Ogólnopolska Konferencja Naukowa „Media – Ciało – Płeć

Zimnoch, Mateusz

Zeszyty Prasoznawcze

Jagiellonian Univeristy Repository

169Ogólnopolska Konferencja Naukowa „Media -  Ciało -  Płeć” Uniwersytet Jagielloński, Kraków, 18-19 października 2012 rokuW Instytucie Dziennikarstwa i Komuni­kacji Społecznej UJ odbyła się dwudniowa konferencja naukowa, organizowana przez Koło Naukowe Studentów Dziennikarstwa UJ we współpracy z Kołem Naukowym „Meritum”. Jej celem było ustalenie rela­cji pomiędzy mediami a ciałem i płcią oraz pokazanie, jak operujące tymi kategoriami języki badawcze, wypracowane przez takie dyscypliny, jak gender studies czy somato- estetyka, wpisują się w badania nad komuni­kacją społeczną.Na konferencji wystąpiło ponad 20 pre­legentów z Polski i zagranicy, reprezentu­jących rozmaite dyscypliny i perspektywy badawcze, od medioznawstwa przez kulturo- znawstwo, filozofię, antropologię, filologię, historię czy prawo aż po gender i queer stu- dies. Uczestnikami byli studenci, doktoranci oraz pracownicy naukowi m.in. Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Warszawskie­go, Uniwersytetu Wrocławskiego, UMCS w Lublinie czy Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej w Warszawie, a także dwie ba­daczki z ośrodków zagranicznych (Universi- ty of the West of England oraz Ruhr-Univer- sitat Bochum).Referaty wygłoszono podczas siedmiu sesji, zatytułowanych: „Z teorii cielesności”, „Z filozofii wstrętu”, „Ciało w reklamie”, „Popkultura wobec ciała i płci”, „Media z perspektywy genderowej”, „Media wo­bec odmienności seksualnych” oraz „Media a pornografia”. Konferencję otworzył wykład Małgorzaty Majewskiej zatytułowany: „Czy język jest ucieleśniony?”. Majewska prze­analizowała zależność tworzywa językowego i cech cielesnych jego użytkowników, w tym problematykę metafor opisaną przez Lakoffai Johnsona, zjawisko wartościowania kierun­ków w ujęciu Yi-Fu Tuana, zagadnienia z za­kresu gramatyki, np. stosowanie końcówek rodzajowych w nazwach zawodów. Tym sa­mym nakreśliła mapę problemową, po której poruszali się kolejni prelegenci.Na pierwszej sesji, prowadzonej przez wspomnianą Małgorzatę Majewską, Katarzy­na Górska w wystąpieniu „Fotomontaż jako subwersywna technika medialna: Pierre Mo- linier i nowa definicja ciała” zwróciła uwagę na niejednoznaczność kategorii cielesności oraz na wątpliwości związane z proporcją między relacjonowaniem faktów a tworze­niem sztucznej rzeczywistości przez media. Katarzyna Wejman („Interaktywna sztuka nowych mediów -  eksperymenty na ciele odbiorcy”) wskazała na przeobrażenia me- diatyzowanej komunikacji międzyludzkiej: od prostej relacji ku szerokiej interakcji, po­wołującej komunikat do istnienia głównie za sprawą aktywności jego odbiorcy.W ramach drugiej sesji, moderowanej przez Krzysztofa Maja, Urszula Lisowska („Wstręt jako zasada medialnej reprezentacji cielesności -  perspektywa filozofii Marthy C. Nussbaum”) dokonała syntetycznej, obu­dowanej licznymi kontekstami prezentacji dorobku intelektualnego amerykańskiej ba­daczki. Nussbaum rozpatruje wstręt jako kul­turowo wytworzony odruch wyparcia tego, co kojarzyć się może ze śmiercią. Z kolei ni­żej podpisany zaproponował swoistą metodę lektury reportaży wcieleniowych. W referacie „Wstręt jako miejsce prawdy. Transgresywne doświadczenie obiektu w reportażu «Bomży- cha» Jacka Hugo-Badera” wykazał, iż w ana­lizowanym tekście wstręt funkcjonuje nie tylko jako temat, lecz jako główna rama nar­170 KRONIKA NAUKOWA, SPRAWOZDANIAracyjna utworu, i zasugerował, iż obcowanie z tym, co wstrętne, a więc kojarzone z nieska­żoną realnością, może nabierać szczególnych znaczeń w dobie ponowoczesności, w której proporcje między prawdą a fikcją zdają się niekiedy zacierać.W kolejnej sesji na plan pierwszy wy­sunęły się dwa tematy: sposób definiowania body advertising i wynikające stąd problemy oraz kwestia stereotypów utrwalanych w ko­munikatach reklamowych. I tak, Kamil Szpyt („Ciało w reklamie czy reklama na ciele? Wy­brane prawne aspekty zjawiska body adverti- sing”) wypunktował główne dylematy prawne związane z pierwszym tematem. Z kolei Ali­na Jaworska („Ciało jako nośnik reklamowy. Ludzka materia w komunikacji marketingo­wej”) wskazała na ogromną różnorodność