Croatian Academy of Science and Split Literary Circles and Arts
Abstract
Svojevrstan konsenzus (Mrkonjić, 1985; Govedić, 1987; Petlevski, 2001) oko toga da je polje pučkog/ruralnog/usmenog referentno za dramski opus Mate Matišića ipak je po strani ostavio fenomen pučkog teatra, uglavnom zbog raširenih stavova o jednostavnosti, plošnosti ili retrogradnosti ovog žanra. Koristeći niz autoreferencijanih i parodijskih startegija kojima je postmoderna umjetnost, u različitim medijima, kako je pokazala Hutcheon (2002), »istovremeno dekonstruktivno kritička i konstruktivno kreativna«, Matišić upravo na tom tragu upućuje na paradokse »granica i moći prikazivanja«, odnosno pretapanja i utvrđivanja granica između pisanja, izvedbe i života. Supstrat pučkog izričaja (kor, ganga, lirske pjesme i doskočice, etika i mudrost pučkog iskaza, cikličnost vremena, svetkovine) Matišić usložnjava autoreferencijalnim i parodijskim postupcima kojima pokazuje kako pučko ne funkcionira kao referencijalni prostor, ali ni kao izmještena fantastična tvorevina slobodna od dokumentarizma, već kao topos koji svoje značenje ostvaruje istodobnim propitivanjem obadviju ovih razina. Sentimentalizam, bipolarnost u naraciji i karakterizaciji likova, lokalni idiom »kolektiva malih ljudi«, društvena kritika/angažman kao konvencije pučkog teatra u Ljudima od voska postaju dio strategija uokviravanja i autotematizacije kojima se na scenu postavlja pisanje i izvedba. Takvo postmoderno presvlačenje pučkog teatra inscenira suočavanje autora i lika te opisuje i tematizira paradokse autorske nadmoći u stvaranju i nemoći u realizaciji i krajnjim dosezima drame. Inscenacijom autorskog pisanja, dramske izvedbe ili psihoanalitičke seanse Matišić uvodi dijegetički pomak, obnavlja (u formi groteske, parodije ili prekoračivanja) mimetički i očuđujući potencijal dramskog te upućuje na politički aspekt proizvodnje značenja i odgovornosti u zajednici.The kind of consensus among critics that the field of popular/rural/folk functions as a reference in Mate Matišić’s dramas didn’t lead to their connection to folk theatre, mainly because of the widespread opinion considering this genre as oversimplified, shallow or even retrograde. Apart from this, his attitude toward exposing paradoxes of writing that, as L. Hutcheon claims, makes us »aware of both the limits and the powers of representation« is genuinly postmodern. Being »both deconstructively critical and constructively creative«, in a way that Hutcheon describes it, Mate Matišić’s play Wax Figures (Ljudi od voska) could be read as a postmodern reuse of folk theatre conventions: sentimentality, bipolar narration, specific oral songs (ganga), local idiom of »collective of little people« and cyclic festive temporality, social critique and engagement. In this play they are used as a way of framing and a stage for writing and performing as an action for itself. By performing on the scene an authorial writing, a stage drama and/or psychoanalytical session Matišić introduces postmodern strategies that combine the diegetic shift with the mimeticall aspect of grotesque, parody and transgression in play which are all linked to politics of meaning and responsibility
