Količine i kvaliteta mlijeka kod jednog grla, odnosno jednog zapata, uglavnom zavise od dvije grupe činilaca: unutrašnjih i vanjskih. U unutrašnje činioce pripadaju pasmina, genetski kapaciteti, zdravlje, individualnost, starost, kondicija i konstitucija, a u vanjske pripada: klima, smještaj, ishrana, njega i mužnja

Božidar Maslovarić

Maslovarić, Božidar

Hrčak - Portal of scientific journals of Croatia

9. IZBOR NOVOG UPRAVNOG I NADZORNOG ODBORA, I SUDA ĆASTI Upravni odbor: Nadzorni odbor: 1) inž. Marija CRNOBORI — Mlj. 1) prof. dr. Đuro DOKMANOVlC Zadar Polj. fakultet, Zagreb 2) inž. Stjepan DENEŠ — ZM Zagreb 2) inž. Rudolf LERMAN, »Zvečevo« 3) inž. Jelica GLUVAKOVlC — pr. ind., SI. Požega »PIONIR«, Županja 3) inž. Zvonko POTNIK, »SLAVIJA«, 4) Stjepan LEAKOVlC, Županja St. Petrovo Selo 5) inž. Mati ja MARKEŠ — PTI Za- Sud časti: „x Ffh „ , „„„ A T ™ r T / « 1) prof, dr Ivan BACH, Tehn. fak. 6) inž. Krunoslav PERAKOVIĆ — ' z agreb »Zdenka«, V. Zdenci 2 ) i n ž D i n k K A S T E L A N »Mljekar-7) prof dr Ante PETRIČIC - Tehn. ^ Z a g r e b fak Zgb „ A n A ^ * 3) vet. Zlatko MAŠEK, ZM Zagreb 8) prof, dr Dimitrije SABADOS, ' Polj. fak. Zagreb Zamjenici: 9) inž. Ivica ŠTEFEKOV, Mlj. Bje- 1) Branko GRAHOVAC — »Puljan-lovar ka«, Pula 10) inž. Lazo TRBIĆ, TMP Osijek 2) inž. Marijan RYBAK — Mlj. Gruda 11) inž. Nevenka VUKOVIC, Mlj. 3) inž. Jelica POTKONJAK, »Belje« Split B. Manastir KRETANJE KOLIČINA I KVALITETA MLEKA PREMA ČETVRTIMA VIMENA U PRVOJ LAKTACIJI DOMAĆEG ŠARENOG GOVEČETA Božidar MASLOVARIĆ Institut za stočarstvo, Novi Sad U v o d Količine i kvalitet mleka kod jednog grla, odnosno jednog zapata, uglav­nom zavise od dve grupe činilaca: unutrašnjih i spoljnih. U unutrašnje činioce pripadaju rasa, genetski kapaciteti, zdravlje, individualnost, starost, kondicija i konstitucija, a u spoljne pripada: klima, smeštaj, ishrana, nega i muža. Svi ovi činioci, pojedinačno ili kompleksno, utiču na količine i kvalitet proizvede­nog mleka. Kako je vime krava sastavljeno iz 4 dela, odnosno četvrti koje su automatski i proizvodno nezavisne jedna od drugih, to je za proizvodnju mleka i dalju selekciju interesantno saznanje, a što nam je i bio cilj istraživanja, da M svi navedeni činioci jednako ili različito deluju na proizvodnju mleka pojedi­nih četvrti, pa da je i mleko kvantitativno i kvalitativno prema četvrtima neujednačeno. Materijal i metod rada Ovako postavljen zadatak za ispitivanje uslovljavao je da svi unutrašnji i spoljni činioci budu što izjednačeniji. Zato je izabrano 12 prvotelki rase domaće šareno goveče od majki čija se mlečnost iz laktacija kada su one ote-ljene kretala od 4.200 do 4.500 litara mleka. Junice su pripuštene od 18 meseci i završene sa 21 mesecom starosti (pro­šek 20 meseci i 5 dana). Sve junice su bile smeštene, odnosno vezane posle Mljekarstvo 22 (7) 1972 155 telenja u jednoj klasičnoj staji, da bi za lepog vremena bile zajedno u ispustu. Ishrana do telenja za sve junice bila je ista, a takođe za vreme laktacije. Junice su bile mužene uređajima mehaničke muže proizvodnje »Belje«. Kontrola mlečnosti obavljena je jednom mesečno, odnosno prema unifici­ranoj metodi Evropskog komiteta za ispitivanje mlečnosti i mlečne masti što se sprovodi u našoj zemlji. Pri tome je muža sprovedena dvokratno aparatom za