Skalski, Dariusz

Dariusz Skalski

Crossref

Przegląd Politologiczny

Wielkie rocznice w dyskursie publicznym i pamięci społecznej, pod red. Marcelego Kosmana, Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Politycznych i Dziennikarstwa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 2011, s. 345.

  Przegląd Politologiczny  

DOI : 10.14746/pp.2014.19.2.18Wielkie rocznice w dyskursie publicznym i pamięci społecznej, pod red. Marcelego Kosmana, Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Politycz­nych i Dziennikarstwa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 2011, s. 345.Myśląc o przeszłości, kierujemy uwagę w stronę pamięci historycznej, nieodłącznie postrze­ganej poprzez splot zjawisk historycznych, społecznych i kulturowych, które można -  lub też nie-  sprowadzić do formuły encyklopedycznego ujęcia. Posługując się przy tym, wyłącznie enum e­ratywnym wyliczeniem; można również nadać im od razu odpowiedni kontekst, subiektywny opis -  wykraczający poza sferę umiejscowienia w czasie i przestrzeni -  czyniący z niej źródło in­terpretacji, a może nawet propagandy. O ile zagadnienia te, m ieszczą się w dość obfitym nurcie opracowań, dla których można przyporządkować pewne znaczenia kluczowe: historia, polityka his­toryczna, pamięć masowa, pam ięć historyczna, społeczna itd., tak zawężenie dyskursu do ju b i­leuszy i obchodów rocznicowych, należy uznać za próbę wskazania szans, których m ogą być nośnikiem.Recenzowana książka jest wynikiem pracy międzynarodowego zespołu badawczego w Zakła­dzie Kultury Politycznej WNPiD UAM w Poznaniu i jednocześnie plonem  pracy w ramach projektu badawczego, na który składały się spotkania przygotowawcze oraz konferencja zorgani­zowana w dniach 26-27 października 2011 r. Sama zaś pozycja, stanowi kontynuację cyklu zaty­tułowanego „Kultura polityczna w Polsce”, w ram ach którego do tej pory wydano szereg publikacji oraz zorganizowano liczne konferencje naukowe. Redaktor naukowy publikacji, dokonując oglądu życia politycznego w procesie jego kształtowania, dostrzega „w rozpoznawa­niu rzeczywistości społeczno-politycznej [...] potrzebę analiz interdyscyplinarnych”, mających pomóc unikać „deformowaniu wiedzy o rzeczywistości przez instytucje propagandy”. Wypowia­dając się zaś o rocznicach historycznych, które zajmują ważne miejsce w edukacji politycznej, podkreśla fakt, iż niejednokrotnie budzą one skrajne emocje; od gloryfikacji, uwielbienia, po zde­cydowaną negację.Książka zawiera 24 referaty, których autorami są uznani znawcy problematyki historyczno-po- litologicznej, wywodzący się z ośrodków akademickich zlokalizowanych w Poznaniu, Gdańsku Warszawie, Krakowie, Opolu, Wrocławiu i Lublinie. Nie zabrakło też akcentu międzynarodowe­go -  tu wskazać możemy wybitnych przedstawicieli życia naukowego z Pragi (Jaroslav Pánek, Ro­man Baron), W ilna (Henryka Ilgiewicz) oraz Mińska (Hienadź Sahanowicz). Ze względu na obszerność prezentowanej problematyki, i chcąc uniknąć prezentowania spisu treści, należy sku­pić się na wybranych kwestiach, które zostały poruszone w prezentowanej pracy.Książkę otwiera artykuł Edwarda Jelińskiego, traktujący o umiejscowieniu pamięci historycz­nej w dzisiejszych uwarunkowaniach cywilizacyjnych, wciąż rosnącemu zainteresowaniu od­woływaniem do pamięci historycznej, ze strony przedstawicieli innych dyscyplin naukowych, i co ważne intensyfikacji jej przeżywania, na skutek złożonego zjawiska, jakim  jest globalizacja. Poja­wia się też zagrożenie w zakresie instrumentalnego traktowania pamięci poprzez funkcjonowanie tzw. „płynnej nowoczesności”, będącej wytworem współczesnej kultury, bez przypisanego jej atrybutu nakazowo-normatywnego. Niemniej istotna jest umiejętność „wydobywania poglądów historyków na przeszłość w zależności od ich światopoglądów teoretycznych, jak  i umiejętności metodycznych, stale podlegających ewolucji w czasie i przestrzeni” . Autor przedstawia jedną z wizji, coraz bardziej popularnej tendencji odchodzenia od modelu czytania