wy­korzystywania ciała przez twórców reklam. W późniejszej dyskusji referenci zgodzili się, że nie sposób jednoznacznie stwierdzić, jaka interpretacja reklamy wykorzystującej ciało jest najbliższa prawdzie (np. czy logo -  tatuaż na ciele celebryty należy uznać za sponsoring, czy product placement).Pozostałe referaty analizowały wybrane komunikaty reklamowe pod kątem tworzenia i podtrzymywania przez nie stereotypowych obrazów poszczególnych płci. Mariola Mi- lusz („Sposoby kreowania wizerunku kobiety w reklamie prasowej na podstawie periodyku Viva”) pokazała typowe obrazy kobiet w re­klamach tego pisma: kobietę wampa, kobietę „w kawałkach” czy kobietę sukcesu. Z ko­lei Karolina Niżyńska („Stereotypizacja płci w najpopularniejszych reklamach 2011 roku w branży FMCG”) zanalizowała wybrane spo­ty reklamowe i doszła do wniosku, iż płeć w re­klamach branży FMCG zawsze funkcjonuje na tle drugiej płci i jest wobec niej definiowana w sposób relacyjny; wymieniła też najczęst­sze role, w jakich funkcjonują obydwie płci, oraz przeanalizowała ich projektowane w spo­tach cechy. Podobną analizę cech kluczowych przedstawiła Anna Czerwińska („Na co dziś zwracamy uwagę? Językowy obraz partnera i partnerki w ogłoszeniach matrymonialnych”). Analiza ilościowa ogłoszeń pozwoliła na wy­odrębnienie słów sztandarowych i ukazanie stereotypowego portretu charakterologicznego „typowego” partnera i partnerki.W ostatnim panelu pierwszego dnia kon­ferencji prelegenci skupili się na aspektach rzeczywistości medialnej mających zwią­zek z kulturą popularną. Stanisław Dunin- -Wilczyński w referacie „Ciało jako nośnik suspensu w filmach o Jamesie Bondzie” wy­kazał, iż ciało jest jedną z najważniejszych kategorii, za pomocą których twórcy oma­wianych filmów budują napięcie fabularne. Inną tematykę podjęła Daria Bruszewska („Wyzwolone czy zniewolone? Nastoletnie ciało w serialu «Skins»”), pokazując, jaki model cielesności próbuje ów serial zaszcze­piać u swoich odbiorców; zauważyła, iż do­chodzi w nim do silnej instrumentalizacji ciała oraz jego uniformizacji poprzez wyrwa­nie z macierzystego kontekstu kulturowego. Wątek edukacyjny podjęła Anna Steliżuk, au­torka referatu „ Which one’s the boy? Komiks jako medium edukacji na temat płci i seksual­ności”. Zaprezentowała oraz przeanalizowała liczne komiksy podejmujące problematykę ciała, seksu czy tożsamości płciowej, wska­zując na ich specyficzny, wychodzący poza klasyczne funkcje gatunkowe oddźwięk spo­łeczny. Tym samym zasygnalizowała wiele problemów, nad jakimi uczestnicy mieli de­batować podczas kolejnych sesji.Drugi dzień konferencji rozpoczął się od prowadzonego przez Ewę Majewską panelu, wprowadzającego słuchaczy w problematykę genderową. Pierwszy referat, Patrycji Obary („Ile kobiety w kobiecie -  analiza wizerun­ku medialnego Hillary Clinton”), wskazał na zasadność stosowania ujęć genderowych w „twardych” badaniach medioznawczych. Referentka odpowiadała na pytanie, na ile wizerunek medialny Clinton odpowiada jej płci biologicznej, a na ile jej zaprzecza oraz jakie są tego konsekwencje w odbiorze poli­tyka. Ten sam problem, ale w odniesieniu do obszaru polskiego, podjęła Agata Szymbor­ska w referacie „Jaka powinna być Pierwsza Dama RP? Wizerunek żon polityków w seg­mencie people w 2005 oraz 2010 roku”. Wy­raźne różnice w strategiach kreowania wize­runku analizowanych w dwóch pierwszych wystąpieniach wywołały dyskusję nad kon­dycją polskiej komunikacji politycznej, miej­scem kobiet w sferze publicznej oraz przewi­dywanych kierunkach rozwoju sytuacji.KRONIKA NAUKOWA, SPRAWOZDANIA 171Trzy kolejne referaty nie odnosiły się już do relacji mediów i polityki, lecz mediów i kultury. Urszula Kuźnik („Kobiece ciało na podstawie fotografii dziennikarskiej w Wyso­kich Obcasach”) wydobyła określone modele operowania ciałem kobiety w fotografiach publikowanych na łamach tegoż dodatku Ga­zety Wyborczej. Mowa tu była o transformacji ciała związanej z wiekiem, macierzyństwem, stylizacji ciała w fotografii modowej i funk­cjonowaniu kobiet w sferze publicznej. Krok dalej zrobiła Dominika Faber, której referat „Ciało wobec opresji -  modowe konstrukty kobiecości a religijne nakazy” dotyczył sesji fotograficznych traktujących normy religijne i kulturowe