Butter, F.A.G. den

Groot, H.L.F. de

Mulder, P.

de Groot, H.L.F.

den Butter, F.A.G.

NARCIS 

Energie en Arbeid: Vrienden of Vijanden?

DSpace at VU

    
Energie en arbeid: vrienden of vijanden? 
Zit er tussen energie- en arbeidsproductiviteit een afruil of stimuleren ze elkaar juist?  
Een belangrijk deel van de economische groei in ons land in de afgelopen decennia is toe te schrijven aan de stijging van de 
arbeidsparticipatie. Hoewel een verdere doorgroei van de arbeidsparticipatie ook in de toekomst gewenst is - al was het alleen al om de 
vergrijzinglasten te verlichten - zal die verdere participatiegroei niet zo groot kunnen zijn als in het verleden. Vandaar dat de 
aandacht van het beleid momenteel vooral gericht is op het bevorderen van de arbeidsproductiviteit. Daarnaast bestaat er de wens dat 
die economische groei van de toekomst duurzaam is, waarbij bijvoorbeeld dient te worden voldaan aan de in Kyoto overeengekomen 
reductieverplichtingen voor de uitstoot van broeikasgassen. In praktische zin betekent dit dat niet alleen de arbeidsproductiviteit maar 
ook de milieuproductiviteit of, meer specifiek, de energie-productiviteit van de productie dient toe te nemen. Wanneer we ervan uitgaan 
dat een verhoging van zowel de arbeidsproductiviteit als van de energieproductiviteit het gevolg is van investeringen in technologische 
ontwikkeling, dan lijken de arbeidsproductiviteit en de energieproductiviteit elkaar in de weg te zitten. Indien immers, gegeven een 
bepaald niveau van de investeringen in onderzoek en ontwikkeling (o&o), meer geld besteed wordt aan de verhoging van de 
arbeidsproductiviteit, zal er minder overblijven voor een verbetering van de energieproductiviteit. In theorie hangt deze richting van de 
technologische vooruitgang af van relatieve factorprijzen en substitutiemogelijkheden tussen factor-inputs: wordt energie relatief 
duur ten opzichte van arbeid, dan zullen de onderzoeksinspanningen zich meer gaan richten op energiebesparing dan op 
arbeidsbesparing. Bovendien zal bij de keuze tussen bestaande alternatieve technologieën eerder voor installatie van een nieuwe 
technologie met een grotere energie-efficiëntie worden gekozen. Is arbeid relatief duur, dan geldt het omgekeerde. Dit artikel biedt 
een empirische analyse van de ontwikkeling van de arbeids- en energieproductiviteit in ons land. Daarbij komt de vraag aan de orde 
hoe arbeids- en energieproductiviteit zich op sectoraal niveau hebben ontwikkeld, zowel in absoluut als relatief opzicht.  
Industrie presteert prima, diensten zwak 
tabel 1 schetst het belang van de verschillende sectoren in de Nederlandse economie in 1990 en toont hun beslag op de beschikbare 
productiemiddelen. De industrie is in termen van werkgelegenheid en toegevoegde waarde minder dan half zo groot als de 
dienstensector. Wat betreft energieverbruik is de industrie daarentegen veruit de grootste sector. De transportsector is klein in termen 
van werkgelegenheid en toegevoegde waarde, maar is na de industrie de grootste energieverbruiker. De landbouwsector is in alle 
dimensies klein1. Om de ontwikkeling in de loop van de tijd alsmede in een internationaal perspectief in kaart te brengen, is in tabel 2 de 
groei van energie- en arbeidsproductiviteit in Nederland afgezet tegen die voor de oeso. Wat betreft arbeids-productiviteit valt met name 
de lage productiviteitsgroei in de dienstensector op. Voor het overige verschilt de groei in Nederland niet drastisch van die in de andere 
oeso-landen (met uitzondering wellicht van de landbouw, waarin Nederland het relatief goed doet). Opvallend is de relatief hoge groei 
van energieproductiviteit in de industrie in Nederland. Daar staat tegenover dat met betrekking tot energie de productiviteitswinst in de 
dienstensector in Nederland sterk negatief is. Dit laatste kan deels samenhangen met de kwaliteit van de gegevens2. Tenslotte kent ook 