przeszłości, na rzecz „obowiązku pamięci” co w konsekwencji prowadzi do niemożności antycypowania przyszłości; historia staje się hermetyczna, a my jesteśm y od niej odseparowani. Warto na tym miejscu przypomnieć rozważania Gerarda Labudy, który stwierdza, że historię można ograni­czyć „do wyliczenia pięciu [...] epitetów” bowiem jest ona: „testis temporum  -  świadkiem czasów, lux veritatis -  światłem prawdy, vita memoriae -  pam ięcią żywą, magistra vitae -  na­PP2 '14 Przegląd książek/Dyskusje 263uczycielką życia i nuntia vetustatis -  oznajmicielką przeszłości. Dziwnym trafem -  jak  twierdzi-  potomni z powyższego zestawu przymiotów tak pojętej historii wybrali tylko jeden: magistra vitae”.Do elementu legitymizacji władzy w systemach autorytarnych i totalitarnych, poprzez różnego rodzaju rocznice i uroczystości nawiązuje Marek Żyromski, przypisując poszczególnym syste­mom podobieństwa nie tylko na płaszczyźnie ideologicznej, charakteru sprawowanej władzy, ale też stosowanym symbolom, wśród których wymienić można: patos, pompę czy gigantomanię. Każdej władzy -  nie wyłączając tej, opierającej się na użyciu siły -  powinno zależeć na wypraco­waniu podstawy prawomocności, która umożliwi nie tylko utrzymanie władzy, ale również prze­prowadzenie koniecznych reform społeczno-politycznych -  bez tego, zamiast rządzenia, będzie można mówić, co najwyżej o administrowaniu państwem. W każdym reżimie totalitarnym, mamy do czynienia z paralelą zachowań: wykładów politycznych, aktywizowania społeczeństwa wokół spraw publicznych, korzystania z architektury, sztuki, czy posługiwania się licznymi rytuałami i ceremoniami.Czytelnik znajdzie w książce bardzo pieczołowicie i interesująco przedstawione informacjeo rocznicowych obchodach związanych z wydarzeniami historycznymi na przestrzeni wieków, obejmujące nie tylko obszar geograficzny -  który jest nam najbliższy -  ograniczony wyłącznie do granic naszego kraju, ale wybiega poza nie, nabierając tym  samym, również wymiaru euro­pejskiego. Ponadto część niezwykle ciekawych rozważań, poświęcona jest postaciom, które w trwały sposób wpisały się w pamięć historyczną Polski i państw ościennych. Warto w tym miejscu wymienić: Jerzego Giedroycia, Piotra Skargę, Ignacego Kraszewskiego, W asilija K lu­czewskiego czy ród Rożemberków -  bodaj najważniejszy z Czeskich rodów magnackich, któ­remu udało się na prawie pół tysiąclecia stworzyć ogromne dominium. Przykłady polityzacji historii poprzez „pompa fu n eb ris”, które w polskiej i czeskiej pamięci historycznej pełniły ważną rolę, uwzględnia Roman Baron, wskazując różnice i podobieństwa obchodów ważnych rocznic nad W isłą i Wełtawą. Zauważa jednocześnie pozytywne przemiany w zachowaniach elit politycznych oraz społeczeństw obu krajów, które m ają świadomość roli dobrosąsiedzkich stosunków w Europie Środkowej.Aktualność poruszanej problematyki, prowadzi do nieukrywanej konfuzji, bowiem wydarze­nia mające miejsce, integralnie związane z celebracją święta odzyskania niepodległości przez Pol­skę, dowodzą prawdziwości tez, odnoszących się próby instrumentalizacji i manipulowania pam ięciąoraz historią1, przy czym jak  zauważa Iwona Hofman, ten sposób ujmowania pamięci na­rodowej jest „daleki od standardów obiektywizmu nauki” . Wiedza o przeszłości stanowi istotny czynnik konstytuujący współczesne społeczeństwo obywatelskie, w którym niedostatek wiedzyo wydarzeniach i czynnikach je  determinujących, utrudnia poznanie oraz wyjaśnienie otoczenia, w którym obecnie się znajdujemy. Zdecydowana większość współczesnych zdarzeń czy faktów, swój kształt zawdzięcza działaniu określonych grup społecznych, polityków, działaczy, niefor­malnych liderów, albo jest też pochodną niepodjęcia przez nich zachowań w określonych histo­rycznie uwarunkowaniach. Dochodzi jednak do działań żenujących, gdyż -  jak  zauważa Iwona Hofman -  „instrumentalizacja historii dla potrzeb bieżącej polityki [...] służy usprawiedliwianiu rzeczywistych win” . Tak więc otaczająca nas rzeczywistość nie