Metoda Kemperl

Croatian

Kemperl, Metoda

Hrčak - Portal of scientific journals of Croatia

175Rad. Inst. povij. umjet. 31/2007. (175–178)  Metoda Kemperl: Radovi Josipa Pazelta u slovenskom dijelu Štajerske Me to da Kem pe rlOd de lek za umet nos tno zgo do vi no, Fi lo zof ska fa kul te ta, Uni ver za v Ljub lja niRa do vi Jo si pa Pa zel ta u slo ven skom di je lu Šta jer skePret hod no priop će nje – Pre li mi na ry re po rtPre dano 12. 6. 2007. – Prih vaćeno 20. 9. 2007.UDK 726.52(497.4 Brežice)”17”72.034.7(497.4 Brežice)Sa že takZi dar ski maj stor Jo sip Pa ze lt je go di ne 1778. pod nio mol bu za pri ma-nje u zag re bač ki zi dar ski ceh. Uz za mol bu maj stor je pri lo žio či tav niz do ku me na ta, od nos no pre po ru ka lju di za ko je je do ta da ra dio. Go di ne 1774. je iz Do nje Aus tri je do šao u Ce lje, gdje su ga pri mi li u ceh kao po moć nog maj sto ra, iz me đu 1775. i 1778. go di ne ra dio je u Bre ži ca ma i oko li ci. U Zag re bu ga u ceh ni su pri mi li, do bio je ipak gra đan ska pra va pa je u to me gra du ži vio i ra dio do smr ti. Ipak, u Zag re bu ni je po zna to ni jed no nje go vo dje lo, ali je sa ču van nac rt ku će Iva na Lac ko vi ća i nac rt dvor ca s kojim se je neu spješ no kan di di rao za ti tu lu maj stora u Zag re bu. Od do ku men ti ra nih ra do va u Do njoj Šta jer skoj sa ču va na je Crkva sv. Tro ji ce u Ka pe lama kod Bre ži ca, gdje je taj maj stor na jvjerojat ni je sa-zi dao novi zvo nik i novi glav ni por tal. Te me ljem stil skih zna čaj ki to ga dje la mož da će se u Zag re bu naći još po ne ko nje go vo djelo.Ključ ne ri je či: Jo sip Pa ze lt, Ka pe le kraj Bre ži ca, Bre ži ce, ba rok na ar hi tek tu ra, kas no ba rok na ar hi tek tu ra, sak ral na ar hi tek tu ra, barok, kas ni ba rok, zag re bač ki zi dar ski ceh, celj ski zi dar ski ceh, Šta jer skaGo di ne 1972. Đur đi ca Cvitanović je ob ja vi la veo ma za-nim ljiv sve zak po vi jes noum jet nič kih do ku me na ta iz 1778. go di ne, ko ji su bi li poh ra njeni u Hr vat skom dr žav nom ar hi-vu. Do ku men ti se od no se na za mol bu zi dar skog maj sto ra Josi pa Pa zel ta (Pe ze lt, Bal zal, Pätzelt, Bal za lt) iz Bre ži ca za pri ma nje u zag re bač ki zi dar ski ceh. Uz za mol bu maj stor je pri lo žio či tav niz do ku me na ta, od nos no pre po ru ka lju di za ko je je do ta da ra dio. Maj sto ri zag re bač koga zi dar skog ce ha ne ra do su u svo je re do ve uzi ma li stran ce, pa su mu da li u za da tak da pred nji ma iz ra di maj stor ski rad, toč ni je nac rt la danj skog dvor ca s pred ra ču nom za grad nju. Una toč to mu što Paze ltov rad ni je za do vo ljio zag re bač ke maj sto re, te ni je pos tao član ce ha, zag re bač ka grad ska up ra va mu je do di je li la gra đan stvo, a on je os tao živ je ti i ra di ti u tom gra du naj vje-ro jat ni je do svo je smr ti.1Bu du ći da osim nac r ta ku će Iva na Lac ko vi ća u Vlaš koj uli ci u Zag re bu iz 1789. go di ne ni je poz nat ni je dan dru gi Pa zel-tov rad, Đur đi ca Cvitanović je u svom član ku is tak nu la da, uko li ko že li mo pre poz na ti nje go ve ra do ve u Zag re bu, pr vo va lja is tra ži ti Pa zel to ve ra do ve sa slo ven ske stra ne Sut le.2 Nai me, uz mol bu za pri ma nje u ceh maj stor je pri lo žio i pot-vr de o svom do ta daš njem ra du.3 Iz tih je pot vr da raz vid no da je Pa ze lt, ro đen u La ng-E nd-Zer stor fu u Do njoj Aus tri ji, 1774. go di ne kao zi dar ski pos lo vo đa sti gao u Ce lje, gdje je bio prim ljen u ceh kao po moć ni maj stor, u vri je me dok je pred stoj nik ce ha bio ka me no re zac Pa vel Mu ho vič. Go di ne 1775. i 1778. ra dio je u Bre ži ca ma i oko li ci, a 1776. osam tje-da na za ba ru na Win ter shof fa na dvor cu Koz je, gdje je iz no va po di gao ugao ni dio dvor ca, ko ji je imao