Kitap İncelemesi: Türkiye'nin Maarif Davas

Günay, Rafet

Yıldırım, Murat

İlköğretim Online (İOO - E-Journal)

  
Geliş tarihi: 17.05.2016                              Kabul tarihi: 20.02.2019                                   Yayımlanma tarihi: 15.04.2019     
 
Elementary Education Online, 2019; 18(1): ki. 9-11 
İlköğretim Online, 2019; 18(1): br. 9-11. [Online]: http://ilkogretim-online.org.tr 
doi: 10.17051/ilkonline.2019.562078 
KİTAP İNCELEMESİ 
Türkiye'nin Maarif Davası. Dergâh Yayınları, İstanbul. 203 s. 
ISBN: 978–975–995–241–9. 
Nurettin TOPÇU 
 
Rafet Günay, Yıldız Teknik Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Eğitim Programları ve Öğretim, 
gunay.rafet@gmail.com 
Murat Yıldırım, Yıldız Teknik Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Eğitim Programları ve Öğretim, 
nuripakdil@gmail.com 
 
Nurettin Topçu, 1909 yılında İstanbul'da doğdu. Asıl adı Osman Nuri Topçu'dur. Topçuzade 
Ahmet Efendi ve Fatma Hanım’ın oğlu Nurettin Topçu, Erzurum’un köklü ailelerindendir. Dedesi 
Osman Efendi, Erzurum'un Ruslar tarafından işgali sırasında orduda topçuluk görevinde 
bulunduğundan dolayı Topçuzadeler olarak tanınmıştır (Kara, 2009). 
Nurettin Topçu, altı yaşında Bezmialem Valide Sultan Mektebinin Anasınıfına gitti. İlkokulu 
Büyük Reşid Paşa Numune Mektebi'nde okudu. Vefa İdadisinin birinci sınıfında okurken babası vefat 
etti. Lise öğrenimini İstanbul Erkek Lisesi'nin Edebiyat Bölümünde pekiyi derece ile tamamladı 
(1928). Nurettin Topçu daha iyi bir eğitim almak için Avrupa'nın kaliteli üniversitelerinde okumak 
gerektiğini düşünerek MEB'in açmış olduğu Avrupa'da Eğitim sınavını kazanarak Fransa'ya gitmiştir. 
Fransa'nın Türk liselerinin denkliğini kabul etmemesi sebebi ile Fransa'daki eğitimine Paris 
Bordeaux Lisesinde başlamıştır. İki sene sonra Fransa'nın bir kuzeydoğu kenti olan Strazburg'a 
gitmiştir (1930). Buradaki üniversite tahsilinde; felsefe, mantık, psikoloji, sosyoloji, güzel sanatlar, 
sanat tarihi, ahlak vb. dersler almıştır. Strazburg'da tamamladığı doktorasını Sorbone 
Üniversitesinde vermiştir (1934). Bu tez, yıllar sonra İsyan Ahlakı ismi ile Türkçe olarak yayınlandı. 
Sorbone Üniversitesi'nde felsefe doktorası yapan ilk Türk öğrencidir. Çalışması Sorbone Üniversitesi 
Felsefe Jürisi tarafından yılın en başarılı doktora tezi seçilmiştir. 
Fransa'dan döndükten sonra Galatasaray Lisesi’nde felsefe öğretmeni olarak göreve 
başlamıştır. Galatasaray Lisesi’nde bazı öğrencilerin haksız olarak sınıf geçirilmesi teklifini reddettiği 
için İzmir'e tayin edildi. İzmir'de "Fikir ve Sanat'ta hareket" dergisini çıkardı (1939). Tek Parti 
yönetimini tenkit eden Çalgıcılar yazısı yüzünden Denizli'ye tayin edilmiştir. İstanbul'a dönerek 
Haydarpaşa Lisesi, Vefa Lisesi ve İstanbul Lisesinde görev yaptı. Bu görevlerine ek olarak Robert 
Kolejinde tarih, İstanbul İmam Hatip Okulunda dinler tarihi dersi verdi. Nurettin Topçu’nun 
öğretmenlik hayatı toplam kırk yıl sürmüştür (Gündüz, 2016). Henry Bergson üzerine yazdığı 
Sezginin Değeri adlı çalışması ile doçent olmuş ama dönemin siyasi şartlarından dolayı kendisine 
İstanbul Üniversitesinde kadro bulamamıştır. 1960 ve sonrasında milletvekili olmuş ve gençlik 
merkezlerinde konferanslar vererek hayatına devam etmiştir. 
Milletlerin değişim ve gelişimlerinin okullarda başladığını ve her milletinin kendi kültür ve 