četvrtinsku mužu proizvodnje »Belje« sa pulsacionim odnosom 1:1. Količine mleka po četvrtima su odmah posle muže očitane na menzuri, a onda uzimani pojedinačni uzorci za ispitivanje kvaliteta mleka na količine masti, belanče-vina i suve materije. Ispitivanja su obavljena u laboratoriji Instituta za sto­čarstvo u Novom Sad, i to mast po Gerberu, belančevine po Pajneu2, a suva materija direktnim sušenjem. Proučavanja kvaliteta i kvantiteta mleka po četvrtima u prvoj laktaciji su najsigurnija, jer pod uticajem muže, bolesti i starosti, u toku većeg broja laktacija dolazi do deformacija pojedinih četvrti što utiče na rezultat. Svaka krava imala je 9 mesečnih kontrola sa prosečnom laktacijom od 287 dana. Prosečna godišnja mlečnost svih krava iznosila je 3.376 litara. Svi dobijeni podaci obrađeni su analizom varijanse. R e z u l t a t i i s p i t i v a n j a i d i s k u s i j a Količine mleka prema četvrtima Količine mleka prema četvrtima kod domaćeg šarenog govečeta u po-slednje vreme tek počinju da se istražuju kod nas. Posebnih podataka za prvu laktaciju nemamo, već B a č v a n s k i et al.3 i V u č e t i ć e v a et al.4 iznose zbirne podatke o količinama mleka prema četvrtima u grupama u kojima su se nalazile krave sa raznim po redu laktacijama. Rezultati naših ispitivanja količine mleka po četvrtima kod prve laktacije sadržani su u tab. 1. iz koje se vidi da postoje vrlo visoko signifikantne ra­zlike između količina mleka u zadnjim četvrtima i onom koje se nalaze u prednjim. Razlike mleka između zadnjih četvrti i razlike količine mleka međusobno između prednjih nisu signifikantne. Indeks vimena je bio 59,01:40,99, kod večernje muže 58,97:41,03, a kod jutarnje 59,08:40,92. Tablica 1. KOLIČINA MLEKA PREMA ČETVRTIMA VIMENA (u litrama) Milk quantity per quarter (in liters) Četvrt vimena Udder quarter Obe muže — Both milkings Zadnja Zadnja Prednja Večernja Jutarnja desna leva desna muža muža Rear Rear Fore Evening Morning right left left milkings mlikings X "IT Zadnja leva Rear left Prednja leva Fore left Prednja desna Fore right Zadnja desna Rear right 1,70 1,18 1,23 1,77 0,07 NS 0,59*** 0,54*** — — 0,52*** 0,47*** — 0.05NS 1,58 1,10 1,14 1,64 1,81 1,25 1,32 1,90 156 Mljekarstvo 22 (7) 1972 Desna strana vimena imala je veće količine mleka za 2,04°/» od četvrti leve strane, i razlike su se testiranjem pokazale visoko signifikantno. Ispiti­vanjima indeksa vimena kod domaćeg šarenog govečeta od B a č v a n s k o g et al.3 dobiven je odnos 60,46:39,54. Rezultati ispitivanja V u č e t i ć e v e et al.4 u ranije vreme laktacije (23 nedelje) govore da je indeks bio 61,41:38,59, a docnije (30 nedelja) je indeks nepovoljniji 65,16:34,18. Ispitivanja količina mleka po stranama vimena kod iste rase od B a č -v a n s k o g et al.3 pokazala su veće količine mleka u desnoj strani za 4,18% (52,09:47,91), dok su V u č e t i ć e v a et al.4 kod 23 nedelje našli veće koli­čine mleka takođe u desnoj strani za 3,34% (51,67:48,33), a kod 30 nedelja za 2,80% (51,40:48,60). Smatramo da su veće količine mleka u zadnjim četvrtima rezultat ve­ćeg kapaciteta spužvastog tkiva i broja alveola, odnosno njihovih većih di­menzija, nego što je slučaj kod prednjih četvrti. Objašnjenje za pojavu većih količina mleka u četvrtima desne strane nalazimo u muzi koja se u toku