In dit stuk wordt betoogd dat het zogenoemde Tawagonshi-verdrag uit 1613 tussen Nederlanders en Noord-Amerikaanse indianen een apocriefe tekst is

Noordegraaf, J.

DSpace at VU

Neder-L  Elektronisch tijdschrift voor de neerlandistiek (ISSN-0929-6514) 
 
maandag 7 januari 2013 
 
http://nederl.blogspot.nl/2013/01/tawagonshi-verdrag-is-vervalst.html#more 
 
 
Tawagonshi-verdrag is vervalst  
 
Op 3 januari schreef Serv Wiemers een stuk in de Volkskrant: ‘De indianen rekenen terecht op 
Nederland’ (helaas alleen op de betaalsite van de krant). Wij hebben daarop een ingezonden brief 
geschreven, waarvan op 5 januari een verkorte versie is verschenen. Voor lezers van Neder-L plaatsen 
wij hier de volledige tekst.  
 
Jan Noordegraaf grijpt de publicatie van de ingezonden brief aan om te peilen of lezers van Neder-L 
nog nadere informatie over deze kwestie kunnen geven. 
 
Door Harrie Hermkens, Jan Noordegraaf en Nicoline van der Sijs 
 
 
 
Op 3 januari l.l. riep Serv Wiemers in ‘Opinie & Debat’ onder de kop ‘De indianen rekenen terecht op 
Nederland’ onze regering op om haar verplichtingen ten opzichte van de indianen niet te vergeten, en 
Irokezen tot ons land toe te laten op hun indiaanse paspoorten. Die verantwoordelijkheid is volgens 
Wiemers ontstaan doordat Nederland op 24 april 1613 als eerste land een verdrag met een indiaanse natie 
heeft gesloten op basis van gelijkwaardigheid. 
 
Helaas zijn de feiten die Wiemers, zonder bronvermelding, weergeeft onjuist.  Het verdrag waarover 
Wiemers spreekt, en dat gedateerd is op 21 en niet op 24 april 1613, is in 1968 door de Amerikaanse arts 
Lawrence G. van Loon gepubliceerd in The Indian Historian 1, pp. 22-26 in een artikel getiteld 
‘Tawagonshi, the Beginning of the Treaty Era’. De tekst van het verdrag begint met de woorden ‘Hier op 
Tawagonshi...’. Van begin af aan zijn er ernstige twijfels geweest over de authenticiteit van het 
zogenoemde Tawagonshi-verdrag. 
 
In 1987 hebben Charles T. Gehring, William A. Starna & William N. Fenton een artikel gepubliceerd (“The 
Tawagonshi Treaty of 1613: The Final Chapter”, in: New York History 68, October, 373-393) waarin zij op 
basis van taalkundig en historisch onderzoek concludeerden dat het gaat om een vervalsing. Gezien het 
feit dat Van Loon andere stukken uit diezelfde periode heeft vervalst, wijzen zij hem als meest 
waarschijnlijke vervalser aan. 
 
Het contract circuleert sinds 1959. Op 17 september 1959 stuurde J. van den Bogaert, toenmalig Hoofd 
van het Nederlands Informatiebureau in New York, een transcriptie van het verdrag naar het Nederlandse 
Ministerie van Buitenlandse Zaken om de echtheid van de tekst te laten nagaan, op verzoek van door 
Richard H. Amerman, redacteur van het tijdschrift ‘De Halve Maen’. Amerman had de tekst ontvangen 
van Van Loon. De transcriptie werd doorgestuurd naar de Algemene Rijksarchivaris mr. H. Hardenberg, 
die concludeert dat een en ander er echt uitziet, maar dat hij de authenticiteit pas kan bevestigen als hij 
het origineel in handen heeft. Niemand heeft het origineel echter ooit gezien. De tekst zou op twee 
stukken huid zijn geschreven, maar die zijn zoek. Voor zover bekend bestaat er slechts één, zeer slecht 
leesbare kopie van de tekst, die telkens weer rouleert en opnieuw wordt gekopieerd.  
 