medeniyetine uygun okulları olması gerektiğini belirten Topçu, okulların zamanında medreseler 
olduğunu ama bunların da millet ruhu, sosyal ve fen alanlarındaki değişim ve gelişimi takip 
edemediğinden çöktüğünü belirtmektedir. Nurettin Topçu'ya göre, her milletin hayat yolculuğunda 
kendisine güç veren felsefi temeller ve bu temellere uygun eğitim programları vardır. Kurtuluş yolu 
olarak milli okulları ortaya çıkarmak için kendi kültür ve medeniyetimize uygun bir felsefe ve bu 
felsefeye uygun eğitim programları ortaya koymak gerektiğini belirtmiştir. Mollaer’e göre (2009), 
Topçu’nun pozitivizm ve pragmatizm felsefi görüşünün ahlak ve gerçek karşıtı olduğu 
10| GÜNAY & YILDIRIM                                                                                                                                                                      Türkiye'nin Maarif Davası 
belirtilmektedir.  Hatta Topçu’nun Türk milliyetçiliğindeki ümmetçi ve pozitivist görüşlere eleştirel 
bakış açısı geliştirdiği de ifade edilmiştir. 
Nurettin Topçu'nun 1940 – 1970 yılları arasında vermiş olduğu konferanslar ve dergilerde 
yazmış olduğu yazılardan derlenen Türkiye’nin Maarif Davası adlı kitabı üç bölümden oluşmaktadır. 
Beklenen gençlik, millet maarifi ve Türk maarifi adlı konulara değindiği birinci bölümde Kant, 
Rousseau, Pascal, Descartes vb. gibi batılı aydınlar ve İslam dünyasındaki Hz. Muhammed, Mevlana, 
Nizamulmülk gibi isimlerin fikirleri ışığında bir genel durum tespiti yapmış ve bu tespit ışığında 
eğitim sorunlarına çözümler üretmiştir. Nurettin Topçu eğitim alanındaki problemleri, bizi biz yapan 
milli manevi değerlerimizden ve kendi kültür ve medeniyetimizden uzaklaşmaya bağlamıştır. 
Çözümün de kendi kültür ve medeniyetimize uygun bir eğitim sistemi kurmak olduğunu belirtmiştir. 
Eğitimi sadece okullar ile sınırlandırmamış; insan, aile, sokak, cami, kışla hep bir eğitim kurumu 
olarak düşünmüştür. Eğitimle ilgili halk, öğretmenler, devlet ve idareci arasındaki döngüden 
bahsetmiştir. Bu döngü herhangi birinde bir düzelme olmadığı müddetçe kısır döngü olarak devam 
edecektir. Bu döngü üzerindeki halk, öğretmen, devlet ve idarecilerinden en az bir tanesinin eğitime 
gerçek manada sahip çıkması eğitim sistemimizi düzeltmeye yetecektir. Eğitimin hayatın bütün 
cephelerinde aranması gerektiğini ifade eden Topçu, milleti maarif olarak tanımlamış ve eğitim-
toplum arasında doğrudan bir bağ kurmuştur. 
Mektep, muallim ve muallimin sorumlulukları adlı konulara değindiği ikinci bölümde bu 
kavramlara çok daha büyük anlamlar yükleyerek bir milletin tarih sahnesinde anlamlı bir varoluş 
sergileyebilmesini veya yok olmasını bu kavramlarla açıklamıştır. Öğretmen kavramını muallim 
kelimesiyle vurgulamaya çalışmış ve muallimin bir tüccar olmadığı (s. 60), hatalı kitap okutulsa bile 
bunu muallim aracılığıyla düzeltilebileceği (s. 62) ifade edilmiştir. Muallimliğin zor bir vazife olduğu, 
bu işin sevgi işi ve ruh sevgisi olduğu belirtilir (s. 66-70). Eğitimin problemlerini günümüzdeki gibi 
maddi problemler olarak görmekten ziyade hep manevi eksikliklerin problemi olarak görmüştür. 
Eğitimi şimdiki gibi sadece bir takım akademik hedeflerin kazanılması olarak değil bir kültür ve 
medeniyetin yeniden çağdaş standartlarda uygun olarak inşası olarak görmüştür. Öğretmenlik 
