Zajączkowska, Joanna

Ruch Prawniczy Ekonomiczny i Socjologiczny

  Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny  

Przegląd piśmiennictwa 277w Hadze Skubiszewski nader często nawiązywał do swoich spotkań z papieżem Janem Pawłem II, który był dla niego niepodważalnym autorytetem. W pamięci prof. Higgins utrwalił się Skubi-szewski jako człowiek dzielny, ale nie pochopny, a przede wszystkim z zasadami. Autorka przy-tacza na dowód zdarzenie, którego była współuczestniczką. W 1997 r. przed Międzynarodowym Trybunałem Sprawiedliwości toczył się spór między Słowacją i Węgrami w sprawie zapory wodnej Gabčikovo-Nagymaros. Profesor Higgins początkowo doradzała w tej sprawie, a potem została sędzią MTS i została zawieszona na czas trwania postępowania w Trybunale. Tymczasem Profe-sor Skubiszewski otrzymał od Słowaków nominację na sędziego ad hoc. By nie być posądzanym o „załatwianie” sprawy, natychmiast odwołał od dawna planowane spotkania z Rosalyn Higgins. Jego opinia odrębna do wyroku została przyjęta z uznaniem nawet przez tych sędziów, którzy nie zgadzali się z jej konkluzjami. Z relacji autorki wynika, że Profesor cieszył się także nieby-wałą estymą w gronie członków Instytutu Prawa Międzynarodowego, którego przez pewien czas był pierwszym wiceprezydentem. Jego nominację na ministra spraw zagranicznych w pierwszym rządzie Solidarności przyjęto długotrwałą owacją. Autorka w zakończeniu podkreśla, że w Trybu-nale Profesor cieszył się wielkim szacunkiem, i dodaje, że szacunek jego kolegów „turned to love” (s. 67). Zamykający listę autorów prof. Bartłomiej Krzan zadedykował pamięci Profesora Skubiszew-skiego esej Ocena prawna aktów organizacji międzynarodowych. We wstępie autor zwraca uwagę na fakt, że prawo organizacji międzynarodowych było obiektem szczególnie wnikliwych penetracji naukowych Profesora. Sam autor też jest specjalistą w tej dziedzinie, stąd jego dywagacje przyku-wają uwagę i zawierają wiele trafnych wniosków. Monografię uatrakcyjnia bogata kolekcja zdjęć Krzysztofa Skubiszewskiego z czasów młodości (ze zbiorów rodzinnych) i z czasów, gdy jego nazwisko znalazło się na pierwszych stronach gazet krajowych i zagranicznych. Należy pogratulować Fundacji i Uniwersytetowi Wrocławskiemu uda-nego wysiłku wydawniczego. Monografia winna się znaleźć w rękach nie tylko czytelników zainte-resowanych osobą twórcy polskiej polityki zagranicznej w początkach polskiej transformacji, lecz każdego, kto chciałby pójść drogą wskazaną przez Krzysztofa Skubiszewskiego.Jan SandorskiJanusz Gajda, Tajemnica przysposobienia i jej ochrona w polskim prawie cywilnym, Wyższa Szkoła Prawa i Administracji Przemyśl-Rze-szów,  Przemyśl-Rzeszów 2012, ss. 435.Omawiana pozycja bezsprzecznie stanowi bardzo cenne uzupełnienie piśmiennictwa o tema-tykę przysposobienia. Autor poświęca swoją rozprawę nie problematyce samego przysposobienia, lecz jedynie jej fragmentowi, tj. tajemnicy przysposobienia. Fakt zawężenia zagadnienia w żad-nym stopniu nie obniża wartości monografii, co więcej, pozwala na głębszą analizę wskazanej tematyki. Już lektura pierwszych stron monografii pozwala jednoznacznie stwierdzić, że Janusz Gajda wyraźnie opowiada się za wzmocnieniem tajemnicy przysposobienia, która – jego zdaniem – nie jest w wystarczającym stopniu chroniona. Autor przytacza w sposób wyczerpujący argumenty za oraz przeciw tajemnicy przysposobienia, upatrując konieczność jej rozszerzenia w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (k.r.o.) przez wykorzystanie klauzuli dobra dziecka. W tym miejscu należy już podnieść, że nie sposób zgodzić się z proponowaną konkluzją. Nie