čitave laktacije kod svih grla obavljala sa njihove desne strane, pa su za masažu kod pripreme i izmuzavanja desne četvrti bila bliža muzaču, za intenzivniji i kvalitetniji postupak. Količine mleka u jutarnjoj muzi su veće od večernje muže, pa su razlike vrlo visokog signifikantne (P < 0,001). Količine mleka kod svih četvrti, sa starošću laktacije po mesecima opadaju i te razlike su visoko signifikantne (P < 0,01). Količina belančevina u mleku po četvrtima Količine belančevina u mleku zajedno sa količinama masti čine glavne sastojke neophodno potrebne za tehnologiju mlekarske industrije, i one utiču na tržnu cenu mleka. U mnogim zemljama se na osnovu količina belančevina plaća mleko proizvođaču, pa za selekciju u govedarstvu predstavlja veoma značajan predmet rada. Rezultati našeg ispitivanja količine belančevina po četvrtima na prvo-telkama domaćeg šarenog govečeta prikazani su u tab. 2. Tablica 2. KOLIČINE BELANČEVINA U MLEKU PREMA ČETVRTIMA VIMENA (u %>) Percentage of protein content per quarter Četvrt vimena Udder quarter Obe muže -x 3,42 3,42 3,42 3,44 — Both milkings d Zadnja desna Rear right 0,02NS 0,02NS 0,02NS — Večernja muza Evening milkings x 3,36 3,39 3,38 3,41 Jutarnja muza Morning milkings x 3,48 3,44 3,45 3,48 Zadnja leva Rear left Prednja leva Fore left Prednja desna Fore right Zadnja desna Rear right Iz tab. 2. se vidi da su količine belančevina u mleku po četvrtima iste, odnosno da nema signifikantnih razlika. Ispitivanja B a č v a n s k o g et al.3 kao i V u č e t i ć e v e et al.4 takođe su pokazala nesignifikantne razlike u Mljekarstvo 22 (7) 1972 157 količini belančevina prema četvrtima kod domaćeg šarenog govečeta. Mleko večernje muže ima manje količine belančevina (3,38°/»), nego mleko jutarnje muže (3,46%), a razlika je visoko signifikantna (P < 0,01). Količine belančevina po mesecima u laktaciji rastu sa starošću laktacije, a razlike su vrlo visoko signifikantne (P < 0,001), i to kretanje je ovo: mesec I II III IV V VI VII VIII IX belančevine (%) 3,29 3,16 3,14 3,25 3,25 3,43 3,64 3,73 3,92 Količina masti u mleku po četvrtima Količina masti u mleku je najnestabilnija. Dok su u toku muže količine belančevina u mleku od prvog do poslednjeg mlaza iste, mast kod početka muže je najmanja da bi na kraju bila najveća. Postoji nekoliko hipoteza koje žele ovaj slučaj da objasne što definitivno još nije postignuto.2 Za praksu je važno da procenat masti u mleku pokazuje stepen izmuzavanja krava, i što je ona veća u jednom zapatu to je i muža ispravni ja. Kolika je količina masti u mleku prema četvrtima bila u našim ispitivanjima pokazuje tab. 3. Tablica 3. KOLIČINA MASTI U MLEKU (u %) Percentage of fat content Četvrt vimena Udder quarter Zadnja leva Rear left Prednja leva Fore left Prednja desna Fore right Zadnja desna Rear right x 4,24 4,19 4,19 4,13 Obe muže — d Zadnja leva Rear left — 0,05NS 0,05NS 0,11NS Both milkings d Prednja leva i desna Fore left and right — — — 0,06NS Večernja muža Evening milkings x 4,45 4,38 4,35 4,29 Jutarnja muža Morning milkings x 4,02 3,99 4,03 3,97 Kao što se vidi razlike u količini masti mleka prema četvrtima su ne­znatne, i nisu signifikantne. Takođe su nesignifikantne razlike u mlečnoj ma­sti prema četvrtima kod domaćeg šarenog govečeta našli B a č v a n s k i et al.3 i V u č e