mesleğini sadece okulda bir şeyler öğretmekle sınırlandırmamış sosyal hayatımızdaki bütün olumlu 
ve olumsuz davranışlarının sorumluluğunu öğretmenlere yüklemiştir. Bunu şu cümlelerle 
açıklıyordu: “... muallim bizim ruh yapımızın sanatkârıdır. Böyle olunca da ondaki sakatlıkların 
hepsinden mesuldür. Eğer bir cemiyette alışverişte hile yapılıyorsa, çocuklar birbirini yumrukluyor, 
her biri birer baba olan büyükler birbirlerinden rüşvet alıyorsa … eğer fazilet tarih kitaplarında bir 
efsane diye okunuyor ve ancak en büyük lokmayı kazanmasını bilen insan yüceltiliyorsa, 
mazlumların yanında onların gözyaşlarını kurulayanda bulunmadığı halde zalimler alkıştan 
sağırlaşmış hale geliyorsa, … o diyarda muallimlik iflas etmiş demektir” (s. 76-77). 
Kitabın Maarif davamız, ilköğretim, ilkokullardaki ahlak eğitimi, orta öğretim, lise dersleri, 
liselerde din dersleri, okullarda din ve ahlak eğitimi, üniversite, üniversite olayları, milli eğitim ve 
muhtar üniversite, din eğitimi, ahlak terbiyesi, okulda ahlak ve kıymetli gençler adlı konulara 
değindiği üçüncü bölümde gençlerin idealsiz olduğuna değinmiştir. Ayrıca Türk eğitim sisteminde 
ıstırabın zehir olduğunun öğretildiği ve hedeflerinin gülmek, eğlenmek için yaşayan insanlar 
yetiştirmek olduğu belirtilmiştir. Eğitim sistemimizin idealsiz bir nesil yetiştirdiğinden bahsetmiştir. 
Genç neslin aslında okumayı ve düşünmeyi sevmeyen bir nesil olmadığı; çünkü gazete okuyup radyo 
dinleyen, TV seyreden bir nesil olduğu; yalnızca okulların bu nesle okuması ve dinlemesi gereken 
önemli şeyleri öğretemediği belirtilmiştir. Bu amaçla ideal bir ahlaki düzenin oluşabilmesi için şu 
reçeteyi sunmuştur (s. 173-175): 
1. Memlekette ilim esaslarına dayalı tarafsız bir tarih kültürünün tüm yayınlarda olması 
elzemdir.  
2. Tabiat ve din ile daha sağlıklı bir iletişim kurmak gereklidir.  
3. Yabancı mekteplerde okutulan yabancı dille eğitiminden kurtulmak gereklidir.  
4. Bir millet üniversitesi kurulmalıdır.  
5. Toplumda idealist bir estetik davası amacıyla güzel sanatlardan birine sâhip olmayan 
kadın, her hâlde eksiktir.  
11| GÜNAY & YILDIRIM                                                                                                                                                                      Türkiye'nin Maarif Davası 
6. Sorumluluk ve fedakârlık örnekleriyle nesle sunulmuş bir sosyal yardım teklifine 
muhtacız.  
7. Teknik okuldan çok idealist insan yetiştirici mektepler gereklidir.  
Bu ilkelerin gerçekleşebilmesi için kendimize otoriterce söz vermemiz gerektiği belirtilmiştir. 
Tüm bu sorunlara tecrübeleriyle reçeteyi sunmuş olsa da örneğin nasıl bir yükseköğretim istediğine 
dair net öneriler sunamamıştır. 
Nurettin Topçu, Türk eğitim sistemini en az üç asırdan beri kayalara çarpa çarpa harap olmuş 
bir gemiye benzetmektedir. Ancak bürolara memur yetiştiren ve diploma avcılığı yapılan kurumlar 
olarak görmüştür.  Öğretmenliğin fikir ve kültürün otorite merkezi olması gerekirken, şu an bir 
meslek bile olmadığını küçük bir memuriyetten öteye geçemediğini belirtmiştir. Geçmişi tekrardan 
öteye geçmeyen tekrarlar veya Batı'yı aynen taklit etme ile hiçbir şey kazanılamayacağından, 
öğrenilen şeylerin üzerine bir şeyler koyabilen insan yetiştirmenin önemimden bahsetmiştir.  
Nurettin Topçu’nun Maarif Davamız kitabı neredeyse baştan sonuna sitem dolu bir yazı 