można bowiem umacniać tajemnicy przysposobienia w k.r.o., skoro jest to ustawa, której fundament stanowi dobro dziecka, a dobro to, jak się wydaje, nie będzie realizowane przez pozbawienie możliwości uzyskania prawdziwej informacji o swoich rodzicach, rodzeństwie, a tym samym i o sobie. Przegląd piśmiennictwa278Monografię rozpoczyna rozdział poświęcony pojęciu tytułowej instytucji, w którym Autor wskazuje na brak definicji „tajemnicy przysposobienia” w polskim prawie, pomimo istnienia przepisów odnoszących się do jego problematyki w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, Kodek-sie postępowania cywilnego czy Prawie o aktach stanu cywilnego. Wobec braku ustawowych wskazówek co do rozumienia omawianego pojęcia, Autor przyjmuje, że fakt przysposobienia nie powinien być ujawniany, przysposobiony zaś najpełniej zintegruje się z nową rodziną bez świa-domości pochodzenia od innych rodziców i istnienia rodziny biologicznej. Jest to pogląd tylko w pewnej mierze zasadny, lecz nadal nie do końca przekonujący. Badania wskazują bowiem, że dzieci w istocie nie przeżywają negatywnie przekazanej im we właściwym momencie informacji o prawdziwym pochodzeniu i wiadomość ta nie powoduje osłabienia więzi z nową rodziną. Tym bardziej trudno zaaprobować przypisanie tajemnicy funkcji przysposobienia. Dodatkowo Autor wysuwa dalej posunięty wniosek, że ujawnienie tajemnicy przez osoby trzecie staje się przyczyną rozkładu więzi w rodzinie adopcyjnej. Istotnie nie sposób nie zgodzić się z takim scenariuszem, lecz paradoksalnie uniknąć można go właśnie przez zajęcie odmiennego, niż prezentuje Janusz Gajda, stanowiska, tj. dzięki ujawnieniu dziecku prawdy przez właściwe osoby i we właściwym czasie. W dalszej części pracy Autor odchodzi nieco od samej istoty tajemnicy przysposobienia, trak-tując ją jako tło do rozważań. Na przykład pochylając się nad przesłanką dobra dziecka, Janusz Gajda dokonuje prób jej zdefiniowania w ślad za przyjętymi już w piśmiennictwie określeniami, aby w efekcie zasiać u czytelnika wątpliwość, czy ujawnienie dziecku prawdy będzie zgodne z jego dobrem. W rezultacie Autor uznaje, iż w takiej sytuacji dobro dziecka będzie zagrożone, gdyż dowiaduje się ono o swoim pochodzeniu bez szczególnej potrzeby. Wydaje się, że Janusz Gajda przedstawia stanowisko bardziej jednak sprzyjające nie dobru dziecka, lecz rodziców – zarówno naturalnych, jak i przysposabiających. Kilkukrotnie bowiem Autor krytykuje niesprawiedliwą, jego zdaniem, ochronę dziecka przed rodzicami naturalnymi, lecz już nie rodziców przed dziec- kiem. Nie tylko więc wydaje się, że Autor stawia na równej szali prawo do tożsamości dziecka z prawem do prywatności rodziców biologicznych, lecz także zajmuje zaskakujące stanowisko, że lepiej odpowiada dobru dziecka zatajenie i nieznajomość pochodzenia niż prawo do jego poznania. Janusz Gajda przedstawia argumenty za i przeciw, niejednokrotnie również słuszne, jednakże nadal wydaje się, że trudno odnajdywać dobro dziecka w przeciwnym postępowaniu, tj. gdy dziec- ko pozbawione jest możliwości uzyskania prawdziwych informacji o swoich rodzicach, rodzeń-stwie i ostatecznie o sobie samym. Podążając dalej tym tropem, trudno nie zauważyć, że zatajenie pochodzenia ogranicza możliwości pomocy medycznej (potrzeba szpiku kostnego, przeszczepu, transfuzji krwi), wielokrotnie utrudni również diagnozę, ale także niweczy możliwość skutecz-niejszego wsparcia psychicznego w przypadku problemów wychowawczych, depresji czy innych chorób bądź skłonności o naturze dziedzicznej. W aspekcie zdrowotnym oraz psychologicznym zatajenie pochodzenia genetycznego