sla be te me lje, dok je u Ma ri ji noj cr kvi u Koz jem pos ta vio dvi je stu be. Go di ne 1776. se dam mje se ci ra dio je na Cr kvi Sv. Troj stva u Ka pe li, gdje je sa zi dao straž nji dio cr kve i por tal. Ti je kom 1776. u Ar-ti ča ma je iz gra dio nov por tal, dok je 1777. go di ne u Do bo vi gra dio Ca ri nar ni cu. Is te je go di ne na po ziv udo vi ce zi darskog maj sto ra sti gao u Zag reb ka ko bi nas ta vio nje gov ob rt.4Por tal cr kve u se lu Ar ti če ni je sa ču van bu du ći da su mješ ta ni iz me đu 1797. i 1824. go di ne po dig li no vu cr kvu na dru go me mjes tu,5 a sa daš nji glav ni por tal da ti ra iz 1800. Ma ri ji na cr-kva u Koz jem preg ra đe na je i po nov no op rem lje na u dru goj po lo vi ci 19. sto lje ća,6 ta ko da ni je mo gu će ut vr di ti ko je je stu be  iz ra dio Pa ze lt, dok je dvo rac u Koz jem u ru še vi na ma i ne po ka zu je ni kak ve stil ske zna čaj ke kas nog ba ro ka. Zgra-da Ca ri nar ni ce u Do bo vi, ko ja je naj vje ro jat ni je bi la stro go nam jen ska, ni je sa ču va na ili je pak preg ra đe na.Od do ku men ti ra nih Pa zel to vih ra do va u slo ven skom di je lu Šta jer ske je di no pod ruž na Crkva Sv. Troj stva u Ka pe la ma kod Bre ži ca, od nos no nje zin zvo nik sad r ži stil ske zna čaj ke kas nog ba ro ka.176Metoda Kemperl: Radovi Josipa Pazelta u slovenskom dijelu Štajerske Rad. Inst. povij. umjet. 31/2007. (175–178)Cr kva je jed nos tav na, jed nob rod na, bač vas to nad svo đe na gra-đe vi na s tros tra nim prez bi te ri jem. Naj sta ri ji je dio prez bi te rij, ko ji na is toč nom zi du ima uzak ka me ni pro zor, a na ju gois toč-noj stra ni uzak pro zor s ko sim, njež no pro fi li ra nim zi dom, ko ji stil ski upu ću je na pr vu po lo vi cu 17. sto lje ća. Gla vno pro če lje je jed nos ta vno, zabatno zaključeno, i na njemu je pro bi jen jed nos ta van glav ni por tal elip tič nog ob li ka. Cr kva ima li jep kas no ba rok ni zvo nik, pos tav ljen uz ju go za pad ni ugao bro da. Ug lo vi su zaobljeni, ka to vi su od vo je ni pro fi li ra nim vi jen ci ma, a is ti ta kav zid raz dva ja i strop u ob li ku lu ko vi ce. Ot vo ri ima ju bo ga to uk ra še ne vo lu te i re se, ali je štu katura na ne ko li ko mjes ta već ot pa la. Skrom na li te ra tu ra o cr kvi go vo ri da je sag ra đe na 1777.,7 ali po da tak se vje ro jat no od no si sa mo na kas ni ju preg-rad nju. Stil ske zna čaj ke prez bi te ri ja, nai me, uka zu ju da je jez gra građevine po sve mu su de ći iz pr ve po lo vi ce 17. sto lje ća.Pot vr da žup ni ka iz Do bo ve o Pa zel to vu ra du na Cr kvi Sv. Troj stva ka že da je maj stor iz gra dio »let zten theil der sot-ha nen Kir che n«,8 što Đur đi ca Cvitanović in ter pre ti ra kao prez bi te rij.9 Za prez bi te rij mo že mo sa si gur noš ću re ći da ni je ta da sag ra đen ili preg ra đen, jer zav r ša va tros tra no, bač vas to je zas vo đen, a ob lik nje go vih pro zor skih ot vo ra jed na ko ta ko upu ću je na nas ta nak u pr voj po lo vi ci 17. sto lje ća. Bu du ći da u iz vješ ću žup ni ka iz Do bo ve sto ji da je Pa ze lt se dam mje se-ci ra dio na cr kvi, bi lo bi go to vo nev je ro jat no da je za sve to vri je me sa mo pop rav ljao prez bi te rij a ne ga i preob li ko vao te iz gra dio por tal, ko ji se ta ko đer ne od li ku je ni kak vim stil-skim po seb nos tima. Uko li ko je dois ta po di gao zvo nik, ta da je neo bič no da se u iz vješ ću ne na vo di grad nja zvo ni ka, već sa mo straž njeg di je la cr kve. Me đu tim, s ob zi rom na stil zvo ni ka i po da tak iz li te ra tu re, pre ma ko jem cr kva pot je če Ka pe le kraj Bre ži ca, Cr kva Sv. Troj stvaKa pe le near Bre ži ce, Chur ch of Ho ly Tri ni ty 177Rad. Inst. povij. umjet. 