dizisidir. Medreselerin skolastizmin ocağı olarak bahsedildiği, sürekli geçmişten yakınıldığı, kötüye 
giden birey-toplum ilişkisinin kurulduğu, ne kadar çok taklit edilirse o kadar çok bataklığa 
sürüklendiği kitabın sayfalarında yerini almıştır. Ancak medreseleri pek çok açıdan eleştirirken 
modern eğitim sistemini de Batı’nın taklidi olarak değerlendirmektedir. Bu durum ortaya çıkmaz 
koymakta ve nasıl eğitimin çözüleceğine ilişkin yol haritası çizememektedir (Akyüz, 2014). 
Nurettin Topçu kitapta yepyeni bir eğitim sisteminden de bahsetmiştir: “Kendimiz için 
yepyeni bir maarif sistemi kurarak işe başlamak zorundayız. Böylesi bir maarifin ilkokulundan 
üniversitesine kadar bütün basamaklarında bin yıllık millet iradesiyle bin dört yüz yıllık millet 
karakteri yaşatılırsa bizim olacaktır.” (s. 32). Aslında bu cümleleriyle bir programın birey ve 
toplumun sesine kulak verecek şekilde inşa edilmesi gerektiği belirtilmiştir. Aslında Topçu’nun 
eğitim görüşü esas iki kavram üzerine kurulmuştur. Bunlar: (i) ahlak, (ii) milliyetçiliktir. Bu amaçla 
yetiştirilen bir ağacın bile meyvesinin alınması için en az beş yıl beklenmesi gerekmektedir. Amacı 
kendi öz kültüründen kopmadan çağdaş bir insan yetiştirmek olan kişiler, çok çaba sarfetmeli ve 
bunun meyvelerini en az otuz sene sonra alacaklarını düşünerek bu işe girmelidir.  
Sonuç olarak, Nurettin Topçu’nun Türk eğitim sorunları ve bunun sosyal hayata yansıması ile 
ilgili tespitlerine,  yetmiş yılda bırakın çözümler bulmayı problemlerin artarak devam ettiği 
düşüncesine dalıyor insan. Bu problemlere çözümler bulunamamış olmasında yatan sebepler de 
aslında kitap okununca daha net anlaşılmakta ve Nurettin Topçu'nun çözüm olarak belirtmiş olduğu 
önerilerin doğruluğunu göstermektedir. O, Türk eğitim sorunlarının Türk kültür ve medeniyet 
köklerinden uzak, batı tarzı eğitim sistemleri ile çözülemeyeceğini kendisi de Batıda eğitim almış 
birisi olarak belirtmiştir. Eğitimdeki problemleri toplumsal bir problem olarak görüp toplum 
katmanlarındaki herkesin destek ve katılımları ile çözülebileceğini eklemiştir. Nurettin Topçu'nun 
eğitimdeki problemlerle ilgili tespitleri ve çözüm önerileri bu gün de geçerliliğini aynen 
korumaktadır. 
Kitaptan anlaşılacağı üzere, kendi kültür ve medeniyetini çok iyi bildiğini düşünen, Batı’da 
eğitim almış bir aydın olduğu düşünülen Nurettin Topçu, Türk eğitim sistemi ile ilgili problemleri 
tespit etmede ve çözüm üretmede istekli davranmıştır. Topçu’ya göre, eğitim alanında özgün 
olunmadan, birilerini taklit ederek ve yabancı dil garabetine düşerek derin sorunların 
çözülemeyeceği ortaya konulmuştur. 
KAYNAKÇA 
Akyüz, Y. (2014). Hocam Nurettin Topçu’ya göre eğitimimizin milli ve nitelikli olmasının karşısındaki engeller. 
Çağın Sorunları Karşısında Eğitim Sempozyumu. Bayburt: Bayburt Üniversitesi Yayınları. 
Kara, İ. (2009). Nurettin Topçu. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları. 
Mollaer, F. (2009). Nurettin Topçu için bir entelektüel biyografi denemesi. (Editör: İ. Kara), Nurettin Topçu içinde 
(22-62). Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları. 


Kitap İncelemesi: Türkiye'nin Maarif Davası

http://ilkogretim-online.org.tr/index.php/io/article/download/3445/2579

Kitap İncelemesi: Türkiye'nin Maarif Davası

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

İlköğretim Online (İOO - E-Journal)