dziecka ewidentnie pozostaje w sprzeczności z jego dobrem.Omawiając zagadnienie kwalifikacji dziecka do przysposobienia oraz przygotowania osób przysposabiających na tle dotychczasowej ustawy o pomocy społecznej oraz nowej ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, Autor poddaje wyraźnej krytyce innowacje nakazujące uwzględnianie podmiotowości dziecka i rodziny oraz prawo dziecka do dostępu do informacji dotyczących jego pochodzenia. Zdaniem Autora ustawodawca usankcjonował prawo dziecka do poznania swego biologicznego pochodzenia, nadając normie charakter bezwzględnie obowiązujący, z którą to opinią nie do końca należy się zgodzić. Wspomniana norma artykułu 4 znajduje się w przepisach ogólnych jako jeden z 11 punktów, takich jak m.in. prawo dziecka do powrotu do rodziny czy do kontaktów osobistych z rodzicami bądź poszanowanie tożsamości religijnej i kulturowej. Brzmienie, a także umiejscowienie w przepisach ogólnych wspomnianych 11 reguł stanowi raczej o charakterze wskazówek czy też reguł interpretacyjnych bardziej niźli o charakterze bezwzględnie obowiązującym i nieuwzględniającym – jak Autor wskazuje – różno-rodności przypadków adopcji.Janusz Gajda idzie przy tym jeszcze dalej, sugerując, że rodzice, którzy chcieliby ochronić tajemnicę adopcji przed dzieckiem, nie uzyskają opinii kwalifikacyjnej i nie będą mogli dokonać przysposobienia. Prawdą jest, że ustawa o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej odpowiada zapatrywaniom zwolenników ujawnienia tajemnicy przysposobienia, lecz nie sposób zgodzić się Przegląd piśmiennictwa 279co do zawartej w niej absolutnej bezwzględności i uniwersalności obowiązku ujawnienia tajem-nicy adopcji. Autor poddaje krytyce również rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 2011 r. w odniesieniu do zakresu szkolenia kandydatów na przysposabiających, obejmującego problematykę jawności adopcji, w szczególności instruowanie o sposobach jej ujawnienia. Janusz Gajda obawia się, że takie regulacje wzmogą praktykę i przekonanie o słuszności jak najszyb-szego ujawnienia tajemnicy przysposobienia dziecku. Krytyka wspomnianej praktyki nie może spotkać się z aprobatą, gdyż zaprzestanie lub podważanie w piśmiennictwie takich mechani-zmów postępowania spowoduje przyzwolenie na to, że to rodzice przysposabiający, jako wyłączni dysponenci wiedzy o pochodzeniu dziecka, według własnego uznania będą podejmowali decyzję o ujawnienia dziecku prawdy lub zachowania jej w tajemnicy. Tymczasem decyzja o ujawnieniu prawdy biologicznej nie powinna być domeną rodzicielstwa zastępczego, gdyż jest to prawo dziec- ka, ale również i prawo człowieka zagwarantowane Konstytucją i konwencjami. Patrząc również na powyższe zagadnienie z perspektywy samych osób przysposabiających, szybsze ujawnienie tajemnicy pozwoli zapobiec narastającemu napięciu rodziców zastępczych, żyjących w ciągłej obawie przed odkryciem przez dziecko prawdy. W tym kontekście nie można zgodzić się również z tezą Autora, że rozwiązania przyjęte przez ustawodawcę potęgują ingerencję w sferę autonomii rodziców zastępczych. Władza rodzicielska i przysposobienie nie mają służyć rodzicom, lecz dziec- ku. Tym samym nie wolno celem uczynienia przysposobienia atrakcyjniejszą instytucją czynić tego kosztem prawa dziecka do wiedzy o własnych korzeniach. Janusz Gajda wysuwa jeszcze jeden argument, jak się wydaje nader dyskusyjny. Otóż przed-stawia on sytuacje, w których osoby przychodzą do kierownika urzędu stanu cywilnego (usc) z nadzieją, że okaże się, że istnieje tylko jeden akt urodzenia, przysposabiający są prawdziwymi rodzicami, a powzięta