31/2007. (175–178)  Metoda Kemperl: Radovi Josipa Pazelta u slovenskom dijelu Štajerskeiz 1777. go di ne, vr lo je vje ro jat no da je nje gov au tor up ra vo Jo sip Pa ze lt.Zvo nik Crkve Sv. Trojstva u Ka pe la ma kraj Bre ži ca bio bi, za sa da, jedi ni poz na ti rad Jo si pa Pa zel ta. Ka da mu je 1779. go di ne u Zag re bu do di je lje no gra đan stvo, bio je po sve mu su de ći veo ma ak ti van, a na te me lju tog zvo ni ka Pa zel tu će se vje ro jat no mo ći aut ri bui ra ti još po ne ka zag re bač ka kas-no ba rok na gra đe vi na.Ka pe le kraj Bre ži ce, Cr kva Sv. Troj stva, de talj zvo ni kaKa pe le near Bre ži ce, Chur ch of Ho ly Tri ni ty, de tail of the be ll tower178Metoda Kemperl: Radovi Josipa Pazelta u slovenskom dijelu Štajerske Rad. Inst. povij. umjet. 31/2007. (175–178)Bi lješ ke1ĐURĐICA CVITANOVIĆ, Maj stor ski rad gra di te lja Jo si pa Pa zel ta, u: Ra do vi In sti tu ta za po vi je st um jet nos ti 1, 1/2, 1972., 33–41.2ĐURĐICA CVITANOVIĆ (bilj. 1), 41.3ĐURĐICA CVITANOVIĆ (bilj. 1), 34–36.4ĐURĐICA CVITANOVIĆ (bilj. 1), 34–36. 5FRAN KOVAČIČ, Zgo do vi na la va tin ske ško fi je (1228.–1928.), Ma ri bor, 1928,  396; VIKTOR TILLER, Bre ži ce z oko li co, Ljub-lja na, 1937., str. 22.6JOŽE CURK, Topografsko gradivo, Sak. sp., 1967, VI., 36–38. 7JOSEPH ANDREAS JANISCH, To pog rap his ch-sta tis tis ches Lexi-kon von Steier ma rk, I., Graz, 1875.–1878., 697; VIKTOR TILLER, Bre ži ce z oko li co, Ljub lja na, 1937., str. 17.8Hr vat ski dr žav ni ar hiv, Hr vat sko kra ljev sko vi je će, CRC 51 ex E/1778, ku ti ja 271 (Z–948). Pot vr da na hr vat skom gla si: »Ru-ko vo deći se is ti nom, pot vrđujem da je zidar ski maj stor Jo se ph Pa ze lt iz Brežica prošle godi ne, 1776, ra dio 7 mje se ci u pod ružnoj cr kvi sv. Troj stva u Ka pe la ma, ko ja pri pa da mo joj župi. Stražnji dio te cr kve, ko ji je bio sas vim dot ra jao i pri je tio da će se srušiti, od te me lja je po no vo za zi dao (orig. auf ge ric htet) i čvr sto spo jio sa sta rim zi dom, a osim toga ta mo od te me lja izveo vi so ka i čvr-sta vra ta, pa je ta ko mak si mal no za do vo ljio me ne, mo je crkve ne pret pos tav lje ne i sve ko ji smo to vid je li. Da no na nje go vu mol bu u župnom dvo ru u Do bo vi, 9. IV. 1777. Jo se ph Rum pler, tamošnji žup nik, v. r. Pročitao i us po re dio s ori gi na lom F. Va le ry, bi lježnik gra da Zag re ba.« ĐURĐICA CVITANOVIĆ (bilj. 1), 34.9ĐURĐICA CVITANOVIĆ (bilj. 1), 34.Sum ma ryMe to da Kem pe rlJosip Pazelt and his Works in the Slovenian StyriaIn 1778 the master builder Josip Pazelt submitted his request to become the member of the Zagreb builders’ guild. He enclosed a whole set of documents and recommendations of his clients from Lower Styria with his application. In 1774 he came from Lower Austria to Celje, where he worked and was admitted as a master in the local guild. From 1775 to 1778 he worked in Brežice and its surroundings. Although he was not admitted in the Zagreb guild, he was awarded citizenship, so he remained in the city and continued to work there until his death. Nevertheless, today not a single of his works is known in Zagreb. Only his plan for the house of Ivan Lacković and a plan for a country manor, which he unsuc-cessfully enclosed with his application to be recognised as a master in Zagreb, have been preserved. Several of his works in Lower Styria are documented, but only the church of the Holy Trinity in Kapele near Brežice still stands today; Pazelt probably built its bell tower and main portal. Based on the stylistic characteristics of this church, his other works may be identified in Zagreb.Keywords: architecture, church architecture, late Baroque, Zagreb masons guild, Celje, Styria

Radovi Josipa Pazelta u slovenskom dijelu Štajerske

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Hrčak - Portal of scientific journals of Croatia