może być w dostatecznym stopniu1 W wyniku licznych incydentów, jakie miały miejsce, w trakcie organizowanego przez środowiska prawicowe „Marszu Niepodległości”, łącznie siły odpowiedzialne za bezpieczeństwo i porządek pub­liczny dokonały zatrzymania 72 osób, w tym rannych zostało 19 osób oraz 12 funkcjonariuszy Policji. Również strona rosyjska, po ataku na ambasadę Rosji w Warszawie, wystąpiła do władz polskich z żądaniem formalnych przeprosin, zapewnienia bezpieczeństwa funkcjonowania placówek dyploma­tycznych Rosji w Polsce.264 Book reviews/Discussions PP 2 '14rozumiana, jeśli nie zostanie wzmocniona i uzupełniona należytym opisem i interpretacją faktów, z uwzględnieniem przeszłości tej bliższej, jak  i dalszej.Reasumując, należy podkreślić wartość poznawczą i aplikacyjną recenzowanej książki, która stanowi cenną pozycję na krajowym rynku wydawniczym. Winna znaleźć też zastosowanie w dy­daktyce akademickiej, zwłaszcza na studiach politologicznych i historycznych oraz związanych z szeroko rozumianym bezpieczeństwem, jako niezwykle istotne źródło dociekania kondycji współczesnej cywilizacji.Dariusz SKALSKI WałczDOI : 10.14746/pp.2014.19.2.19Konstytucja Księstwa Liechtensteinu, tł. z jęz. niem. Radosław Grabowski, wstęp Sabina Grabowska; Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2013, ss. 108.Wydawnictwo Sejmowe od lat -  w ramach serii wydawniczej „Konstytucje” -  sukcesywnie przybliża rodzimym konstytucjonalistom, politologom i pasjonatom teksty ustaw zasadniczych różnych państw. Na szczególne uznanie zasługuje upowszechnianie wiedzy o konstytucjach kra­jów, które rzadko bywają obiektem zainteresowania polskich badaczy. Przykładem takiej pracy jest wydana w 2013 roku książka pt. Konstytucja Księstwa Liechtensteinu. Składa się ona z trzech części: wstępu, tłumaczenia tekstu ustawy zasadniczej oraz czterech aneksów, a jej uzupełnieniem jest spis podstawowej literatury.Wstęp autorstwa Sabiny Grabowskiej zawiera najbardziej elementarne informacje dotyczące geografii oraz uwarunkowań społeczno-demograficznych tego niewielkiego kraju. Zasadnicza jego część poświęcona jest prezentacji historii księstwa ze zwróceniem szczególnej uwagi na kształtowanie się ustroju od chwili powstania państwa w obecnym kształcie aż po czasy współczesne. Odrębny fragment wstępu zajmuje przedstawienie generalnej rewizji postanowień konstytucji, która m iała miejsce w 2003 roku. Rozważania zamyka syntetyczna charakterystyka systemu partyjnego oraz zasad sukcesji tronu, czyli materii o fundamentalnym znaczeniu w każ­dej monarchii.Kluczową ze względu na temat, a zarazem najbardziej obszerną częścią książki jest tłumacze­nie konstytucji księstwa z języka niemieckiego dokonane przez Radosława Grabowskiego. Zajmu­je  ono ponad połowę opracowania, w związku z czym na podkreślenie zasługuje czytelny układ tekstu z wyraźnie wyodrębnionymi rozdziałami ustawy zasadniczej.Wartościowym dopełnieniem pracy są cztery aneksy. Zawierają one odpowiednio: wykaz wszystkich nowelizacji konstytucji w latach 1929-2011 (aneks nr 1), tabele prezentujące wyniki wyborów parlamentarnych (odsetek głosów oddanych na poszczególne listy i liczbę zdobytych mandatów) w okresie 1986-2009 (aneks nr 2), zestawienie książąt Liechtensteinu od początku po­wstania państwa (aneks nr 3) oraz szefów rządu od czasu przyjęcia obecnej ustawy zasadniczej (aneks nr 4).Książkę zamyka spis podstawowej literatury (co istotne -  obejmujący również prace wydane w języku polskim) oraz wykaz liechtensteinowskich stron internetowych obejmujący zarówno por­tale o tematyce ogólnej, jak i serwisy bardziej specjalistyczne (np. bazę krajowych aktów prawnych). Pozwala to osobom bliżej zainteresowanym na dalsze samodzielne pogłębianie wiedzy o kraju.Zasługi W ydawnictwa Sejmowego w upowszechnianiu wiedzy o rozwiązaniach ustrojo­wych funkcjonujących w tzw. państwach karłowatych, są trudne do przecenienia. Konstytucja księstwa Liechtensteinu  jest już kolejną -  po analogicznych książkach dotyczących W atykanu