wiadomość o przysposobieniu jest nieprawdziwa. W takiej sytuacji – za-znacza Autor – wcześniejsze przepisy dopuszczały, aby kierownik usc poinformował zaintereso-wanego, że jest tylko jeden istniejący akt urodzenia (na co pozwalały mu derogowane przepisy o skreśleniu dotychczasowego aktu urodzenia). Janusz Gajda konkluduje, że ponieważ obecnie nie ma już takiej możliwości, potwierdzenie przypuszczeń przysposobionego może być szokiem dla osoby, która jednak wolałaby nie poznawać swego biologicznego pochodzenia. Przytoczona obserwacja Autora nie do końca przekonuje. Podobnie jak propozycja zharmonizowania norm o przysposobieniu z normami o macierzyństwie i ojcostwie przez dodanie przepisu o możliwości żądania udostępnienia dotychczasowego aktu urodzenia przez przysposobionego jedynie w cią-gu 3 lat od osiągnięcia pełnoletności. Argument o spójności wymienionych przepisów oraz po-stulat zapewnienia stabilności stanu cywilnego wydaje się nie przemawiać za uzasadnieniem wprowadzenia takich ograniczeń. Janusz Gajda słusznie podaje w wątpliwość fakt zapewnienia równowagi pomiędzy prawem do poznania własnego pochodzenia a prawem do prywatności – zwłaszcza w aspekcie adopcji całkowitej, której fundament stanowi zgoda blankietowa. Trudno też nie zgodzić się z Autorem, że nieograniczony dostęp do danych rodziców biologicznych osłabia instytucję zgody in blanco oraz anonimowości takiego przysposobienia.Przechodząc do sedna problematyki tajemnicy przysposobienia, Autor wyróżnia funkcjonu-jący w piśmiennictwie podział na dwie grupy – zwolenników prawa do poznania genetycznego pochodzenia oraz jego przeciwników. Pierwsza z grup wskazuje, że do istoty człowieka należy świadomość antropologiczna, iż bez wiedzy o swym naturalnym pochodzeniu nie ma odpowied-niej przyszłości, a także przypomina o zasadzie wolności osobistej jako jednym z fundamental-nych praw przysługujących dziecku, które nie powinno być uzależnione od woli ustawodawcy. Co więcej, nie bez znaczenia pozostaje obawa przed zawieraniem małżeństw kazirodczych oraz potrzeba leczenia chorób o podłożu genetycznym, w których to przypadku nieposzanowanie pra-wa do informacji o swoim pochodzeniu może mieć dalekosiężne skutki, a tym – co istotne – można zapobiec tylko dzięki posiadaniu wiedzy o genetycznym pochodzeniu. Po przeciwnej stronie sporu znajdują się autorzy, wskazujący na dobro dziecka oraz posza-nowanie życia w rodzinie jako argumenty przemawiające za ochroną tajemnicy przysposobie-nia. Podkreślają oni, że ujawnienie dziecku prawdy może być przyczyną nieodwracalnych szkód w jego psychice, a dziecko, które nie wie o swoim pochodzeniu biologicznym, nie dostrzega inte-resu w tym, aby dochodzić o nim wiedzy. Autor opowiada się za drugą z koncepcji, uznając, że obawy stosunków kazirodczych są mało prawdopodobne, dziecka nie powinno się „uszczęśliwiać” Przegląd piśmiennictwa280wiadomością na temat jego pochodzenia, a argument leczenia chorób genetycznych znaleźć roz-wiązanie może we wprowadzeniu podziału na informacje identyfikujące i nieidentyfikujące. Choć wydaje się, że z większością wysuniętych wniosków nie sposób się jednoznacznie zgo-dzić, to przedstawiona pozycja z pewnością istotnie przesuwa granicę pola do ożywionej dys-kusji, tym bardziej na tle piętrzącej się, a pokrewnej tematyki – prawa do znajomości swego pochodzenia genetycznego w przypadku sztucznego zapłodnienia i anonimowości dawcy nasie-nia. Problem ten nie zamyka się tylko w ramach tych dwóch zagadnień, dotyczą go również instytucje określające pochodzenie dziecka, jak zaprzeczenie ojcostwa czy bezskuteczność jego uznania. We wszystkich