t i ć e v a et al.4 Mleko večernje muže ima veću količinu masti 4,37%, nego jutarnje sa 4,01%; ta razlika je vrlo visoko signifikantna (P < 0,001). Prošek kretanja ko­ličine masti mleka po mesecima laktacije je ovaj: mesec I II III IV V VI VII VIII IX mast (%) 4,20 4,20 4,36 4,09 4,04 3,86 4,05 4,27 4,60 Kao što se vidi porast mlečne masti po mesecima nije ravnomerno ra­stao, međutim razlike su visoko signifikantne (P < 0,01). Količina suve materije u mleku po četvrtima Pod suvom materijom mleka podrazumevaju se svi sastojci kada se iz­dvoji slobodna voda. U suvoj materiji se nalaze organski sastojci (mast, be­lančevine, šećer, vitamini itd), kao i mineralne materije (uglavnom mikro-elementi). U količini suve materije proizvedenog mleka leži njegova apso­lutna vrednost za ishranu i tehnologiju (tab. 4). 158 Mljekarstvo 22 (7) 1972 Tablica 4. KOLIČINA SUVE MATERIJE U MLEKU KOD PRVE LAKTACIJE (u °/o) Percentage of dry matter content Četvrt vimena Udder quarter Obe muže — Both milkings d Večernja Jutarnja Zadnja Prednja Zadnja muža muža leva desna desna Evening Morning Rear left Fore right Rear right milkings milkings Zadnja leva Rear left Prednja leva Fore left Prednja desna Fore right Zadnja desna Rear right 13,80 13,70 13,76 13,73 0,10NS 0,06NS 0,04NS _ 0,07NS 0,03NS 0,03NS 14,01 13,90 13,87 13,94 13,59 13,51 13,64 13,52 Iz tab. 4. se vidi da su razl ike u količini suve mater i j e u mleku po če­tvr t ima neznatne , odnosno da nisu signifikantne. Rezul ta t je isti kao i kod količina mast i i be lančevina u mleku pojedinačno po četvr t ima, što znači da razl ike u kva l i t e tu mleka p r e m a če tvr t ima ne postoje. Nesignif ikantne razl ike u količini suve mater i je u mleku pojedinačno p rema če tvr t ima kod domaćeg šarenog govečeta našao je i B a č v a n s k i et al.3 Mleko večernje muže je imalo 13,93%, a mleko ju t a rn j e muže 13,56% suve mater i je . Razl ike su vr lo visoko signifikantne (P < 0,001). Prošek k re t an j a suve mater i je po mesecima laktacije bio je ovaj : mesec I II III IV V VI VII VIII IX suva mater i ja (%) 13,53 13,62 13,65 13,53 13,25 13,42 13,80 14,20 14,73 Ovako k re t an je suve mate r i j e u mleku po mesecima u laktacij i ukazuje da ona ras te sa storošću laktaci je i da su razlike vr lo visoko signif ikantne (P < 0,001). Na kraju, u tab . 5 zbirno pr ikazujemo značajnost razl ika u količini m l e -čne masti , be lančev ina i suve mater i je (sve u % ) . Tablica 5. ZNAČAJNOST RAZLIKA U KOLIČINI I KVALITETU MLEKA (MAST, BELANCEVINE I SUVA MATERIJA) — u °/o Significance of the differences between the milk quantity and quality (fat, protein and dry matter percentage) Izvor i va r i j ac i j a Source of v a r i a t i o n I z m e đ u t r e t m a n a B e t w e e n t h e t r e a t m e n t s — če tv r t i — q u a r t e r s — mesec i — m o n t h s — m u ž e — m i l k i n g s I n t e r a k c i j a — I n t e r a c t i o n U n u t a r t r e t m a n a W i t h i n t h e t r e a t m e n t s U k u p n o — T o t a l S t e p e n s lobode D e a r n e s s f r eedom 71 3 8 1 59 792 863 F - e k s p e r i m e n t a l n o za -Kol ič ina m l e k a Milk q u a n t i t y 11,54** 179,14*** 22,78** 77,27*** 0,38 NS Mas t F a t 2,36** 0,89 NS 9,86** 63,93*** 0,39 NS — F - e x p e r i m e n t a l y for Be l ančev ine P