Mierzwińska-Hajnos, Agnieszka Bożena

Polish

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Konferencja „Językoznawstwo Kognitywne w roku 2015” (Lublin, 25–26 września 2015 r.)

University of Maria Curie-Skłodowska (UMCS): Scientific e-Journals / Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej: e-czasopisma naukowe

Etnolingwistyka 28 Lublin 2016III. Z życia naukowegoDOI: 10.17951/et.2016.28.355Agnieszka Mierzwińska-HajnosKonferencja„Językoznawstwo Kognitywne w roku 2015”(Lublin, 25–26 września 2015 r.)W dniach 24–26 września 2015 roku na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodow-skiej w Lublinie odbyła się konferencja „Językoznawstwo kognitywne w roku 2015”.Było to już czwarte spotkanie językoznawców – kognitywistów, organizowane w ra-mach corocznych konferencji, zainicjowanych i wspieranych przez Polskie Towarzy-stwo Językoznawstwa Kognitywnego. W tym roku zaszczyt organizacji konferencjiprzypadł w udziale ośrodkowi lubelskiemu, gospodarzami były bowiem trzy za-kłady z UMCS: Zakład Językoznawstwa Kognitywnego i Zakład JęzykoznawstwaKulturowego z Instytutu Anglistyki oraz Zakład Lingwistyki Stosowanej z Insty-tutu Germanistyki i Lingwistyki Stosowanej.Konferencja miała charakter międzynarodowy. Wśród licznie przybyłych pre-legentów gościliśmy językoznawców z Ukrainy, Rosji, Niemiec, Anglii, Finlandii,Norwegii, Hiszpanii, a także z Tajlandii i ze Stanów Zjednoczonych, oraz licznągrupę badaczy z Polski, zarówno polonistów, anglistów, jak i przedstawicieli innychneofilologii, dla których językoznawstwo kognitywne to dziedzina wciąż odkrywanai inspirująca, pozwalająca stawiać wiele śmiałych pytań dotyczących języka orazzjawisk językowych w powiązaniu ze sposobem postrzegania świata przez ludzkiumysł.Wykłady plenarne oraz prelekcje w poszczególnych sekcjach odbywały się w ję-zyku polskim i angielskim. Ze względu na dwujęzyczny charakter konferencji, dowygłoszenia wykładów plenarnych zostali zaproszeni zarówno badacze ze StanówZjednoczonych i Anglii, reprezentujący językoznawstwo kognitywne rozwijane nagruncie anglosaskim, a więc osadzone w bardziej tradycyjnym podejściu do badańkognitywnych, jak też polscy uczeni, którzy w swoich badaniach empirycznych in-spirują się lub nawiązują do założeń kognitywistów zachodnich bądź starają sięwypracować własną metodologię i opisy języka niebędące powieleniem wzorcówzachodnich, jednakże mające charakter kognitywny. I tak, pierwszy wykład ple-narny pt. Fikcyjny ruch światła: uzus językowy a integracja pojęciowa (ang. TheFictive Motion of Light: Usage and Blending) wygłosiła prof. Suzanne Kemmerz Rice University (Huston, USA). Profesor Kemmer jest autorytetem w dziedziniejęzykoznawstwa kognitywnego, w swoich badaniach koncentruje się wokół takichzagadnień, jak: semantyka kognitywna, pragmatyka, zmiany językowe, typologiajęzyków oraz uniwersalia językowe w odniesieniu do języków germańskich, nilo-sa-356 Z życia naukowegoharyjskich czy, jak ostatnio, języków austronezyjskich. Jest autorką dwóch książek:Cognitive Lexical Semantics oraz The Middle Voice, w których przywołuje pod-stawowe założenia językoznawstwa kognitywnego, nawiązując w szczególności doprac Ronalda Langackera, a także współredaktorem dwóch tomów poświęconychjęzykoznawstwu kognitywnemu: Usage-Based Models of Language (2000) i Langu-age, Culture and Mind (2004). W prezentowanym podczas lubelskiej konferencjiwykładzie przedstawiła sposób konceptualizacji światła na podstawie danych po-zyskanych z korpusu