tych przypadkach pojawia sią to samo zagadnienie prawa do poznania swego genetycznego pochodzenia i konkurujące z nim uprawnienia innych osób, a także wspo-minany wielokrotnie przez Janusza Gajdę – wzgląd na dobro dziecka. W tym miejscu rodzi się oczywiste pytanie, jak należy postąpić w przypadku pełnej integracji dziecka z rodziną adopcyj-ną, które uważa przysposabiających za swych rodziców: czy ujawnienie prawdy będzie zgodne z jego dobrem, czy też obróci się przeciwko niemu, burząc jego dotychczasowy świat? Ujawnianie tajemnicy przysposobienia odbyłoby się prawdopodobnie bez szczególnej potrzeby wypływającej od samego dziecka i podważyłoby istotę adopcji, jaką jest stworzenie dziecku pozbawionemu naturalnego środowiska rodzinnego warunków, takich jak istniejące w rodzinie biologicznej – z pewnością takiej odpowiedzi udzieliłby Autor omawianej pozycji i przecież wcale nie byłaby to odpowiedź pozbawiona racji. Stąd wydaje się, że rozwiązanie problemu konkurencyjnych praw przysposobionego i uprawnień innych osób zaproponowane przez Janusza Gajdę stanowić może inspirację do dalszych analiz tej problematyki. Abstrahując od konkluzji i głównego przesłania monografii, stwierdzić należy, że Autor przedstawia problematykę w niezwykle inspirujący i ciekawy sposób, i co istotne – dotychczas nieujmowaną tak wyczerpująco. Ponadto bardzo obrazowy i lekki styl wypowiedzi Autora po-woduje, że lektura Tajemnicy przysposobienia jest nie tylko interesująca, lecz także po prostu przyjemna. Joanna Zajączkowskajoanna.zajaczkowska@amu.edu.plPrzewodnik po moralnym kapitalizmie, red. Tomasz Dołęgowski, Centrum Myśli Jana Pawła II w Warszawie, Warszawa 2015, ss. 247.Recenzowana praca została podzielona na trzy bloki tematyczne. Zawiera także biogramy autorów, Deklarację Fundacji Centesimus Annus – Pro Pontifice oraz krótką charakterystykę Centrum Myśli Jana Pawła II. Redaktorem książki jest Tomasz Dołęgowski, który zebrał liczny zespół wybitnych autorów reprezentujących różne szkoły myśli w naukach społecznych i różne do-świadczenia osobiste i zawodowe. W efekcie powstał niezwykle interesujący tom, który na pewno zainspiruje czytelników zainteresowanych współczesnymi wyzwaniami stojącymi przed gospodar-kami narodowymi, ich społeczeństwami, ale przede wszystkim przed regulatorami i rządzącymi, mającymi wpływ na instytucje krajowe i o zasięgu kontynentalnym i globalnym. Zamysł i cele książki są precyzyjnie zapisane we Wstępie autorstwa Michała Łuczewskiego i przede wszystkim w Przedmowie Tomasza Dołęgowskiego. Redaktor już w pierwszych zdaniach przedmowy przez postawienie takich pytań, jak: „Czy kapitalizm może być moralny?, Co to znaczy »moralny kapitalizm«?, Czy można mówić o moralności na wolnym rynku?”, wskazuje na głów-ne nurty rozważań, jakie przewijają się w recenzowanej książce. Ambicją redaktora i zaproszo-nych autorów była prezentacja uwarunkowań współczesnego moralnego kapitalizmu w szerokiej perspektywie badawczej, obejmującej zarówno ujęcie historyczne, jak i obecny wieloaspektowy kontekst globalnej gospodarki. Nowe warunki gospodarowania i zwiększona skala intensywności rywalizacji doprowadziły do renesansu idei moralnego wymiaru gospodarowania. Taka potrze-

Janusz Gajda, Tajemnica przysposobienia i jej ochrona w polskim prawie cywilnym

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny

Crossref

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Janusz Gajda, Tajemnica przysposobienia i jej ochrona w polskim prawie cywilnym

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny

Crossref

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w