r o t e i n 5,71** 0,21 NS 47,65** 9,02** 0,25 NS S u v a m a t e r i j a D r y m a t t e r 3,57** 0,45 NS 22,72*** 33,45*** 0,63NS Mljekarstvo 22 (7) 1972 159 Na osnovu analize varijanse i F testa iz tab. 5 vidi se da između svih ispitivanih tretmana postoje visoko signifikantne razlike (P < 0,01), kako za količinu mleka tako i za kvalitet. Na osnovu razmatranja uticaja pojedinih tretmana vidi se da su poje­dine četvrti vimena imale vrlo visoko signifikantne razlike (P < 0,001) u pogledu količine mleka, a razlike u kvalitetu mleka pojedinih četvrti nisu signifikantno opravdane (P > 0,05). Razlike koje neki autori navode sma­tramo da su rezultat neispravne, neujednačene, odnosno nepotpune muže ili posledica nekih obolenja vimena. Uticaj meseci u laktaciji uslovili su visoko signifikantne razlike (P < 0,01) za količine mleka i °/o-tak masti, a vrlo visoko signifikantne razlike (P < 0,001) za količinu belančevina i suve materije . Između muža (večernja—jutarnja) ustanovljene su vrlo visoko signifi­kantne razlike (P < 0,001) u količini mleka, mlečne masti i suve materije, a visoko signifikantne razlike (P < 0,01) u pogledu količine belančevina. Interakcije svih tretmana nisu se pokazale statistički značajne, kako za ko­ličine tako i za kvalitet mleka. Z a k l j u č a k Na osnovu što izjednačenijih unutrašnjih činioca (rasa, genetski poten­cijal, starost, zdravlje, individualnost, kondicija i konstitucija) i spoljnih činioca (klima, smeštaj, ishrana, nega i muža) u istraživanju razlika u koli­čini i kvalitetu mleka prema četvrtima vimenu krava prve laktacije domaćeg šarenog govečeta mogu se doneti ovi zaključci: 1) razlike u količini mleka između zadnjih i prednjih četvrti su vrlo vi­soko signifikantne (P < 0,001), pa indeks vimena iznosi 59,01:40,99. Takođe je više mleka u desnim četvrtima , a razlike su visoko signifikantne (P < 0,01); 2) nema razlika u kvalitetu mleka prema četvrtima, odnosno u količini belančevina, masti i suve materije. Postojeće razlike nisu signifikantne (P>0,05); 3) razlike u količini i kvalitetu mleka prema četvrtima između jutarnje i večernje muže su visoko do vrlo visoko signifikantne: — u jutarnjoj muzi veće su količine mleka, razlike su vrlo visoko sig­nifikantne (P < 0,001), — svo mleko po četvrtima u jutarnjoj muzi ima veće količine belanče­vina, a razlike su visoko signifikantne (P < 0,01), i — mleko večernje muže prema četvrtima sadrži veće količine masti i suve materije, a razlike su vrlo visoko signifikantne (P < 0,001); 4) mleko kod svih četvrti vimena sa starošću laktacije po mesecima po­kazivalo je ove razlike: — količina mleka je opadala i razlike su bile visoko signifikantne (P < 0,01), — količine masti su rasle, a razlike su bile visoko signifikantne (P < 0,01), i — belančevine i suva materija rastu, a razlike su im vrlo visoko signi­fikantne (P < 0,001). 5) interakcije između ispitivanih tretmana, kako za količine tako i za kvalitet mleka prema četvrtima nisu se pokazale statistički značajne (P > 0,05); 6) sve četvrti rade pod istim fiziološkim i biohemiskim zakonima u orga­nizmu, pa je kvalitet mleka (mast, belančevine i suva materija) ujednačen, 160 Mljekarstvo 22 (7) 1972 odnosno razlike nisu statistički značajne (P > 0,05). Nisu potrebne pojedina­čne analize kvaliteta mleka prema četvrtima, već je za ocenu kvaliteta mleka dovoljan prosečan uzorak muže; i 7) ne treba sprovoditi selekciju prema četvrtima na kvalitet mleka kao korekciju za pojedine četvrti. Selekciju treba sprovoditi na korekturi pove­ćanja količina mleka iz prednjih četvrti. L i t e r a t u r a 1. L i n g , E. R.: Hernija mleka i mlečnih proizvoda (1948). 