve eğilimine uygun kitaplar mıdır? Çocuklara, kitap okut­mak için çaba sarfediliyor mu?Kitabın çocuklar için vazgeçiliniz bir ihtiyaç olduğunu zaman zaman hepimiz söyleriz. Fakat bu konuda neler yapmamız gerek­tiğini pek düşünmeyiz.Çocuklara iyi bir kütüphane hizmeti vermek için biz yetişkin olarak neler yapmalıyız? Çocuklarımız neler yapmalı? Kütüphane­ciler nasıl davranmalı? Bu sorulara herkesin değişik fakat çok olum­lu cevaplar vereceği bir gerçektir-.Okul öncesi çocuklarını ilk defa kitaplarla tanıştıracak ve on­larla •arkadaş olması gereğine inandıracak olan kişi anne babalar, yada veliler olacaktır.Bu şekilde başlayacak kitap sevgisini öğretim metodu ile birlik­te öğretmenler devam ettirecekler. Ezberçiliğe dayanan klâsik öğ­retim metodunun çocuklarda kitaba karşı sevgi değil, nefret uyan­dıracağı bir gerçektir. Okul çağı boyunca ezberlediği ders kitapla­rından, bir süre sonra hepsini unuttuğunu gören çocuk, yazıların kitabın içinde durması gereken bir nesne olduğuna inanacak kitap­tı) Kültür ve Spor İstatistikleri. Milli kütüphane, Halk ve çocuk kütüphaneleri 1975. Ank. 1978 D.İ.E. Matbaası s. 29(2) Türkiye İstatistik Yıllığı 1977. Ank. 1977 D.Î.E. Matbaası s. 39. .23tan soğuyacaktır. Burada öğretim metodu ve ders programlan ka­dar öğretmenlere de büyük görevler düşmektedir :Zaman zaman çocukları okulun kitaplığına, ya da en yakın ço­cuk kitaplığına götürmek, kitap ve kütüphaneler hakkında bilgi edinmelerini sağlamak, derslerde de, kitaplıklardan bahsetmek, za­man • zaman onların zevk duyacakları kitapları sınıfta birlikte oku­mak gibi- Böylece ders kitapları ile eğlendirici kitaplar arasında bir bağ kurulacak ve okul kitaplıkları öğrencilerce sevilecektir.Biz yetişkinler için çocuk kitaplıklarının amacı, çocukların okul­da öğrendikleri konular doğrultusunda tamamlayıcı bilgi edinme­leri, okumalarını geliştirmeleri, ya da ödevlerini tamamlamaları için yardımcı olmalarıdır. Oysa çocuk oynamaya eğlenmeye son derece muhtaç bir yaratıktır. Onlara kitap zevkini tattırmak ve okuma alış­kanlığını kazandırmak ancak mizaçlarına uygun eğlendirici kitap­ları okumalarını sağlamakla mümkündür. Böyle bir hizmetin sağ­lanması ise sadece kütüphane kurmak ve raflarına kitaplar yerleş­tirmekle bitmeyecek, aynı şekilde çoculkann, kütüphanenin ve.ki- taplarının varlığından haberdap. edilmesi gerekecektir'. Ayrıca hi­kâye, şiir, masal yada sohbet toplantılarının düzenlenmesi, bu tip duyurmaların yapılmasında da dergi, gazete, radyo ve televizyon gibi kitle iletişim araçlarından yararlanılması son derece etkili ola­caktır.Okul KütüphaneleriTürkiye’de sayıları 1746 kadar olan okul kütüphaneleri, ilgisiz kalmış, işler duruma gelememişlerdir.İlkokullar, Meslek Okulları, Orta • dereceli okullar v.b. öğretim kuruluşlarına bağlı . olarak kurulan okul kütüphaneleri, ayrı bir tür olmasına karşın, okuyucuları çocuklar ve gençler olacağından Ço­cuk kütüphaneleri karakterini kaybetmezler. Ancak okul öncesi kullanıcısı olmadığından onlara hitab edecek derecede resimlere dayalı basit kitap yada materyal bulunmamaktadır. Daha evvel bah­settiğimiz çocuk kütüphaneleri ile okul kütüphaneleri arasındaki sıkı işbirliği zorunluluğu • bu