  Zeszyty Naukowe Centrum Badań im. Edyty Stein  

DOI : 10.14746/pp.2014.19.2.18
Wielkie rocznice w dyskursie publicznym i pamięci społecznej, pod red. 
Marcelego Kosmana, Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Politycz­
nych i Dziennikarstwa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 
2011, s. 345.
Myśląc o przeszłości, kierujemy uwagę w stronę pamięci historycznej, nieodłącznie postrze­
ganej poprzez splot zjawisk historycznych, społecznych i kulturowych, które można -  lub też nie
-  sprowadzić do formuły encyklopedycznego ujęcia. Posługując się przy tym, wyłącznie enum e­
ratywnym wyliczeniem; można również nadać im od razu odpowiedni kontekst, subiektywny 
opis -  wykraczający poza sferę umiejscowienia w czasie i przestrzeni -  czyniący z niej źródło in­
terpretacji, a może nawet propagandy. O ile zagadnienia te, m ieszczą się w dość obfitym nurcie 
opracowań, dla których można przyporządkować pewne znaczenia kluczowe: historia, polityka his­
toryczna, pamięć masowa, pam ięć historyczna, społeczna itd., tak zawężenie dyskursu do ju b i­
leuszy i obchodów rocznicowych, należy uznać za próbę wskazania szans, których m ogą być 
nośnikiem.
Recenzowana książka jest wynikiem pracy międzynarodowego zespołu badawczego w Zakła­
dzie Kultury Politycznej WNPiD UAM w Poznaniu i jednocześnie plonem  pracy w ramach 
projektu badawczego, na który składały się spotkania przygotowawcze oraz konferencja zorgani­
zowana w dniach 26-27 października 2011 r. Sama zaś pozycja, stanowi kontynuację cyklu zaty­
tułowanego „Kultura polityczna w Polsce”, w ram ach którego do tej pory wydano szereg 
publikacji oraz zorganizowano liczne konferencje naukowe. Redaktor naukowy publikacji, 
dokonując oglądu życia politycznego w procesie jego kształtowania, dostrzega „w rozpoznawa­
niu rzeczywistości społeczno-politycznej [...] potrzebę analiz interdyscyplinarnych”, mających 
pomóc unikać „deformowaniu wiedzy o rzeczywistości przez instytucje propagandy”. Wypowia­
dając się zaś o rocznicach historycznych, które zajmują ważne miejsce w edukacji politycznej, 
podkreśla fakt, iż niejednokrotnie budzą one skrajne emocje; od gloryfikacji, uwielbienia, po zde­
cydowaną negację.
Książka zawiera 24 referaty, których autorami są uznani znawcy problematyki historyczno-po- 
litologicznej, wywodzący się z ośrodków akademickich zlokalizowanych w Poznaniu, Gdańsku 
Warszawie, Krakowie, Opolu, Wrocławiu i Lublinie. Nie zabrakło też akcentu międzynarodowe­
go -  tu wskazać możemy wybitnych przedstawicieli życia naukowego z Pragi (Jaroslav Pánek, Ro­
man Baron), W ilna (Henryka Ilgiewicz) oraz Mińska (Hienadź Sahanowicz). Ze względu na 
obszerność prezentowanej problematyki, i chcąc uniknąć prezentowania spisu treści, należy sku­
pić się na wybranych kwestiach, które zostały poruszone w prezentowanej pracy.
Książkę otwiera artykuł Edwarda Jelińskiego, traktujący o umiejscowieniu pamięci historycz­
nej w dzisiejszych uwarunkowaniach cywilizacyjnych, wciąż rosnącemu zainteresowaniu od­
woływaniem do pamięci historycznej, ze strony przedstawicieli innych dyscyplin naukowych, i co 
ważne intensyfikacji jej przeżywania, na skutek złożonego zjawiska, jakim  jest globalizacja. Poja­