de landbouwsector een negatieve groei van de energie-productiviteit, maar daar scoort de oeso in zijn algemeenheid slecht.  
Auteur(s):
Butter, F.A.G. den. (auteur)
Groot, H.L.F. de (auteur)
Mulder, P. (auteur)
Vrije Universiteit Amsterdam. De auteurs danken collega's voor commentaar.fbutter@feweb.vu.nl
Verschenen in:
ESB, 88e jaargang, nr. 4407, pagina 295, 27 juni 2003 (datum)
Rubriek:
Trefw oord(en):
productiviteit 
Tabel 1. Procentueel aandeel van Nederlandse sectoren in de totale energie-consumptie, werkgelegenheid en bnp, 1990 
                       energiea              werkgelegenheida               bnpa
industrieb               55                       22                        24
dienstenc                 6                       66                        66
transport                30                        6                         5
landbou                   9                        6                         5
a. De aandelen zijn gedefinieerd in termen van het totaal van de vier sectoren en zijn dus exclusief huishoudens en de energiesector. 
b. Exclusief delfstofwinning (0,15 procent van de energieconsumptie van de industrie).
c. Inclusief bouw.
Industrie: energie haalt arbeid in 
Om de samenhang tussen energieproductiviteit en arbeidsproductiviteit gedetailleerder in kaart te brengen is voor alle deelsectoren van 
de industrie voor een tweetal deelperioden (1982-1990 en 1990-1997) de energieproductiviteit afgezet tegen de arbeidsproductiviteit. De 
resultaten zijn te vinden in figuur 1. De figuur laat zien dat er over het algemeen een complementair verband bestaat tussen beide vormen 
van productiviteitsgroei. De figuur laat bovendien zien dat de groei van arbeidsproductiviteit over het algemeen hoger is dan de groei 
van de energieproductiviteit. In de tijd lijkt er echter sprake van een inhaaleffect van de energie-productiviteitsgroei, getuige het feit dat 
de regressielijn voor de periode 1990-1997 vlakker loopt dan die voor de periode 1982-1990.  
Waarom convergentie? 
De meest plausibele verklaring voor deze positieve correlatie is dat technologische ontwikkeling zich verspreidt via nieuwe 
kapitaalgoederen die ten opzichte van oudere kapitaalgoederen beter presteren in meerdere dimensies, waaronder arbeids- en energie-
productiviteit. De veronderstelling hier is dat kennis een min of meer publiek goed is: in de nieuwste kapitaalgoederen zijn de nieuwste 
technologische inzichten uit meerdere dimensies toegepast. Bedrijven en sectoren die investeren in de nieuwste kapitaalgoederen met als 
doel het uitbreiden of vervangen van productiecapaciteit of het verhogen van de arbeidsproductiviteit, investeren dan tegelijkertijd in 
een verhoging van energieproductiviteit. Een iets andere invalshoek ligt in de theorie van schaaleffecten. Daaruit volgt dat relatief grote 
sectoren goed presteren in beide dimensies van productiviteitsgroei, met name vanwege de combinatie van een relatief hoog niveau van 
investeringen in o&o en spillover-effecten tussen o&o-inspanningen in beide dimensies.  
Implicaties voor beleid 
Het overwegend complementaire verband tussen sectorale energie- en arbeidsproductiviteitsgroei suggereert dat specifiek 
technologiebeleid gericht op het bevorderen van energieproductiviteit niet nodig is. De centrale vraag is hier uiteraard of investeringen 
in arbeidsproductiviteit als vanzelf een stijging van de energieproductiviteit met zich meebrengen. Dat lijkt niet waarschijnlijk. Immers, 
zelfs als kennis een min of meer publiek goed is en de nieuwste kapitaalgoederen de nieuwste technologische inzichten uit meerdere 
dimensies bevatten, geldt nog steeds dat die inzichten niet als manna uit de hemel komen vallen. Onze analyse laat zien dat hier 
bovendien nog terrein te winnen valt: de groei van de energieproductiviteit is over het algemeen aanzienlijk lager dan de groei van de 
arbeidsproductiviteit. Bovendien is het voor de toekomst zeer wel denkbaar dat in een sector met een flinke groei van de 