współczesnego języka amerykańskiego, przy jednoczesnymuwzględnieniu dwóch istotnych pojęć rozwijanych na gruncie językoznawstwa ko-gnitywnego, tj. pojęcia ruchu fikcyjnego (Talmy 2000) oraz teorii integracji poję-ciowej (Fauconnier and Turner 2002).Kolejny wykład plenarny pt. Gramatyczny punkt widzenia: przestrzeń i osądw dyskursie protestów politycznych (ang. Toward a Grammar Point of View: Spaceand Evaluation in Discourse on Political Protests) wygłosił prof. Christopher Hartz Lancaster University (Wielka Brytania). Profesor Hart reprezentuje „nowe” poko-lenie kognitywistów, w swoich badaniach stara się bowiem łączyć założenia wyrosłez tradycji stricte kognitywnej z elementami innych nauk o języku, takich jak np.krytyczna analiza dyskursu (ang. Critical Discourse Analysis), co niewątpliwieprzyczynia się do poszerzania spektrum zainteresowań w obrębie badań kognityw-nych i daje początek nowemu trendowi, który można określić mianem krytycz-nego językoznawstwa kognitywnego (ang. Critical Cognitive Linguistics, zob. Hart2014, 2015). Odwołując się do analizowanego przez siebie przypadku protestówpolitycznych, prof. Hart zwrócił uwagę na multimodalny charakter konstruowaniaznaczenia, którego zrozumienie i odpowiednią interpretację można uzyskać przy za-stosowaniu takich narzędzi, jak np. model przestrzennego punktu widzenia (ang.spatial point of view).Wykłady plenarne polskich językoznawców, profesor Barbary Lewandowskiej--Tomaszczyk z Uniwersytetu Łódzkiego oraz profesora Jerzego Bartmińskiegoz UMCS, miały nieco inny charakter z uwagi na fakt, iż badacze ci starają sięw dużej mierze dostrzegać relacje zachodzące pomiędzy językiem a ludzkim po-znaniem poprzez pryzmat prowadzonych przez siebie badań empirycznych. Wykładpt. Aspekty uniwersalne i kulturowe w modelach emocji, wygłoszony przez pro-fesor Barbarę Lewandowską-Tomaszczyk, jest przykładem umiejętnego wykorzy-stania aparatu teoretycznego, proponowanego przez anglosaskie językoznawstwokognitywne, do badania zagadnień odnoszących się do sfery emotywnej i kultu-rowej danej grupy językowej. W swoim wystąpieniu prof. Lewandowska-Tomasz-czyk zaprezentowała wyniki badań ilościowych, korpusowych i jakościowych, doty-czących pojęć emotywnych, przeprowadzonych na materiale porównawczym pol-sko-angielskim. Przywoływane pojęcia emotywne odnosiły się zarówno do emocjipodstawowych, jak i społecznych. Dokonując gruntownej analizy materiału empi-rycznego za pomocą korpusów paralelnych polsko-angielskich i angielsko-polskich,prof. Lewandowska-Tomaszczyk poruszyła tak istotne zagadnienia, jak aproksyma-cja znaczeniowa w akcie komunikowania się oraz związana z nią rekonceptualizacjaznaczeń, będąca podstawą porównań językowych, pojęcie ekwiwalencji klasterowejoraz próba zdefiniowania uniwersalnych i kulturowych aspektów pojęć emotyw-nych, ze szczególnym uwzględnieniem tych drugich.Z życia naukowego 357Czwarty wykład plenarny, O profilowaniu pojęć z punktu widzenia etnoling-wistyki kognitywnej, wygłosił profesor Jerzy Bartmiński z UMCS. Wystąpienie tomiało charakter szczególny, ponieważ przybliżyło odbiorcom nie tylko główne za-łożenia językowego obrazu świata (JOS), nad którego rekonstrukcją lubelscy et-nolingwiści pracują z dużym powodzeniem od ponad 30 lat, ale także ukazało, naile zbieżne potrafią być pojęcia przyjęte przez lubelską szkołę etnolingwistycznąz pojęciami rozwijanymi niezależnie w ramach zachodniej tradycji językoznaw-stwa kognitywnego. Ukazując punkty styczne obu dyscyplin