wia się też zagrożenie w zakresie instrumentalnego traktowania pamięci poprzez funkcjonowanie 
tzw. „płynnej nowoczesności”, będącej wytworem współczesnej kultury, bez przypisanego jej 
atrybutu nakazowo-normatywnego. Niemniej istotna jest umiejętność „wydobywania poglądów 
historyków na przeszłość w zależności od ich światopoglądów teoretycznych, jak  i umiejętności 
metodycznych, stale podlegających ewolucji w czasie i przestrzeni” . Autor przedstawia jedną 
z wizji, coraz bardziej popularnej tendencji odchodzenia od modelu czytania przeszłości, na 
rzecz „obowiązku pamięci” co w konsekwencji prowadzi do niemożności antycypowania 
przyszłości; historia staje się hermetyczna, a my jesteśm y od niej odseparowani. Warto na tym 
miejscu przypomnieć rozważania Gerarda Labudy, który stwierdza, że historię można ograni­
czyć „do wyliczenia pięciu [...] epitetów” bowiem jest ona: „testis temporum  -  świadkiem 
czasów, lux veritatis -  światłem prawdy, vita memoriae -  pam ięcią żywą, magistra vitae -  na­
PP2 '14 Przegląd książek/Dyskusje 263
uczycielką życia i nuntia vetustatis -  oznajmicielką przeszłości. Dziwnym trafem -  jak  twierdzi
-  potomni z powyższego zestawu przymiotów tak pojętej historii wybrali tylko jeden: magistra 
vitae”.
Do elementu legitymizacji władzy w systemach autorytarnych i totalitarnych, poprzez różnego 
rodzaju rocznice i uroczystości nawiązuje Marek Żyromski, przypisując poszczególnym syste­
mom podobieństwa nie tylko na płaszczyźnie ideologicznej, charakteru sprawowanej władzy, ale 
też stosowanym symbolom, wśród których wymienić można: patos, pompę czy gigantomanię. 
Każdej władzy -  nie wyłączając tej, opierającej się na użyciu siły -  powinno zależeć na wypraco­
waniu podstawy prawomocności, która umożliwi nie tylko utrzymanie władzy, ale również prze­
prowadzenie koniecznych reform społeczno-politycznych -  bez tego, zamiast rządzenia, będzie 
można mówić, co najwyżej o administrowaniu państwem. W każdym reżimie totalitarnym, mamy 
do czynienia z paralelą zachowań: wykładów politycznych, aktywizowania społeczeństwa wokół 
spraw publicznych, korzystania z architektury, sztuki, czy posługiwania się licznymi rytuałami 
i ceremoniami.
Czytelnik znajdzie w książce bardzo pieczołowicie i interesująco przedstawione informacje
o rocznicowych obchodach związanych z wydarzeniami historycznymi na przestrzeni wieków, 
obejmujące nie tylko obszar geograficzny -  który jest nam najbliższy -  ograniczony wyłącznie 
do granic naszego kraju, ale wybiega poza nie, nabierając tym  samym, również wymiaru euro­
pejskiego. Ponadto część niezwykle ciekawych rozważań, poświęcona jest postaciom, które 
w trwały sposób wpisały się w pamięć historyczną Polski i państw ościennych. Warto w tym 
miejscu wymienić: Jerzego Giedroycia, Piotra Skargę, Ignacego Kraszewskiego, W asilija K lu­
czewskiego czy ród Rożemberków -  bodaj najważniejszy z Czeskich rodów magnackich, któ­
remu udało się na prawie pół tysiąclecia stworzyć ogromne dominium. Przykłady polityzacji 
historii poprzez „pompa fu n eb ris”, które w polskiej i czeskiej pamięci historycznej pełniły 
ważną rolę, uwzględnia Roman Baron, wskazując różnice i podobieństwa obchodów ważnych 