arbeidsproductiviteit, de productie van die sector toeneemt vanwege een verbeterde concurrentiepositie en de toename van de vraag die 
daaruit voortvloeit. In het kader van bijvoorbeeld de Kyoto-restricties kan voor de overheid dan de noodzaak ontstaan het daardoor 
gestegen energieverbruik te compenseren, waardoor in tweede instantie wellicht een afruil tussen arbeids-productiviteit en 
energieproductiviteit dient plaats te vinden3. Onze analyse bevat echter te weinig informatie voor het beantwoorden van de vraag óf en 
hoe beleid de groei in energieproductiviteit moet stimuleren en in hoeverre beleid in het verleden heeft bijgedragen aan de gevonden 
resultaten. 
Tabel 2. Gemiddelde jaarlijkse sectorale groeivoet van energie- en arbeidsproductiviteit in de industrie (1982-1997), transport, 
diensten en landbouw (alle 1986-1995) 
            Industriea         transport           diensten              landbouw
        energie   arbeid   energie  arbeid     energie  arbeid        energie  arbeid
Nederland  2,28    3,34    1,31      3,14      -2,56     0,18         -0,94     4,40 
Oesoa      1,42b   3,13b   1,45      3,18c      0,18     1,23c        -1,18     3,80 
a. Groeivoeten voor de oeso zijn bepaald als ongewogen gemiddelden voor de landen Australië, België, Canada, Denemarken, 
Finland, Frankrijk, West-Duitsland, Italië, Japan, Nederland, Noorwegen, Zweden, Groot-Britannië en de Verenigde Staten. Voor 
West-Duitsland hebben de data betrekking op de periode 1982/6-1990 en voor de Verenigde Staten op 1982/6-1994. 
c. Exclusief Noorwegen en Groot-Britannië (vanwege gebrek aan gegevens). 
b. Exclusief Australië en Canada (vanwege gebrek aan gegevens).
Figuur 1. Energie- en arbeidsproductiviteit in de Nederlandse industrie voor de perioden 1982-1990 (zwart) en 1990-1997 (blauw), 
gemiddelde jaarlijkse groeivoetena. 
Besluit 
Er blijkt geen sprake te zijn van een afruil tussen arbeids- en energieproductiviteit. Veeleer wordt bij installatie van nieuwe 
productiemiddelen, en bij organisatie van de productie, de aandacht verdeeld over de doelstellingen economische groei en 
duurzaamheid. Dit geldt kennelijk zowel voor sectoren met een hoge totale productiviteitsgroei als voor sectoren met een lage totale 
productiviteitsgroei. Meer precieze conclusies vereisen een beter inzicht in de aard van technologische ontwikkeling. Daarvoor is meer 
gedesaggregeerd empirisch onderzoek nodig. De beschikbaarheid van internationaal vergelijkbare gegevens is hier echter het grote 
struikelblok. Dit artikel is gebaseerd op: P. Mulder en H.L.F. de Groot, International comparisons of sectoral energy- and labour 
productivity performance: stylized facts and decomposition of trends, te verschijnen bij het Centraal Planbureau, Den Haag, 2003. Dit 
onderzoek is gebaseerd op een gegevensbestand waarin gegevens van de sectorale bestanden ISDB en STAN van de OESO gekoppeld 
zijn aan energiegegevens uit de Energy Balances van de IEA. Alle empirische informatie in deze bijdrage is afkomstig uit dit 
gegevensbestand.
1 Energieverbruik is in dit artikel in navolging van de IEA Energy Balances gedefinieerd in termen van finale energieconsumptie, waarbij 
het omzettingsverlies niet aan de sector is toegerekend. In vergelijking met CBS-data (Nederlandse Energiehuishouding) is het in tabel 1 
weergegeven energieaandeel voor transport relatief groot en voor diensten relatief klein. De voornaamste reden hiervoor is een verschil 
in sectorclassificatie. 
2 Zie ook A. Ramirez, M. Patel en K. Blok, An analysis of the Dutch service sector: energy consumption and trends, Universiteit Utrecht, 
2002. Zij vinden op basis van gegevens van het CBS een zeer geringe stijging van de energieproductiviteit voor de periode 1984-1998 en 
concluderen dat structurele veranderingen binnen de dienstensector hierop nauwelijks van invloed zijn geweest. 
    