2. V e a r l , R. Smith: Physiology of laction (1959). 3. B a č v a n s k i , S., P a v l o v i ć M. i B o j o v i ć , T.: Ispitivanje brzine muže, količine i sastava mleka pojedinih četvrti vimena u crno belih i domaćih crveno--šarenih krava. Savremena poljoprivreda, 11, 1965. 4. V u č e t i ć , S., B a č v a n s k i , S., P a v l o v i ć , M., Č o b i ć , T. i K o j i ć , V.: Karakteristike vimena domaćih šarenih i crno-belih krava u odnosu na muzne osobine. Stočarstvo, 7-8, 1967. 5. Š e b a l j , M. i A u s l e n d e r , D.: Prinos poznavanja indeksa vimena i brzine protoka mlijeka krava društvenog sektora Hrvatske. Praxis Veterinaria, 4, 1971. MILK QUANTITY AND QUALITY PER QUARTERS OF UDDER IN THE COURSE OF THE FIRST LACTATION OF YUGOSLAV SIMENTHAL BREED Božidar Maslovarić Livestock Research Institute, Novi Sad S u m m a r y The milk quantity and quality which could be obtained per one head or from any particular herd depend on the internal and external factors. Since every single quarter has its own anatomy, structure and secretion, separated one from another, the task of this work was to find out if all these internal and external factors have any influence ion the milk to be unequal in quantity and quality, concerning every single quarter. In the trial 12 cows of Yugoslav Simenthal Breed were tested during the first lactation and the following results were obtained: — High significant differences of the milk quantities (P < 0.001) were obtained between the rear and fore quarters milk, so that the udder index was 59.01 and 40.99. More milk was also observed in the right quarters and comparing with the left quarters the differences were also hig significant. — All the four quarters produced milk under the same biological and physiological conditions in organism, therefore the milk quality was more or less equal (percentage of fat, protein and dry matter content) and the differences were not statistically significant (P > 0.05). It is not necessery to analyses the milk from each of the quarters to estimate the quality. It would be quite suficient if analysed and average milk sample. —• The differences of milk quantities and qualities per quarter between morning and evening milkings were high or very high significant. Morning milkings acquired more milk and the differences were very high significant (P < 0.01). — The milk from evening milkings was richer in fat and dry matter content. The differences were very high statistically significant (P < 0.001). — The milk from all the quarters has changing in the course of lactation period. — Milk quantities were decreasing during the later months of the lac­tation period with high significant differences (P < 0.01). Mljekarstvo 22 (7) 1972 161 

Kretanje količina i kvalitete mlijeka prema četvrtima vimena u prvoj laktaciji domaćeg šarenog goveda

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Hrčak - Portal of scientific journals of Croatia