w ramach szerokopojętego językoznawstwa, profesor Bartmiński odniósł się do takich pojęć, jakprofilowanie, punkt widzenia, perspektywa czy wreszcie definicja kognitywna – no-vum rozwinięte w ramach pracy nad JOS – które odwołują się do subiektywnegosposobu konceptualizacji danego zjawiska, co doskonale zbiega się z założeniamijęzykoznawstwa kognitywnego, rozwijanego na gruncie amerykańskim i zachodnio-europejskim.Trwająca dwa i pół dnia lubelska konferencja przyniosła także owoc w postacilicznych referatów głoszonych w pięciu równoległych sesjach, podczas których pre-legenci odnosili się do takiej problematyki, jak semantyka kognitywna, obrazowaniew dyskursie, zjawisko polisemii w języku, problem integracji pojęciowej, analizadyskursu, kategoryzacja, język i umysł, poetyka kognitywna, gramatyka konstruk-cji, metafora i metonimia, elementy kognitywne w przekładzie czy zagadnieniadotyczące socjolingwistyki. Dodatkowym atutem konferencji było zorganizowaniesesji tematycznej, poświęconej językom specjalistycznym i wykorzystaniu w ichbadaniu podejścia kognitywnego. Sesji tej przewodniczył profesor Marcin Grygielz Uniwersytetu Rzeszowskiego. W referatach koncentrowano się wokół istotnychproblemów, z jakimi muszą się zmagać dzisiejsi tłumacze tekstów specjalistycz-nych oraz ukazano, w jaki sposób można wykorzystać narzędzia językoznawstwakognitywnego do zrozumienia tekstu źródłowego oraz doskonalenia jakości tekstudocelowego. Wielowątkowego charakteru konferencji dopełnił warsztat zorganizo-wany przez profesor Kamilę Turewicz z Akademii Humanistyczno-Ekonomicznejw Łodzi, którego celem była próba wypełnienia istniejącej luki pomiędzy metodo-logią nauczania i akwizycją języka a badaniami kognitywnymi.Konferencja Polskiego Towarzystwa Językoznawstwa Kognitywnego przyniosłanie tylko różnorodność referatów i możliwość wymiany poglądów wśród uczonychzajmujących się relacjami zachodzącymi między językiem a poznaniem, ale takżezaznaczyła nowy rozdział na kartach historii samego Towarzystwa. Podczas konfe-rencji miało miejsce walne zebranie, na którym powołano nowe władze PTJK.I tak, dotychczasowego przewodniczącego, profesora Bogusława Bierwiaczonka(Akademia im. Jana Długosza w Częstochowie) zastąpiła profesor Agnieszka Li-bura (Uniwersytet Wrocławski). Wiceprzewodniczącą Towarzystwa została pro-fesor Małgorzata Fabiszak (Uniwersytet Adama Mickiewicza), natomiast sekre-tarzem dr Michał Szawerna (Uniwersytet Wrocławski). W skład Zarządu PTJKweszli także dr hab. Adam Głaz (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej) oraz, peł-niący funkcję skarbnika, dr Jacek Woźny (Uniwersytet Wrocławski). W Radzie Na-ukowej Towarzystwa zasiedli: profesor Elżbieta Górska (Uniwersytet Warszawski),profesor Krystyna Waszakowa (Uniwersytet Warszawski) oraz profesor Waldemar358 Z życia naukowegoSkrzypczak (Uniwersytet Mikołaja Kopernika). W skład Komisji Rewizyjnej To-warzystwa weszli dr Grzegorz Drożdż (Uniwersytet Śląski) oraz dr Mikołaj Deckert(Uniwersytet Łódzki).Kolejne spotkanie z cyklu językoznawstwo kognitywne, organizowane przyudziale PTJK, zaplanowano na wrzesień 2016 roku w Krakowie. Zanim jednaknastąpi kolejna okazja do dyskusji i wymiany doświadczeń naukowych planowanajest publikacja referatów wygłoszonych podczas lubelskiego spotkania językoznaw-ców kognitywnych. Ze względu na różnorodność i złożony charakter poruszanychzagadnień zaplanowano wydanie trzech tomów monografii: jednego w języku pol-skim oraz dwóch w języku angielskim.