Copyright © 2003 Economisch Statistische Berichten (www.economie.nl)


VU Research Portal

VU Research PortalEnergie en Arbeid: Vrienden of Vijanden?de Groot, H.L.F.; den Butter, F.A.G.; Mulder, P.published inEconomisch Statistische Berichten2003document versionPublisher's PDF, also known as Version of recordLink to publication in VU Research Portalcitation for published version (APA)de Groot, H. L. F., den Butter, F. A. G., & Mulder, P. (2003). Energie en Arbeid: Vrienden of Vijanden?Economisch Statistische Berichten, 88(4407), 295-297.General rightsCopyright and moral rights for the publications made accessible in the public portal are retained by the authors and/or other copyright ownersand it is a condition of accessing publications that users recognise and abide by the legal requirements associated with these rights.            • Users may download and print one copy of any publication from the public portal for the purpose of private study or research.            • You may not further distribute the material or use it for any profit-making activity or commercial gain            • You may freely distribute the URL identifying the publication in the public portal ?Take down policyIf you believe that this document breaches copyright please contact us providing details, and we will remove access to the work immediatelyand investigate your claim.E-mail address:vuresearchportal.ub@vu.nlDownload date: 13. Sep. 2021    Energie en arbeid: vrienden of vijanden? Zit er tussen energie- en arbeidsproductiviteit een afruil of stimuleren ze elkaar juist?  Een belangrijk deel van de economische groei in ons land in de afgelopen decennia is toe te schrijven aan de stijging van de arbeidsparticipatie. Hoewel een verdere doorgroei van de arbeidsparticipatie ook in de toekomst gewenst is - al was het alleen al om de vergrijzinglasten te verlichten - zal die verdere participatiegroei niet zo groot kunnen zijn als in het verleden. Vandaar dat de aandacht van het beleid momenteel vooral gericht is op het bevorderen van de arbeidsproductiviteit. Daarnaast bestaat er de wens dat die economische groei van de toekomst duurzaam is, waarbij bijvoorbeeld dient te worden voldaan aan de in Kyoto overeengekomen reductieverplichtingen voor de uitstoot van broeikasgassen. In praktische zin betekent dit dat niet alleen de arbeidsproductiviteit maar ook de milieuproductiviteit of, meer specifiek, de energie-productiviteit van de productie dient toe te nemen. Wanneer we ervan uitgaan dat een verhoging van zowel de arbeidsproductiviteit als van de energieproductiviteit het gevolg is van investeringen in technologische ontwikkeling, dan lijken de arbeidsproductiviteit en de energieproductiviteit elkaar in de weg te zitten. Indien immers, gegeven een bepaald niveau van de investeringen in onderzoek en ontwikkeling (o&o), meer geld besteed wordt aan de verhoging van de arbeidsproductiviteit, zal er minder overblijven voor een verbetering van de energieproductiviteit. In theorie hangt deze richting van de technologische vooruitgang af van relatieve factorprijzen en substitutiemogelijkheden tussen factor-inputs: wordt energie relatief duur ten opzichte van arbeid, dan zullen de onderzoeksinspanningen zich meer gaan richten op energiebesparing dan op arbeidsbesparing. Bovendien zal bij de keuze tussen bestaande alternatieve technologieën eerder voor installatie van een nieuwe technologie met een grotere energie-efficiëntie worden gekozen. Is arbeid relatief duur, dan geldt het omgekeerde. Dit artikel biedt een empirische analyse van de ontwikkeling van de arbeids- en energieproductiviteit in ons land. Daarbij komt de vraag aan de orde hoe arbeids- en energieproductiviteit zich op sectoraal niveau hebben ontwikkeld, zowel in absoluut als relatief opzicht.  