rocznic nad W isłą i Wełtawą. Zauważa jednocześnie pozytywne przemiany w zachowaniach elit 
politycznych oraz społeczeństw obu krajów, które m ają świadomość roli dobrosąsiedzkich 
stosunków w Europie Środkowej.
Aktualność poruszanej problematyki, prowadzi do nieukrywanej konfuzji, bowiem wydarze­
nia mające miejsce, integralnie związane z celebracją święta odzyskania niepodległości przez Pol­
skę, dowodzą prawdziwości tez, odnoszących się próby instrumentalizacji i manipulowania 
pam ięciąoraz historią1, przy czym jak  zauważa Iwona Hofman, ten sposób ujmowania pamięci na­
rodowej jest „daleki od standardów obiektywizmu nauki” . Wiedza o przeszłości stanowi istotny 
czynnik konstytuujący współczesne społeczeństwo obywatelskie, w którym niedostatek wiedzy
o wydarzeniach i czynnikach je  determinujących, utrudnia poznanie oraz wyjaśnienie otoczenia, 
w którym obecnie się znajdujemy. Zdecydowana większość współczesnych zdarzeń czy faktów, 
swój kształt zawdzięcza działaniu określonych grup społecznych, polityków, działaczy, niefor­
malnych liderów, albo jest też pochodną niepodjęcia przez nich zachowań w określonych histo­
rycznie uwarunkowaniach. Dochodzi jednak do działań żenujących, gdyż -  jak  zauważa Iwona 
Hofman -  „instrumentalizacja historii dla potrzeb bieżącej polityki [...] służy usprawiedliwianiu 
rzeczywistych win” . Tak więc otaczająca nas rzeczywistość nie może być w dostatecznym stopniu
1 W wyniku licznych incydentów, jakie miały miejsce, w trakcie organizowanego przez środowiska 
prawicowe „Marszu Niepodległości”, łącznie siły odpowiedzialne za bezpieczeństwo i porządek pub­
liczny dokonały zatrzymania 72 osób, w tym rannych zostało 19 osób oraz 12 funkcjonariuszy Policji. 
Również strona rosyjska, po ataku na ambasadę Rosji w Warszawie, wystąpiła do władz polskich 
z żądaniem formalnych przeprosin, zapewnienia bezpieczeństwa funkcjonowania placówek dyploma­
tycznych Rosji w Polsce.
264 Book reviews/Discussions PP 2 '14
rozumiana, jeśli nie zostanie wzmocniona i uzupełniona należytym opisem i interpretacją faktów, 
z uwzględnieniem przeszłości tej bliższej, jak  i dalszej.
Reasumując, należy podkreślić wartość poznawczą i aplikacyjną recenzowanej książki, która 
stanowi cenną pozycję na krajowym rynku wydawniczym. Winna znaleźć też zastosowanie w dy­
daktyce akademickiej, zwłaszcza na studiach politologicznych i historycznych oraz związanych 
z szeroko rozumianym bezpieczeństwem, jako niezwykle istotne źródło dociekania kondycji 
współczesnej cywilizacji.
Dariusz SKALSKI 
Wałcz
DOI : 10.14746/pp.2014.19.2.19
Konstytucja Księstwa Liechtensteinu, tł. z jęz. niem. Radosław Grabowski, 
wstęp Sabina Grabowska; Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2013, 
ss. 108.
Wydawnictwo Sejmowe od lat -  w ramach serii wydawniczej „Konstytucje” -  sukcesywnie 
przybliża rodzimym konstytucjonalistom, politologom i pasjonatom teksty ustaw zasadniczych 
różnych państw. Na szczególne uznanie zasługuje upowszechnianie wiedzy o konstytucjach kra­
jów, które rzadko bywają obiektem zainteresowania polskich badaczy. Przykładem takiej pracy 
jest wydana w 2013 roku książka pt. Konstytucja Księstwa Liechtensteinu. Składa się ona z trzech 