jako możliwe do przekroczenia opresje. Zdaniem prelegentki, sesje te doko­nują pozornej emancypacji kobiet spod wła­dzy religii, rzeczywiście jednak wtłaczają je w nie mniej opresywny schemat marketin­gowy, w którym ciało kobiety staje się pro­duktem i obiektem konsumpcji. Ciekawym dopełnieniem tych rozważań był referat Ra­dosława Filipa Muniaka „Mężczyzna -  nowy przedmiot pożądania”, w którym badacz sku­pił się na analogicznej tematyce, tyle że w od­niesieniu do ciała mężczyzny. Autor wysnuł tezę o narcyzmie jako centralnym odczuciu kształtującym omawiany dyskurs.W ramach kolejnej sesji prowadzonej przez Samuela Nowaka wystąpiło dwóch pa- nelistów, podejmujących problematykę od­mienności seksualnych w mediach. Sylwana Borszyńska („Sposoby ukazywania odmien­ności seksualnych na łamach wybranych pol­skich pism”) przeprowadziła analizę zawar­tości wybranych polskich gazet, tygodników opinii oraz magazynów intelektualnych, ze­stawiając sposoby pisania o odmiennościach seksualnych na ich łamach. Analizie poddana została potężna próba (np. wszystkie wyda­nia Gazety Wyborczej z roku 2010, z okresu wakacyjnego 2011 oraz pierwszego kwartału 2012 roku czy wszystkie wydania Polityki z lat 2010-2012). Wystąpieniu Borszyńskiej tło hi­storyczne nadał referat Agaty Frymus zatytu­łowany: „Cenzura i tożsamość. Wpływ kina Ameryki lat 30. na rozumienie homoseksua­lizmu kobiet”. Autorka prześledziła rozmaite zawoalowane sygnały homoerotyczne w fil­mie „Królowa Krystyna” (USA, 1933), będące w jej odczuciu sygnałami nadchodzącego ru­chu emancypacyjnego oraz przekształceń dys­kursu dotyczącego odmienności seksualnych.Ostatnia sesja, prowadzona przez Michała Zawadzkiego, w naturalny sposób podzieliła się na dwie części. Pierwszą z nich wyznaczył referat Agnieszki Weseli „«Sprawa Sadow- skiej». Skandaliczna lesbijka w prasie dwu­dziestolecia międzywojennego”, poszerzający kontekst historyczny rozważań nad mniej - szościami seksualnymi w Polsce. Zreferowała przebieg skandalu, w związku z którym po raz pierwszy na łamach polskiej prasy pojawił się temat lesbianizmu. Pozostałe dwa referaty wpisały się w tematykę „Media a pornogra­fia” . Anna Ratecka wskazywała na nieostrość granicy pomiędzy tradycyjną prostytucją a relatywnie nowym zjawiskiem sponsorin­gu seksualnego. W referacie „Sponsoring czy handel ludźmi? Obrazy prostytucji w polskich mediach” porównawczo zanalizowała film „Sponsoring” Małgorzaty Szumowskiej oraz komunikaty medialne związane z problemem prostytucji podczas Euro 2012. Konferencję zakończyła Agata Łuksza wystąpieniem „Pre­parowanie «kobiety»: co łączy rozkładówkę i Wenus z Milo?”; zestawiła sposoby kodo­wania kobiecej cielesności w dziele sztuki oraz tzw. miękkiej pornografii. Wskazała na paradoksalne podobieństwo tych rzekomo rozłącznych dziedzin, przeczące rozróżnianiu wizerunku kobiety będącego obiektem este­tycznym lub przedmiotem pożądania.Całej konferencji towarzyszyły inspirują­ce, niekiedy burzliwe dyskusje, które pozwo­liły na znalezienie wspólnego mianownika dla większości podejmowanych tematów. Po części zrealizowały one założenie organiza­torów, iż konferencja ma wypełnić istniejące w nauce polskiej luki oraz zainaugurować systematyczne, wyczerpujące badania nad ciałem i płcią w mediach. Z odpowiedzią na pytanie, czy rzeczywiście się to uda, trzeba jednak poczekać do czasu ukazania się pub­likacji pokonferencyjnej. Dopiero ona przy­bliży realną wartość zaproponowanych w ra­mach konferencji perspektyw badawczych.Mateusz Zimnoch

Ogólnopolska Konferencja Naukowa "Media - Ciało - Płeć"

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Ogólnopolska Konferencja Naukowa „Media – Ciało – Płeć”

https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/76596/zimnoch_ogolnopolska_konferencja_naukowa_2012.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Ogólnopolska Konferencja Naukowa "Media - Ciało - Płeć"

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Jagiellonian Univeristy Repository

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Ogólnopolska Konferencja Naukowa "Media - Ciało - Płeć"

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Jagiellonian Univeristy Repository

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w