noktaya dayanır.Bu konu ile ilgilenen yerli ve yabancı uzmanlar, okul kütüpha­nelerimizi çeşitli yönleri ile ele almışlar, sorunlarını •ortaya koymuş-24 lar ve yararlı önerilerde- bulunmuşlardır (1). Ancak bugüne kadaı uygulamada bir değişiklik olmamıştır. Diğer kütüphane türlerinde olduğu gibi bu kütüphaneleri kapsayan bir okul kütüphaneleri ya­sasının olmayışı bu hizmetin aksamasında en • büyük etken olmak­tadır. Bunun yanında çocuk kitapları yetersizliği, personel • ve yer gibi birçok sorunları bulunmaktadır-Çocuklara. hizmet veren bu iki tip kütüphanenin yalnız okul kütüphaneleri, yada yalnız çocuk kütüphaneleri •şeklinde organize edilmesi gereğine inanan iki ayrı görüş vardır. Okul kütüphanelerin­de çocuklar, indilerini olıumaya zorlandınlclığı hissme kapıldık­larından daha sıkıcı gelebilir.’ Ama bundan hiçbir zaman, okul ki­taplıklarına gerek duyulmadığı neticesi çıkarılmamalıdır. Aksine çocukların bütün gününü geçirmek zorunda oldukları okulda iyi düzenlenmiş bir kitaplığın bulunması çocukların boş zamanlarında seve seve gitmek istedikleri tek yer olması gerekir, öğrencinin ki­taplığa sadece ders çalışmak için gönderilmesi, okumaya karşı il­gisinin azalmasına neden olmaktadır. Çocuğa kendi açısından bir yaklaşım yapılırsa, zevk aldığı için, .sevdiği için, mutlu olduğu için ökuması gerektiği anlaşılır. Bu şekilde kazanacağı bir okuma zevki yaşam boyu devam edecektir. Özellikle okul kitaplıkları, kitap seç­mede ya da koleksiyon kurmada son derece titiz davranmalıdır. Ayrıca kitabın bölge koşullarına ve kültür seviyelerine uygun ol­masına dikkat edilmelidir. Böylece okul kitaplıklarının çok ciddi ve sevimsiz olması önlenebilir. Ayrıca halk kütüphanesi olmayan ya da çocuk bölümü bulunmayan ufak köy ve kasabalar için bütün ağır­lığın okul kitaplıklarına verilmesi en. doğru yol olacaktır. Bu ki­taplıklara düşen görev ve sorumluluk daha da genişleyecektir.İster okul kitaplığı olsun, ister çocuk kitaplığı, ya da her ikisi­nin görevi bunlardan birinin üzerine verilsin, önemli olan bizce, ço­cukların bu kitaplıklara içtenlikle bağlanmalarını ve isteyerek ki­tap okumalarını sağlamak için elden gelen her türlü çabanın esir­ci) a) Sosyal, Dr, Özer- Türkiye’de Okul Kütüphaneleri. Ankara 1'909 Güven Matbaası. TKD Yayınhur; 7b) Soysal, Dr. Özer - Çağdaş Eğitim ve Türkiye’de Okul Kütüphaneleri. An­kara 1969 Güven Matbaası.c) Thompson, Lawrence S - Türkiye Kütüphanelerini Geliştirme Programı. İst. 1952 Millî Eğitim Basımevi.T25genmemesidir. Burada en başta yöneticiler olmak üzere, yazarlara, çizerlere, kütüphanecilere, öğretmenlere ve anne - babalara kadar herkese çok önemli görevler düşmektedir.Uluslararası çocuk yılı dolayısıyla ülkemizde bu konuda yapılan bazı çalışmalar, gelecek için teselli edici, son derece önemli ve se­vindirici adımlardır.

ULUSLARARASI ÇOCUK YILI VE ÇOCUK KÜTÜPHANELERİ

Ayşe ÜSTÜN

Directory of Open Access Journals

http://www.tk.org.tr/index.php/TK/article/download/1516/1508

ULUSLARARASI ÇOCUK YILI VE ÇOCUK KÜTÜPHANELERİ

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Türk Kütüphaneciliği / Turkish Librarianship (Turkish Librarians’ Association)

Directory of Open Access Journals