Wiemers beweert dat de Irokezen in 1923 voor het eerst een beroep hebben gedaan op het 
vriendschapsverdrag. Dat is onjuist: de Irokezen beriepen zich in dat jaar op een oorkonde die hun ooit 
was geschonken door koning George III van Engeland. Ze konden zich ook niet beroepen op het 
Tawagonshi-verdrag, want dit was toen nog niet ‘ontdekt’. Wel hebben Irokese Chiefs bij het Vierde 
Russell Tribunaal, dat in november 1980 in Rotterdam werd gehouden over de rechten van Indianen in 
Noord- en Zuid-Amerika, een kopie van het contract getoond. Zonder verder effect overigens, behalve dat 
De Waarheid er in januari 1981 uitgebreid aandacht aan besteedde.  
 
Wiemers meldt dat vanaf november 1993 de Mohawk een erkend reisdocument moesten overleggen en 
dat het getolereerde paspoort van de Irokese Liga (NB. dus niet een kopie van het Tawagonshi-verdrag) 
niet meer werd geaccepteerd. Dat klopt, maar om een juist beeld van de geschiedenis te schetsen moet een 
nieuwsbericht uit De Telegraaf van 27-9-1993 worden geciteerd (later uitgebreid in andere kranten): “De 
Mohawk-indianen uit Canada, die al jaren strijden voor een onafhankelijke staat, hebben hun Europese 
vestiging in Den Haag noodgedwongen moeten sluiten. Hiertoe is besloten nadat hun enige diplomaat 
met onbekende bestemming is vertrokken. Hij heeft een schuld van een half miljoen gulden 
achtergelaten.” 
 
In augustus 2012 is in de Amerikaanse pers een artikel verschenen over het feit dat de Onondoga, één van 
de zes stammen van de Irokese Confederatie, in 2013 groots willen uitpakken om de 400e verjaardag van 
het Tawagonshi-verdrag te vieren. Daarbij kwam ook het dubieuze karakter van het verdrag ter sprake. De 
Onondoga beweren dat hun mondelinge overlevering en een kralengordel (wampum) bewijzen dat er in 
1613 wel degelijk een contract is gesloten. Nicoline van der Sijs heeft hierover, en over het vervalste 
verdrag, geschreven in NRC Handelsblad van 21 augustus.  
Inmiddels hebben wij voor het Journal of Early American History een artikel voorbereid waarin wij de 
tekst van het verdrag taalkundig nauwkeurig hebben geanalyseerd. Onze conclusie is dat de tekst 
onmogelijk in 1613 kan zijn geschreven, omdat hij circa 40 anachronismen bevat: woordvormen, 
woordcombinaties ofwoordbetekenissen die niet voorkwamen in de 17e eeuw. Op taalkundige gronden is 
het aannemelijk dat de tekst in de 20e eeuw is geschreven.  
Kortom, aanspraken of verplichtingen die uit deze tekst zouden voortvloeien, kan onze regering gevoeglijk 
naast zich neerleggen. Zij kan natuurlijk wel om ándere redenen besluiten de mensenrechten van de 
indianen te steunen. Voor een menselijke behandeling hebben de Irokezen geen vervalst verdrag nodig. 
 
dr. Harrie Hermkens (ex-docent Katholieke Leergangen, Tilburg) 
dr. Jan Noordegraaf (Vrije Universiteit, Amsterdam) 
dr. Nicoline van der Sijs (Meertens Instituut) 
 