Industrie presteert prima, diensten zwak tabel 1 schetst het belang van de verschillende sectoren in de Nederlandse economie in 1990 en toont hun beslag op de beschikbare productiemiddelen. De industrie is in termen van werkgelegenheid en toegevoegde waarde minder dan half zo groot als de dienstensector. Wat betreft energieverbruik is de industrie daarentegen veruit de grootste sector. De transportsector is klein in termen van werkgelegenheid en toegevoegde waarde, maar is na de industrie de grootste energieverbruiker. De landbouwsector is in alle dimensies klein1. Om de ontwikkeling in de loop van de tijd alsmede in een internationaal perspectief in kaart te brengen, is in tabel 2 de groei van energie- en arbeidsproductiviteit in Nederland afgezet tegen die voor de oeso. Wat betreft arbeids-productiviteit valt met name de lage productiviteitsgroei in de dienstensector op. Voor het overige verschilt de groei in Nederland niet drastisch van die in de andere oeso-landen (met uitzondering wellicht van de landbouw, waarin Nederland het relatief goed doet). Opvallend is de relatief hoge groei van energieproductiviteit in de industrie in Nederland. Daar staat tegenover dat met betrekking tot energie de productiviteitswinst in de dienstensector in Nederland sterk negatief is. Dit laatste kan deels samenhangen met de kwaliteit van de gegevens2. Tenslotte kent ook de landbouwsector een negatieve groei van de energie-productiviteit, maar daar scoort de oeso in zijn algemeenheid slecht.  Auteur(s):Butter, F.A.G. den. (auteur)Groot, H.L.F. de (auteur)Mulder, P. (auteur)Vrije Universiteit Amsterdam. De auteurs danken collega's voor commentaar.fbutter@feweb.vu.nlVerschenen in:ESB, 88e jaargang, nr. 4407, pagina 295, 27 juni 2003 (datum)Rubriek:Trefw oord(en):productiviteit Tabel 1. Procentueel aandeel van Nederlandse sectoren in de totale energie-consumptie, werkgelegenheid en bnp, 1990                        energiea              werkgelegenheida               bnpaindustrieb               55                       22                        24dienstenc                 6                       66                        66transport                30                        6                         5landbou                   9                        6                         5a. De aandelen zijn gedefinieerd in termen van het totaal van de vier sectoren en zijn dus exclusief huishoudens en de energiesector. b. Exclusief delfstofwinning (0,15 procent van de energieconsumptie van de industrie).c. Inclusief bouw.Industrie: energie haalt arbeid in Om de samenhang tussen energieproductiviteit en arbeidsproductiviteit gedetailleerder in kaart te brengen is voor alle deelsectoren van de industrie voor een tweetal deelperioden (1982-1990 en 1990-1997) de energieproductiviteit afgezet tegen de arbeidsproductiviteit. De resultaten zijn te vinden in figuur 1. De figuur laat zien dat er over het algemeen een complementair verband bestaat tussen beide vormen van productiviteitsgroei. De figuur laat bovendien zien dat de groei van arbeidsproductiviteit over het algemeen hoger is dan de groei van de energieproductiviteit. In de tijd lijkt er echter sprake van een inhaaleffect van de energie-productiviteitsgroei, getuige het feit dat de regressielijn voor de periode 1990-1997 vlakker loopt dan die voor de periode 1982-1990.  Waarom convergentie? De meest plausibele verklaring voor deze positieve correlatie is dat technologische ontwikkeling zich verspreidt via nieuwe kapitaalgoederen die ten opzichte van oudere kapitaalgoederen beter presteren in meerdere dimensies, waaronder arbeids- en energie-productiviteit. De veronderstelling hier is dat kennis een min of meer publiek goed is: in de nieuwste kapitaalgoederen zijn de nieuwste technologische inzichten uit meerdere dimensies toegepast. Bedrijven en sectoren die investeren in de nieuwste kapitaalgoederen met als doel het uitbreiden of vervangen van productiecapaciteit of het verhogen van de arbeidsproductiviteit, investeren dan tegelijkertijd in een verhoging van energieproductiviteit. Een iets andere invalshoek ligt in de theorie van schaaleffecten. Daaruit volgt dat relatief grote sectoren goed presteren in beide dimensies van productiviteitsgroei, met name vanwege de combinatie van een relatief hoog niveau van investeringen in o&o en spillover-effecten tussen o&o-inspanningen in beide dimensies.  