części: wstępu, tłumaczenia tekstu ustawy zasadniczej oraz czterech aneksów, a jej uzupełnieniem 
jest spis podstawowej literatury.
Wstęp autorstwa Sabiny Grabowskiej zawiera najbardziej elementarne informacje dotyczące 
geografii oraz uwarunkowań społeczno-demograficznych tego niewielkiego kraju. Zasadnicza 
jego część poświęcona jest prezentacji historii księstwa ze zwróceniem szczególnej uwagi na 
kształtowanie się ustroju od chwili powstania państwa w obecnym kształcie aż po czasy 
współczesne. Odrębny fragment wstępu zajmuje przedstawienie generalnej rewizji postanowień 
konstytucji, która m iała miejsce w 2003 roku. Rozważania zamyka syntetyczna charakterystyka 
systemu partyjnego oraz zasad sukcesji tronu, czyli materii o fundamentalnym znaczeniu w każ­
dej monarchii.
Kluczową ze względu na temat, a zarazem najbardziej obszerną częścią książki jest tłumacze­
nie konstytucji księstwa z języka niemieckiego dokonane przez Radosława Grabowskiego. Zajmu­
je  ono ponad połowę opracowania, w związku z czym na podkreślenie zasługuje czytelny układ 
tekstu z wyraźnie wyodrębnionymi rozdziałami ustawy zasadniczej.
Wartościowym dopełnieniem pracy są cztery aneksy. Zawierają one odpowiednio: wykaz 
wszystkich nowelizacji konstytucji w latach 1929-2011 (aneks nr 1), tabele prezentujące wyniki 
wyborów parlamentarnych (odsetek głosów oddanych na poszczególne listy i liczbę zdobytych 
mandatów) w okresie 1986-2009 (aneks nr 2), zestawienie książąt Liechtensteinu od początku po­
wstania państwa (aneks nr 3) oraz szefów rządu od czasu przyjęcia obecnej ustawy zasadniczej 
(aneks nr 4).
Książkę zamyka spis podstawowej literatury (co istotne -  obejmujący również prace wydane 
w języku polskim) oraz wykaz liechtensteinowskich stron internetowych obejmujący zarówno por­
tale o tematyce ogólnej, jak i serwisy bardziej specjalistyczne (np. bazę krajowych aktów prawnych). 
Pozwala to osobom bliżej zainteresowanym na dalsze samodzielne pogłębianie wiedzy o kraju.
Zasługi W ydawnictwa Sejmowego w upowszechnianiu wiedzy o rozwiązaniach ustrojo­
wych funkcjonujących w tzw. państwach karłowatych, są trudne do przecenienia. Konstytucja 
księstwa Liechtensteinu  jest już kolejną -  po analogicznych książkach dotyczących W atykanu


Polish

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

https://pressto.amu.edu.pl/index.php/pp/article/download/5457/5544

Wielkie rocznice w dyskursie publicznym i pamięci społecznej, pod red. Marcelego Kosmana, Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Politycznych i Dziennikarstwa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 2011, s. 345.

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Crossref

Przegląd Politologiczny

Zeszyty Naukowe Centrum Badań im. Edyty Stein

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Wielkie rocznice w dyskursie publicznym i pamięci społecznej, pod red. Marcelego Kosmana, Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Politycznych i Dziennikarstwa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 2011, s. 345.

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Crossref

Przegląd Politologiczny

Zeszyty Naukowe Centrum Badań im. Edyty Stein

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w