 
Vraag aan de lezers – door Jan Noordegraaf 
 
Eind november 1980 vond in de Rotterdamse Doelen het Vierde Russell Tribunaal plaats, dat gewijd was 
aan de schending van de rechten van de Indiaanse volkeren. In het dagblad De Waarheid. Volksdagblad 
voor Nederland werd er dagelijks over de zittingen gerapporteerd door de bekende politiek activist en 
publicist Ton Regtien (1938-1989). 1In De Waarheid van 29 november 1980 publiceerde Regtien ook een 
interview met Chief Oren Lyons, de welbespraakte en bedachtzaam formulerende woordvoerder van de 
Irokese Liga, de Haudenosaunee oftewel het Volk van het Lange Huis. Op het onvolprezen Internationaal 
Instituut voor Sociale Geschiedenis in Amsterdam is de bandopname van dit interessante en uitvoerige 
gesprek nog te beluisteren. Wat betreft de relatie tussen Nederland en de Irokezen zorgde Oren Lyons 
tijdens het gesprek plotseling voor een moment van echte historische sensatie. Hij zegt op een gegeven 
moment: ‘we have also documents dating back to 1613’, al vindt hij die maar ‘difficult to read’. In de krant 
vertelt Regtien dan dat Lyons hem bij die gelegenheid ‘een oud document uit april 1613’ overhandigde, 
‘door de Indianen eeuwenlang zorgvuldig bewaard’. ‘Een uniek document uit onze vaderlandse 
geschiedenis’, concludeert Regtien, en die typering was terecht: eerdere verdragen tussen Nederlanders 
en Native Americans zijn immers niet bekend. ‘Het origineel neemt Oren Lyons weer mee naar huis, maar 
een kopie berust vanaf nu in het archief van onze krant’. Zijn doel was bereikt: extra aandacht voor ‘the 
Haudenosaunee case’. 
 
Omdat hij de ‘zeer moeilijk leesbare’ zeventiende-eeuwse handschrift zelf niet kon ontcijferen, deed 
Regtien een oproep aan ‘historici, neerlandici, vakmannen en vakvrouwen met kennis van dergelijke 
handschriften’ om de tekst te bestuderen – ‘wie zet z’n tanden erin?’. Ook gaf hij zich prompt op voor de 
cursus Oud Schrift die vanaf eind januari 1981 op het Gemeentearchief van Amsterdam gegeven zou 
worden door medewerkers van dit Archief. Het lesmateriaal is keurig in het Archief-Regtien op het IISG 
bewaard.  
Drie van zijn docenten, Gerrit Kouwenhoven, Anneke van Veen en Jaap Verseput, gingen aan de slag met 
wat tegenwoordig ‘the Tawagonshi treaty’ heet. Ze publiceerden in De Waarheid van 27 januari 1981 een 
artikel ‘Voor soolangh ‘t gras groen is’, waarin ze een brede uiteenzetting geven van vroegere Nederlandse 
koloniale activiteiten, daarbij gebruik makend van de oude notariële akten in het stadsarchief; ook geven 
ze een getrouwe transcriptie van de zeventiende-eeuwse tekst. Bij het artikel is ook een afbeelding 
opgenomen van het door Oren Lyons overhandigde verdrag. Regtien annoteerde enthousiast dat de in het 
Engels vertaalde documenten en archiefvondsten opgestuurd zouden worden ‘naar onze broeders en 
zusters in Noord-Amerika, het dappere stamverband der Irokezen’.  
We kregen véél reacties, zegt Regtien. Maar het valt me op dat niet de ervaren ‘vakmannen en 
vakvrouwen’ uit de toenmalige neerlandistiek deze toch wel intrigerende tekst bestudeerd hebben, maar 
een drietal enthousiaste twintigers. Was het desinteresse wat betreft onze koloniale geschiedenis of was 
een communistisch dagblad als De Waarheid in filologische kring niet reçu? Misschien kunnen sommige 
lezers zich deze casus  
 


Tawagonshi-verdrag is vervalst

http://dare.ubvu.vu.nl/bitstream/handle/1871/39593/Tawagonshi%20Neder-L.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Tawagonshi-verdrag is vervalst

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

DSpace at VU