Implicaties voor beleid Het overwegend complementaire verband tussen sectorale energie- en arbeidsproductiviteitsgroei suggereert dat specifiek technologiebeleid gericht op het bevorderen van energieproductiviteit niet nodig is. De centrale vraag is hier uiteraard of investeringen in arbeidsproductiviteit als vanzelf een stijging van de energieproductiviteit met zich meebrengen. Dat lijkt niet waarschijnlijk. Immers, zelfs als kennis een min of meer publiek goed is en de nieuwste kapitaalgoederen de nieuwste technologische inzichten uit meerdere dimensies bevatten, geldt nog steeds dat die inzichten niet als manna uit de hemel komen vallen. Onze analyse laat zien dat hier bovendien nog terrein te winnen valt: de groei van de energieproductiviteit is over het algemeen aanzienlijk lager dan de groei van de arbeidsproductiviteit. Bovendien is het voor de toekomst zeer wel denkbaar dat in een sector met een flinke groei van de arbeidsproductiviteit, de productie van die sector toeneemt vanwege een verbeterde concurrentiepositie en de toename van de vraag die daaruit voortvloeit. In het kader van bijvoorbeeld de Kyoto-restricties kan voor de overheid dan de noodzaak ontstaan het daardoor gestegen energieverbruik te compenseren, waardoor in tweede instantie wellicht een afruil tussen arbeids-productiviteit en energieproductiviteit dient plaats te vinden3. Onze analyse bevat echter te weinig informatie voor het beantwoorden van de vraag óf en hoe beleid de groei in energieproductiviteit moet stimuleren en in hoeverre beleid in het verleden heeft bijgedragen aan de gevonden resultaten. Tabel 2. Gemiddelde jaarlijkse sectorale groeivoet van energie- en arbeidsproductiviteit in de industrie (1982-1997), transport, diensten en landbouw (alle 1986-1995)             Industriea         transport           diensten              landbouw        energie   arbeid   energie  arbeid     energie  arbeid        energie  arbeidNederland  2,28    3,34    1,31      3,14      -2,56     0,18         -0,94     4,40 Oesoa      1,42b   3,13b   1,45      3,18c      0,18     1,23c        -1,18     3,80 a. Groeivoeten voor de oeso zijn bepaald als ongewogen gemiddelden voor de landen Australië, België, Canada, Denemarken, Finland, Frankrijk, West-Duitsland, Italië, Japan, Nederland, Noorwegen, Zweden, Groot-Britannië en de Verenigde Staten. Voor West-Duitsland hebben de data betrekking op de periode 1982/6-1990 en voor de Verenigde Staten op 1982/6-1994. c. Exclusief Noorwegen en Groot-Britannië (vanwege gebrek aan gegevens). b. Exclusief Australië en Canada (vanwege gebrek aan gegevens).Figuur 1. Energie- en arbeidsproductiviteit in de Nederlandse industrie voor de perioden 1982-1990 (zwart) en 1990-1997 (blauw), gemiddelde jaarlijkse groeivoetena. Besluit Er blijkt geen sprake te zijn van een afruil tussen arbeids- en energieproductiviteit. Veeleer wordt bij installatie van nieuwe productiemiddelen, en bij organisatie van de productie, de aandacht verdeeld over de doelstellingen economische groei en duurzaamheid. Dit geldt kennelijk zowel voor sectoren met een hoge totale productiviteitsgroei als voor sectoren met een lage totale productiviteitsgroei. Meer precieze conclusies vereisen een beter inzicht in de aard van technologische ontwikkeling. Daarvoor is meer gedesaggregeerd empirisch onderzoek nodig. De beschikbaarheid van internationaal vergelijkbare gegevens is hier echter het grote struikelblok. Dit artikel is gebaseerd op: P. Mulder en H.L.F. de Groot, International comparisons of sectoral energy- and labour productivity performance: stylized facts and decomposition of trends, te verschijnen bij het Centraal Planbureau, Den Haag, 2003. Dit onderzoek is gebaseerd op een gegevensbestand waarin gegevens van de sectorale bestanden ISDB en STAN van de OESO gekoppeld zijn aan energiegegevens uit de Energy Balances van de IEA. Alle empirische informatie in deze bijdrage is afkomstig uit dit gegevensbestand.1 Energieverbruik is in dit artikel in navolging van de IEA Energy Balances gedefinieerd in termen van finale energieconsumptie, waarbij het omzettingsverlies niet aan de sector is toegerekend. In vergelijking met CBS-data (Nederlandse Energiehuishouding) is het in tabel 1 weergegeven energieaandeel voor transport relatief groot en voor diensten relatief klein. De voornaamste reden hiervoor is een verschil in sectorclassificatie. 2 Zie ook A. Ramirez, M. Patel en K. Blok, An analysis of the Dutch service sector: energy consumption and trends, Universiteit Utrecht, 2002. Zij vinden op basis van gegevens van het CBS een zeer geringe stijging van de energieproductiviteit voor de periode 1984-1998 en concluderen dat structurele veranderingen binnen de dienstensector hierop nauwelijks van invloed zijn geweest.     Copyright © 2003 Economisch Statistische Berichten (www.economie.nl)

Dutch

https://research.vu.nl/files/1897704/energievijanden.pdf

Energie en Arbeid: Vrienden of Vijanden?

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

NARCIS

DSpace at VU

VU Research Portal